روزنامه وطنداران

ملاریا ناسازی بابته تاړا کېنی

چمار

ملاریا ای پرازیتی انتانی ناسازی سې گه دنیاس گرم او اړه گرم منطقایه کوچه بو چرگن سې. دنیا سطحېدې هر سال وکا ( ۳۰۰ دې تا ۵۰۰) میلیون انسانان ملاریا سره لتاړ باکن، گه وکا ( ۱،۵ دې تا ۳) میلیون انسانان ملاریا ناسازی گرای مارن بگا، گه اېمه گنات اودای ای میلیونی بالکول آن گه عمری پنج ساله دې کم سې. اېمه ناسازی گرای گڼ ونټه شکاری خلک، افریقا بر اعظم کوچه بالکول او نونگی جوانان آن. اېمه ناسازیس علتی پروټوزون ای رکم پرازیت آس گه پلازمودیم نامېدې یاده بگا. اېمه ناسازیس جمه دې خطرناک رکمی پلازمودیم فالسیپارم او پلازمودیم او ایوېکس گرای واقع بوا ملاریا سې، بدې اېمه پرازیتس  وری مربوط انواعی اخولی پلازمودیم اواله او پلاز مودیم ملاریا به انساننه ناسازی سره لتاړ کېیی. پلاز مودیمس اېمه انواعه آنتې گه انسانې ناسازی سره لتاړ کېیی، ملاریاس پرازیتېلیی کدا.

اېلو پلازمودیم ای رکم مونث آلس گه انافېلس نامېدې اوچان بگا، اېته دنه انساننه آنتې پېیا، کودن گه اېلو آلس خلکه کټدن ویی اېلو پرازیت انسنس اشستا آنتې پېیا او بو کم وخت کوچه اشېس سونېچ کرویاته کوچه واړی کېیا. گه اېله دنه ناسازاس تاپ کېیا، اشېس کمگری پلا دورندور بگا، اشېس کمگری پلا دورندور بگا، سدالس احساس پلا پلا ډبگا او ایلای دنه اېلو ناسازی زکام ناسازی پیری علایم به لړیأ گه اېمه ناسازیس وخیم پلا کوما او لگس به سببی بگا. ملاریا گرم وطنېلایه کوچه بو لشن بگا اخولې افریقا، هندوستان، پاکستان، لاتین امریکا، جنوبی آسیا، شرقی آسیا او مندو اما بیی بایوی وطن کوچه ملاریا ناسازی سې.

ملاریا ناسازیس دوره درېنی:  اېلو ڵام کاو پنده گرای بگا:

الف ـ دوا واسطایدې: ابت بتا بیا گه ملاریا واکسینس نه تکگری صورت کوچه ایلای دواس یتېنیأ، گه وړېس مقاومتستا اوړې کېیی، اېن ملاریاس اېته بو خطرناک رکمی اخولې پلازمودیم فالسیپارم دوره درېن بې. اېمی خاترې اېته جنېلا گه ملاریا اېمی خاترې خو اېته جنېلا گه پاک مناطقه دې ملاریا دارکالی مناطقه آنتې پاکن، باید اول تانک داکتر پلا لشچال بې او ملاریاس دوره درېنی هدفېدې مربوط دوا استه کوچ کې. اوچېنیس وړی سې گه ملاریاس ایلای دوای ای گنات مربوط مناطقه کوچه اېمه ناسازیس دوره درېنستا وړگریأ نه دارا، اېمی خاترې گه ملاریاس پرازیتېلیی اېمه دوا مقابله مقاومت پېدا کېویی تا او سریی تاثیر نه کېیا. میسی خاترې ضروری سې گه اېسه دوا یتېن گورې گه داکترې اېمه کېولوالگرېنا نظر کوچه درېتا سپارش کېویی تې. انخول رکمېدې بتا بېیا ملاریا سره لتاړ بکس خطرې تا بو ضروری حد جا اکوړې کدن.

ب ـ آلس کټیک اودای جان رشیک: داکتر سپارشېلایه پلا سم گورېن بوا دوا به اېمه معنای نه داری گه ملاریا سره لتاړ بکس خطری صد فیصد منجای نه پېا، ویی میسی خاترې ضروری سې گه تانک وس جا آلېس کټیک اودای جان رشن گورې. او اېلو ڵام یان اکوړې رکمېدې سره پوله بیا:

