روزنامه وطنداران

کلتور او فرهنگ بابته کاو اغتېلا

کلتورس  کلیما   گی  مادی  او معنوی   ارزشیلا ینا  پت  واړنامیدی  یاده  بوا  او انساننا  کوششېلایدی  منجیگه  ایگا ٬ گی  لاتېنی  جبیس  له  ینه  او دا ی  بیلا  جوسایدی  اروپایی  جبه  انتی  یو کلیما  پولوا شې ٬ گی  انگریز  ی  جبیدی   کلچر او اگر یکاچرنامیدی  باېن  گوریا.

یو کلچرس کلیما اول  پانا  دوای  منگل  پیړیه انخول  اوچان  کېن  بواشې  ٬  کلتور یا  کلچر ای  که  ڼوا  اصطلاح  شې  ٬ گی  معلومات   ٬ باورېلا هنرېلا ٬ اخلاق ٬ قوانین  ٬ آداب ٬ دود و وتور ٬ اونثاری  اوعددتېلا کوچی شامل  بیاگی  ٬ گی  انسانان  اجتماعی ایگری  پندې  گرای  استه  کوچ  کېتا  بیگن  ٬ اومیخول  کلچر کلیماس  مترادف  ثقافت  او فرهنگ  تعلیم  او تربیا بابته  اساسی  ٬ او نپا یدی  پورېوی  به هم  یاده  کېن  گوریا  .

او میخول  فرهنگ  بابته  کوتی  وری  تصبیریلا  به شن  گی  کوتینا او چینېیا به ضرورت  شې  ٬ انخول  گی  فرهنگ  مردم  یا فرهنگ  توده  به مین  بوا شې  گی  یو  فولکلور کلیما پله وکا گری  دارا ٬ گی  فولکلور فرهنگ   شې  او فرهنگس  چکه  بلی  فولکلورس  جز با ېن  بوی  شن   عمید قاموس  کوچه  انخول  یاده   بواشې  ٬ غلم  ٬ مولېک  ٬ ادب  مصرفت  ٬ تعلیم  او تربیا  ای  قوم   او مکتس  علمی  آثار  ٬ او نصاتېلا گما  کتاب  پیری  ریگه جبیس  نقستی  کوچی  شرحه  اواوچان  بېوئ  تن  ٬ فرهنگ نامیدی  یاده  بیاگن  ٬ او فرهنگی  اېته  انتې  مېن  گوریاگی  ٬ ته  فرهنگ  انتې منسوب  تیت ٬ یعنې  معلم  او مربی  یعنې  با فرهنگ  او باادب  بندا  گی  جمع  فرهنگیان  فرهنگستا مدرسا  ٬ مکتب  ٬ او تعلیم  او تربیاس  جاگا انتې   مېن  گوریا  .

او وعه  خوشال  تیان  پوهاند اکاډمیس علامه رشاد  صاحب  کدنایدی  میوۍشی گی  ٬ کېگا وسس  آیستانامه  ٬ فرهنگ  آېک  اگه میس  یو کدنارا ست  تېت  امه  مېنا  باگمان  گی  سالېگه مه کلیماس عمری پولگا .

فرانسوی  جبیدی  فرهنگ  انتې  کلتورس کلیما او چین  بواشې  او عدیی  جبیدی  ثقافت  ماگن  گی  ثقانېنز اوکاڼېس  چوپېک  وایا  انتې  مېن   بواشې  ثقا  اونثار او م ځیرکی  او اونثار او مودب  انتې  کاره  وېن  بوا ثقافت  ځیرکی  ا اونثاری  باېن  بواشې  ٬ انگرېړی  جبیدی  کلچر ٬ یاده  او ایرانی  فارسی کوچه   فرهنگ  او پښتویا  اوغانی  جبېدی خدیس  بخ  چوۍ  محمد  گل خان  مومندس  ٬یو کلیمانی (هڅوب )  نامیدی  او چیوعۍ  شما  ٬ خو   بوه  وری  کلیما به  فرهنگ  او کلتور انتې  یتېن  بیوی  شن  انخول  گی  مادی  کلتور و منصورکلتورو انقلابی  کلعتور اووری  ٬ گی  بیلایبل  ایمه  یا  لوژی  پله  ارتباط داریاگن  .

