روزنامه وطنداران

ګول تں یاسته وریں(مادری زبان) لونګں سته بګانه بتات کوسته بولا

السلام علیکم و رحمت الله و برکاته اسه ایکی مښ اوکښاتوم. اجازه اوعں اچی کوټ وری چے ایموسته نورستان ګول تں اینه وام تں کی اسه باسته وله لوم اینه مښ په تتی اینه ګعم وری تں بټه اونګں لاں تں اینه شتان اسه کی ییں سته آړه سمګیټ بیسته وریں چی اوں ګریب بنده شاتں پمیوک ته توم کارتلاسع.

شاسته لی وارمښ اییں سته وری ډګرنه پپعالاسع .موټه ستوک که نورستان جه نورستان وری بګانه وله تی معرفی کولوم. اینه بشریت سته تاریخ تں کنه کښآله بشری اوګعاماں سته اوبجیک جه اتج بں سته دنیش تں کویں سته کی اوجوپچوعه ګول وعیں سته میراث ای با امکیاں سته بتات، امکیاں سته کی بدویی اشی اسیا، کی لتری پمیوک ایسیه با، کی لتری دی انسان مښ ګټں ګوسته کی شتان جه تل ول اسیه با امکی امشیں سته لی وارمښ په تتی اڅلاں کں عبرت جه عدالت قاضی سته شکل اموں اختیارکعسه. اڅلی نسل جے کنه کښآلاں کں لی لسته معلم جے زعاں له سوره ایکے تع لسته که اڅلی ولتں کں درس اسه ایکے تع لسته که کودیوم اونګں له. اینه ایچل اسه کی ایک تع لسته یاسته اڅلی پوت بدویی اشیله. انسان کویں ستع اموسته اوبجیک تں کیوع کیوع بټه تں اوریاسته پوت تں کیوراونګںتی اموسته لی وارسته پوت بګانه ابل کعسه.