۱ـ ملاریاس آلسی دوس تلن حملا نه کېیا، اېمی خاترې ویی باید سُر ننگک دې تا سرُ آلک جا بو پامدارنی بې او آلسه اودای جان ڵېره ساتلېن گورې. ۲ـ وړېس اندامېلیی باید تانک وس جا کېولوالا رکمېدې سامېس اندرستا پولیک دې پتای تاړی اوړن نه گورن او بکار جامایه دې کایلېن گورن تاگه آلېس پند پېدا کېتا نه بان.  ۳ـ وړېس اېته جایه سره گه مجبوری استای تومړی درا باید آلېسنا ضد مواد انن گورې. اېمه موادنا بو ارک ډولنستا تاثیری وړېس پوستستا سره گه آلېسنا دورستا درېیی بو رون منجای پېیا. ویی میسی خاترې باید اېمه اعضا رون رون چرپ کېن گورن. ۴ـ وېل تلن ورچ انخول گوشنگه او یا پشه خانایه کوچه بې گه آلېسنا اتیک او کټکستا امکانی نه تې. ۵ـ انخول گوشنگ گه کولر دارا تې آلېسنا حملستا خطرې کم کېیی اېمی خاترې گه آلېس ته گوشنگه سدال هوا کوچه تکس علاقمندی نه آن. باد پکا به سمړنی کېیا اېمی خاترې گه تولید بوا وانگن آلېسه ډوگېیی. اوړوالی سپارشېلایه نظر کوچه درېنی  او ایلای دواینا یتېنی پلا بتا بیا گه تا بو حد جا ملاریا ناسازی اودای بندا امنه درې. مندو ملاریا ناسازیس انتقالستا دوره درېنی او کمگری ایلای صحی تدابیرنا تطبیق کېنی پلا گه اوړ اوچېنیأ کېکن  امکان دارا. پشه خانا او جالېنا یتېنی ، گوشنگ او گوشنگېس کنه سنا کوچه آلسنا دوا پوشیک او تستوی گېڼنا جاری کېک کوتی گه ملاریا آلسس آڼایستا مانه سن، ملاریاس بو واقعانستا سطحې اکوړې اچی. اوړ به اوچېنیأ بیک ملاریا ناسازی خاترې هیچ رکم واکسین تا ابت جا جوپوا نه سې. بدې مې پلا پلا به انخول دوا سن گه اېمه ناسازیس دوره درېنیأ کېیا او اېمی خاترې گه انتانیتس جنگ بنی اودای دوره درېنی کې ویی ضروری سې گه مېمه دوا یتېن گورن .

تعریف: پلازمودیم اېسه ناسازی سې گه گرمی موسم کوچه یانې اېته وطنېلایه کوچه منجه اگا گه گرم تن. اېلو ناسازی ای رکم آلس گه انوفېلس نامېدې اوچان بگا منجه ایا. اېمه آلسېس ناړایه کوچه ای رکم پرازیت سن گه پلازمودیم نامېدې یاده با او اېلو پلازمودیم انساننه کوچه ملاریاس ناسازی منجه اچی.

ناسازیس منجه اکی: ملاریا ناسازی ای مونث آلس گه نامه انوفېلس سې، مه آلسس کټیک پلا انسان آنتې انتقال پېدا کېیا.کودن گه اېلو آلس ای انسنې کټدن ویی اېمه آلسس ناړایه کوچه گه پرازیت پلازمودیم تا انسان وړېکه اتا. اېلو پلازمودیم پېیا اشېکه ڵه اشې حجراته کوچه جاننستا بو کېیی. اشې کوچه سونېچ حجراته سره وټان کېیا او ڵجایه تاکن او اېمه حجراتنا سونېک رنگ گه هېموگلوبین یاده بگا خوراکی سې. او انخول رکمېدې می اودای زهری مواد جوپا او تاب منجه اگا.

ملاریاس رکمېلیی:

مکروب رویدې ملاریا ڵه جایه جان تقسیم کېیا:

۱ـ ملاریا کوانتارا: اېلو ملاریا ناسازی جمه دې لووک باین بگا. اېمه ملاریا کوچه تابه منجه ۷۲ ساعت فاصلا تا او مکروب یا پرازیتی پلازمودیم ملاریا سې. ۲- ملاریا ترتېانه: اېمه ملاریا ناسازیس تابه منجه ۴۸ ساعت فاصلا سې او اېلو ناسازی بو کم وخت خلکه ماری. ۳ـ ملاریاټروپیکا: اېلو ملاریاس ناسازی جمه دې خطرناک رکمی سې. میس کشالیی اېلو سې گه تاب انسان سره بې وخت یا تابه منجه فاصلا معلوم نه تا. یومه دلیلی سې گه انسان وختستا سره نه مولیا گه یو ناسازی دارا یا نه. او اگه اېمه ناسازیس علاجی نه بې ویی انسنس مرگستا امکانتی تا ۳۰٪ سې.

ناسازیس علایمی : ملاریا ناسازیس اولوالی نشانیأ بو اوړې تاب او ملتنا ډبگنی، خوی کېک، بو تړ سیر لاونی او چیکه جانېس لاونی، کودن کودن کوچېس نسیک او معلوم وخته پلا تابېس منجه ایک، بدې اېمه معلوم وخته کوچه تابېس منجه اول او دوم رکمستا کوچه امکان دارا. ملاریا تروپیکا کوچه یان یو معلوم نه بگا.

 

ممکن است شما دوست داشته باشید