یه  ټونیک  بایه  می  مان  گی  کلتور انتې  ایگریکلچر به مېن  بواشې  میس  علتی  یوشې  گی  یو کلیما بشریتس  اېته  درواس  میراث  شی  گما  ته وخت  کوچه  خټنی  ایگټو  یاران  مېک گرای  مونده  پولېن  گوریا  ېک  مولېکالی  عالمانی  انخول  نظر داریاگن  گې  خلگنا کوشېشلا  مادئ   او معنوی  نامیدی  یاده  اومانادار. گی  می  کلتورس  تصوری  انسان  اوجامعا دی  کنا  ٬ تیېــــــــــــک  نه دارا  ٬اگر گه  کوتی  وری  وری  بوئ  شې  ٬ گی  کوتئ   مولېکالی  ماگن  گی  بخوړ ېک یه کلتور داریاگن  ٬  یو اغت  ای  اندازا  جایه  شې  ٬ خو انسانی  کلتور پله  بو فرق  دارا  ٬ فرقی  یو شې  گی  پوړا  گری  او میخول  تغیرات  او بدلېنیس  دوامدار پروسا شې  پله  ایگټو کېگی  او ارکوتی  کلتور او فرهنگ    بابته  معلومات  کېن گوریا  (کلچرانترو پولوجی  ) اما  معاصر دورا  کوچه  ای  نونگا مولېنی  شې   تحقیق  اوجایه  ڵام  یاده  بوا شې  (تنولوژی  ) یا قوم  شناسی  پوړا پېنستا انتې  تی  کوچه  ایگه  جامعاتی   خلگنا تانگری   ٬ خېشگری٬ ټېنا زندگیستا اقتصادستا  بیلا بیل اړخیطحه  ٬ قوانین  وود ٬ دستور او  ارکوزات  کلتور انسانا عینی  او ذهنئ  زندگستا ریشا باېگمان مینا باگمان  گی مه  هنرس  نندارستا  مه  ریشا  کوچه  بوجوپېتالشتا بیگمان یوگی  کلتور  او فرهنگ  بابته  بوزیات  مانا بیلا بیل  عالمان  او محقیقینه گرای  بیوی  شن اگه  امه  مه  چکه علما ینا  یه   بابته  کیوی مانا ینا  او چینا کمان . جانېگه  بو گڼ  اثر  او کتاب  انتې  ضرورت  منجیگه  اېگا ٬ خوامه  کیولا کوتی  گوتئ  گه پوړا  او چېنیا  او کمکوی  وری  انتې  به  اشارا او یاده کېنې  کاگمان  انخول  گی  مولیگال ماگن   کلتور موسسا ینا  مجموعا انتې  به ماگن . گی  ایگه  جامعاتی  خلک کوچانتې  به ماگن  گی  ایگه  جامعاتی  خلک کوچۍ لړو یا پڼوی  تیاگن  گی  پڼی   یا  لړبېنېس  اصطلاحی  مفهومی  ایسه  چوکاټ  او  جوپېنیس ستم  پله  فعالیت  کاگن .کلتور اجتماعی جوپنې  انتې  جوپېنې انتې  جوپېن بوا پلان  گرای  مواد  برابر کیا  اجتماعی  پوړا  پینی  تنظیم  کیگی  تاگی  جانی  انتې  خلگه  جامعاس  جوپک  انتی  وانټ  گوره  وی  دی  .

میخول  ارکوتی  جامعا  کوچه   کلتور  اجتماعی شخصیتېلا ینا  جوپنی  او منجیگه  اچیک  انتې   بوبکار  ڵام   شې  اگر که  ایگه  جامعاس  اعضایه  منجه  بو فرق  به موجود  شې  گی  می  کوچای  یگان  جانیگه  شخصیت  جوپېن  گوراگن   ٬ خو  میسی  وخت  کوچه  کلتور  بیگان  جانیگه  افراده انتې  انخول  خصوصیات  پله  شخصیت  منجیگه اچگاگی  هیچ  انسانی   اودیان بې   وانټ   نه  درگا  اجتماعی  فعالیتېلاینا   تحلیل   او تحقیق  اودای  تاړا پېری  شن  گوریاگی کلتور ایگه  جامعاس چوکاټ  کوچه نه کیولا  ای  جن  او ای  ډلا  انتې  ٬ بلکه  جامعاینا  منجه  ٬ مناسبتستا    تړگری  اوبجه  گری  انتې  عمل  کیا ٬  میسی  گرای  مینا باگمان   گی  جامعا  ایسه  شی  گی   ٬ تی  اودای  کلتور  جوپېن  گوریا  (۱)  کلتور ایسه  شی گی  جامعا جوپېوی  شې  ٬ جامعا  اوکلتور اېسه  وری  نه چنه  کالی   اونه  بېل  بېکالی  ارتباط  داریاگن   ٬ او  نورگ   انگورگس   حېستی  داریاگن   ٬ خلک   اوکلتور ی  عناصره  منجه  مقابل نپه  تانی  اوتوافق  س  پند ستا  بهیری  لمبالېم   پوړا  شاړواشی  اواجتماعی  مفهومس  اوکلتوری  عادتېلاینا  اساسی   تاړا کېنیا  اجتماعی ارزشېلایه  وسیلا یدی  شره  پولا اوارکوتی   جامعاس  کلتوری  تېسه  جامعاس مولینی  پله  منجیکه  ایگا٬ هرکوتی   او فرهنگ   او کلتور دارا  اووری  جامعاس  کلتور او فرهنگ پله  ایگریا لشېک  دی   دوریاړشی   (۲)  امه  پوړا  اوچان  کوچه  پشه یی  افغانان  بو سوچا  او غنی  فرهنگس  دارېک پله  تاریخی   مادی   او معنوی  کلتورس  داریکا لی   قوم  پری  یاده گی  مېنا  یو سوچا فرهنگی   تاابت  جا  ولسلا یه  کوچه  زندا  دروا او زندگیس  بیلابیل  ونټه  اودیا  ابت   به  نپا یدی  پورېوئ  ارزشـــــــــــیلا یه   پیری  ڵام  گورین  گوریا .

مٲخذ:

۱- محقق محمد ظاهر شکیب ٬ فرهنگ مردم مجلا٬ ۱۳۹۲ سال ٬ ۸۲منگل دور.

۲- یومه اثر ٬ ۸۳-۸۴منگل دور .

 

ممکن است شما دوست داشته باشید