ایکے مښ بلیوک لی وارسته تاریخ اڅله نسل کں ووپسی سته ای. امکی لی وارمښ انسان سوره مخلوق تع چیره ی واروابیسه.اینه بګانه می انسان اشرف المخلوقات تع بیسه سوره الننوعیں سته کی قدرت اسه باسته لسته که پوعوانه اوله تع بیسه. اینه دلیل اسه کی انسان لسته که اوش کعبا فطرتا آزادی وګل اسه ایکی مښ په تتی اوریاسته پوت تں پمیوک استه وګل اسه. کی اسه بادی اڅتمیش ایموسته اصل وری تں کی سته ایموسته نورستان ګول وعیں سته وری جه ایکی مښ په تتی کی بتات چه ایموسته ګول وعیں کعسته ای با وله موں شاں اینه ګعم وری تں نشی لاں تں لسته وپعله. نورستان ګول تں شمال شرق بټه تں امکی الی الی داتں چه اسمان مښ چیوع ډبال ای اتکی ګول تں پمیج اسه چه بلیوک سکال طبیعی اره وامښ پریک اسه اتکی بن (جنګلا)معادن، ال ال ګولا(دریا) سوری زره کښآله نینیل وارمښ بلیوک لسته وپعله هوا سوره اوپچوزه تی مشوم الاں (ګردشکران) کں بلیوک لی تاں اسه. اینه نورستان ولایت کښع کتی ۲۶سه بوته کی ګول سته واحداداری حیثیت مستقل ولایت اسه که زعسته بیسه، اموسته بلیوک سکال اره واراسی سته دی مښ ایکی ولایت شترک اویلیا می سیمیټی پوت نه وی اسه. نه دی اتکی لسته که مکتب وعسته بوتت. نورستان ته اینه شترک سته درے ولسته نام اسه کی ایکی نام کی۱۲۳سه می نه پوړه ته ایکی ښنګیره ی ګول سته کویں اموسته ولتں کیوع کیوع نام مښ زعسته بیسه کی !کی پن، داردستان، بلورستان سوره آړاں پارستع کاټ مښ پلوشه ی نام کافرستان سته نام مښ زعسته بوڅی. ایکی بدنشیں ووپسیله کدی بلور سوره کدی بلوریان کدی کشیرامچیله کافرجه ژی سنامناامچیل کافرسته نام تں زعسته بول اسی امکیاں امشیں سته اوبجیک سته ولتں کی کویں سته تادواں سته چارجه اوتیں نشیں اسیه با امکیاں پمیوک ګاسته مښ په تتی سوره برعں ستع اتوکڅلاں مښ چی هزارسه بوع ویک کله جه پﭹن کتی امشیں سته ګول اته دمیسه. امشیں سته کی کویںسته چارجه اتج بں سته پوت اسیه با امکی آسته پیال اسی اتکی ویک چه شترک تع ۱۲۳سه کویں امیرعبدالرحمان سته ولتں ایموسته ګول وعیں دیوبټه کعه آړه ته شرقی بټه تں چے اتکی شترک سته چترال ګلګت سوره سوات ورں دی امکیاںپه تتی اسی دنش پاتیاسته به، سواوعنڅلی بټه تں، سوره سوپه ییں الی بټه تں شترک سته کی نورستان اسه با دیوتں ووته تتی بټه کعه. کویں سته انګلیس سته دویی ویسته تں تتی بلورستان دی ادګونه ووپسی ناں سته شترنګ سته دویی ویسته تں تتی بلورستان دی پټی پټی با. ایکی مښ ایموسته ګول وعیں مجبورکآټ لات مښ اسلام سته دین تں اتوګوه چه شترک الننوعیں تں شکورکوتمیش کی بلیوک لی دین ایموسته ګول وعیں تں ونڅیسه کی که. ډګرښګین بوله وری ته اینه اسه کی ایکی اسلام سته مقدس دین پعاسته مښ ایکی سته وری ښچه تی ایموسته ګول وعیں سته کی کویں سته لی چارجه اوتیں نشیں اسیه با امکی څنګں پلال کعواشیه چه ایکی مښ امکی کویں سته لی چارجے فرهنګ اسیا با سته پمیج ستع ګوه. اینه شترک سته نورستان کی اسه باایکی سته اوجوپچوعه بیم کی اسه باسته جغرافیه زعله اینه پتیان واای کی ایکی ۱۷۰۰۰کیلومیټرمربع اسه کی که ،سوره آړه سوره زعله اینه پتیان واای کی ایکی نورستان سته بیم کی اسه باسته اوجوپچوعه ۵۰۰۰مربع میل اسه کی که . مګرنورستان سته کی وری اسه باسته آریانا سته بلیوک کویں وری تع اسه. کچی بدنشیں جه بدشره وری زعں ل ای با امکیاں سته اینه پتیان اسه کی! اینه  نورستانی ګول وعیں سته کی وری اسه باسته کویں هندو جه آریاییں اوسوره تع کیوع نه باں سته وری اسه کی که وله تت ،چه ایکی وری بلیوک کویں ستع کلم کله جه ورں مښ لی آجه یه نه وابوسته تں تتی ایکی لی پمیوک نه ګوسه کی که. اینه وری شترک تع دیوڅادوڅ سه کویں ویک کی ستوراسته ولسته بټه تں لی زعسته نه بوتاسی. دری ولتں کی ۱۳۴۹سه تں سته ولتں سته کابینه سته څادام سته شپه یی مښ ایار ګول سته سوروری مښ اپارں نورستانی ګول وعیں سته وری دی ګول سته راډیوتں ګاش کوسته بولا کی که شپه یا.

ایکی لے ول پاونه ګوسی ته کی آړه نامعلوم دلیل مښ ایکی  ګاش کوں (نشرات) سته ولتں اوتیاسته با ګاتی ۱۳۵۷بولی پټیاره چے ایکی آړه نظام تغییر بیسته ﭹماتت، آړه سوره دی ایکی کوده تاه کوتت، کی آړه سوره ګول ورعیں کں بعزه ﭹماتت، کی ای با دی امکیاں مښ ایموکی وری نه اسه. ییں کی هدف اسه باسته اینه ا سه کی ایموسته ګول تں کی امکی وری پمیوکوکیا اندره وارسته  ژه ژارپلوښچه ی سی باسته اوکعی ایکی مښ کی ګول تں کیوع کیوع وری اسیه با امکیاں وله سته بګانه پوت ښټاں ګیی امکیاں سته نشتروی ولتں انقلابی اوره پارستع کی دوچه وکښه تی نچاسته بیسیه باامکی اتوکعه اویں پلکه دی امکی بدنشیں وریں سته کی ګاش کوں اسیه باامکی پلکه ی اوکښه یه.

ایکے مښ په تتی ګول تں آړه چاپی ګاش کوں دی اسوره پټیاره بتات اوکښه یا چه کی ملیت برادرسته نام تں اطلاعات جے فرهنګ وزارت پارستع منچاں سته چار(فرهنګ مردم) سته نام تں سوره جاښ مجله اقوام جے قبایل وزارت پارستع پچیڅ میوک تں ګاش بوتاسی آجست کتی مرکزی کمیټه سته لیلیواک سه سیں پارستع دوڅ میوک تں سته دی اطلاعات جه فرهنګ وزارت پاستع ګاسته  کوسته بوتاسی .شترک دری ولتں اطلاعات جے فرهنګ وزارت پارستع وطنداران سته نام تں نورستانی وریں ګاش بوتت.شترک اینه وام تں کی!افغانستان اسلامی امارت ایسته پټیاره سوره بودجه کښعں بوسته تں تتی وطنداران سته څنګں مجله چاپ تی ګاش کوسته نه بوتت کدی کعبا شترک وزارت تں آجیک بودجه نه اسه چےامکایں سته چاب جے امکیاں انیاراتکیارګاسته بګانه دی کی کودیوم کوں بله ،اینه بګانه شترک ایکی وطنداران سته مجله کی ای با امکیاں مښ په تتی نورستان ی وطنداران سته مجله دی اوجوپچوعه ډیزاین کتی سایټ تں ګاش(نشر) کوسته پعسته بوته. شتان اسه کی اینه درے ولتں ایکی نه اترں تعں لسه تی لسته که اوجوپچوعه چاپ کتی ایموسته ګول وعیں تں پعواسته بګانه ابل کوسته بولا.

امکیاں مښ په ګول تں امکی بدنشیں پوچ وریں سته کتاب چه معارف وزارت پارستع چاپ کوسته بوتت چے ایکے مښ آړه امکی کتاب جے آړه شعراء جے قلم وعیں سته کی کتاب ای امکی ګولسته کیوع کیوع اداره پارستع ګاش کوسته بوته سی چے شترک دی امکی بودجه کښعں بوسته تں تتی چاپ کوسته نه بوتت. اینه نورستانی وری وله له اینه وامتں نورستان اتیوع نورستان ولایت مښ په تتی کونړ، لغمان و ننګرهار،کابل، کوهستان،نجراب، پروان ولایت سته سالنګ بدنشیں پنجشیر ولایت سته پریان ولسوالی جه آړه سوره بټه تں، بدخشان ولایت تں کوران منجان سوره بغلان ولایت سته خوست فرنګ ولسوالی تں آجست کتی می  لوګرولایت سته برکی برک ولسوالی تں هرات ولایت سته انجیل ولسوالی تں ایموسته نورستانی ګول وعیں ووپسیل ای.

سوره ګول تع برعں ایران ګول تں کښع کتی ۶۰۰۰هزارامه وعیں مازندران ولایت تں ووپسیل ای چه شترک دی ایموسته ګول وعیں ووپسیل ای. سوره ډیورنډ ویں تع پعں دی ایموسته سکال بګعیں نورستانی ګول وعیں کلی کی چترال، ګلګت بدنشیں چه کویں ستع شرقی بلورستان سته نام مښ زعں سته بول اسی ووپسیل ای. شترک اینه دری ولتں  اودره طالب سه سیں تع پټیاره موقت اداره اڅسته ایکی مښ په تتی انتقالی سوره منتخب حکومت اڅسته ایموسته ګول وعیں سته دمتال واردی مښ چه کیوع کیوع بټه تں واای امکیاں مښ یری کوع سته بتات کتی دولت سته باں تع به تی نچیه کی ملت مښ په تتی ګول تں کودیوم پمیوک ګاسته تع دی په روک کعه.

اینه شترک حکومت سته کی دیوسه آرپیں بیسه کی ایموسته نورستانی ګول وعیں سته کی کویں سته افتخارات جه ګنوا بتات کعسیه با سته تں پام می نه اسه اینه تں امکی شترک دی نه پورجیسته کی! ایموسته نورستانی ګول وعیں کویں ستع کی ولتں مرکزی دولت مښ اپاربیسته ای اتکی ستع اوه تی شترک ویک مرکز دولت سته کی معیں وابتات ای با امکی لسته بلیوک ښټل وارمښ پمیوک بعسته ای کی کودیوم اسیه باسته بټه تں لسته که امشیں سته بتات لست که پمیوک بعسته ای پنع ایموسته ګول وعیں ملی افتخارات جه ملی اوریاسته بټه تں بتات کعسته ای ایموسته نورستانی ګول وعیں بلیوک ویں امکی ښی واستوک ګول سته معیں وابتات لسته که پمیوک ګاسته بټه تں امشیں سته معیں واکودیوم لسته که پمیوک بعسته ای.

بره پیوه ګول وعیں پارستع ایموسته ګول تں وری اچاک دی لسته که لونګں سته بګانه بلیوک لتری سمی سته ای مګرایموسته ګول تں اتیوع امکی دویی سناں سته کی بتات کعسته نه وعتمیش نه دی ګول تں امکی وریں سته لونګں سته جه امکیاں اوجوپچوعه کوسته بټه تں کی لسته که بتات کعسته وعتمیش.

شترک ایموسته ګول وعیں اینه وګتت کی ایموسته ګول تں لسته که لی وارمښ ایموسته امکی ګول تں تره بولی رسمی وری کی ای با امکیاں لسته که عملی کوسته بګانه کی اساسی قانون سته پوت وعاں اسه باسته لسته که پمیوک ګاسته بګانه لست که کودیوم کوسته وګتت.

شتان اسه چه ایکی بتات ګجاں پچاپه تتی ستوری تبلیغ توں نه ووپسیلا بلکه ګول تں لسته که علم سته بټه تں بتات کوسته مښ په تتی ګول تں کنه کښآله ګول وعیں کں انصاف سته پوت دی لسته که ښټاں الی بټه تں کودیوم اونګں سته کں پوت ښټاله بولا. اینه ایموسته ګول وعیں سته حق اسه کی یاسته ګولتں یاوریں بتت کی یاسته کوعاں ولسته جےستوراسته زعاں له اینه مښ په تتی مرکزی سته حکومت سته دی اینه بتات اسه کی ګو لسته کیوع کیوع وری اچاک دی لسته که  لونګں له بګانه امکیاں مښ به یسته تں ویک دوی سنه تی ګو لسته وری یاچاکں اوریاسته جےسوره سوره  لسته که ورےلونګں سته بګانه به یسته تں ویک ابل کتی لسته که لےوارسته پوت تں لسته که پمیوک استه بګانه دی ابل کوسته بولا.

بلیوک سکال ګنوا واپمیوک تسته مښ وری انی پاووشتمیش .

سرمولف سون ارا(سلمیان)

نورستانی تں پلنګاله دموک وعیں ګوښع عبدالرزاق

 

ممکن است شما دوست داشته باشید