روزنامه وطنداران

تخار ولایتی

  تخار ولایتی، عزیز اولکه میز افغانستان نینگ شمال شرقیده واقع بۉلیب، بویوک ولایت دیر. بو اولکه ده یشیدیگن اېل نینگ کۉپ چیلیگینی زراعت پیشه کاسبلر تشکیل بېره دی. شونگه کۉره تخار ولایتی افغانستان نینگ اېنگ کورکم ولایتلریدن بیری حسابلنه دی.  تخار ولایتی یېکیم چیلیک ، باغدارلیک ساحه سیده اۉرین تاپیب، سېر سوو ولایتلردن سنه لیب کېلماقده. دېمک، اوشنداق که یوقاریده ایتیب اۉتدیک، بولر حقیده قوییده مفصل راق شکلده معلومات بېره میز:

۱ – جفرافیایی موقعی:

تخار ولایتی شرق تماندن بدخشان ولایتیگه، غرب تماندن کندز ولتیگه ، جنوب تماندن بغلان ولایتیگه و شمال تماندن اېسه تاجکستان و آمو دریا نینگ چېگره سی بیلن ایریلیب قالگن دیر.

۲ – فرهنگی وضعیتی:

       بو ولایت قدیم زمانلردن فرهنگی لحاظدن یخشی وضعیتگه اېگه اېدی. دېمک، مکتبلر، مدرسه لر ، انجمنلر نینگ قوریلیشی بیلن خلق فرهنگیگه خذمت قیلر اېدی. بیراق سیاسی وضعیت نینگ اۉزگریشی بیلن، اۉزارا ایچکی اوروشلر و کېلیشماوچیلیکلر نتیجه سیده مکتب و مدرسه لر نینگ دروازه لری اۉقوچیلر یوزیده یاپیلیب، قدیمگی حالتیدن، فرهنکی لحاظدن بیرآز اېسکی کۉرینیشلری قالگنی اېدی، خلاص. اینیقسه افغانستانده طالبلر نینگ ۱۳۷۵ هـ ییلده گی هجوم قیلیش و حاکمیتنی قۉلگه آلگندن کېین، شو وضعیت تاباره یمانله شیب کېتدی. ۱۳۸۰ هـ ییلی طالبلر قشونی نینگ انقراضگه اوچره گنیدن سۉنگ، قیته باشیدن مکتبلر و مدرسه لر و انجمنلر فعالیتگه کېلیب، اۉزی نینگ یوکسه لیش موقعینی ینه ده قۉلگه کېلتیردی. اینیقسه انجمنلر ینگیتدن قوریلیب، شعر و ادب انجمنلری اۉز اۉرنینی تاپیب، ایریم شاعرلر و یازووچیلر غربت دیاریدن اۉز اولکه لری افغانستانگه کېله باشله دیلر. بیراق حاضرگی شاعرلر و یازووچیلر اۉزبېک تیلیده جوده خذمت قیله باشله دیلر که قوییده گیلردن عبارت دیر: قاری عبدالباقی حیدری، عبد الوهاب الفت، قاری راجی، قاری عبدالله احسان، استاد غلام سخی مروی، استاد عبد الرووف خان، عبدالاول پیدا، اولوغ استاد لطفی دن آت توتیش ممکن دیر.

۳ – اقتصادی وضعیت:

       یوقاریده اَیتیب اۉتگنیمیزدېک، تخار ولایتی زراعت پیشه ولایت دیر. تخار ولایتیده اېل ۹۰ فیصد دهقانچیلیک یۉلی بیلن اۉز اقتصادلرینی تأمینلیدی و قالگن ۱۰ فیصدی اېسه کسبه کارلیک و تجارت بیلن شغللنه دیلر. دېمک، تخار ولایتی دهقانچیلیک ساحه سیده افغانستانده بیرینچی ولایت دیر. بو ولایتده کۉپراق برنج و بُغدای اېکیله دی.تقریباّ  افغانستان نینگ آلتی- یېتتی ولایتیگه اوشبو برنج و بُغدای لر یوباریله دی.اینیقسه  تخار ولایتی اېلی نینگ اقتصادی ضروریت لریتی رفع قیله دیگن بیرینچی منبع، آی خانم بندری دیر که تخار ولایتینی تاجکستان اولکه سی بیلن ارتباط بېره دی. یوقاریده اَیتگنیمیزدېک، نه تنها برنج و بُغدای بلکه تورلی خېل غلّه لر ( زغیر، نخود، ماش، مککه، ارپه، موشینگ، کنجیت، شرشم، غامو ) و باشقه غلّه لرهم کۉپ اېکیله دی و شو یۉل بیلن اۉز اقتصادلرینی تأمینلیدیلر.

۴ – سیاسی وضعیتی :

تخار ولایتی یخشی سیاسی وضعیتگه اېگه بۉلگن. شو سلسه حتّی کېلیب طالبلر دورانی گچه ادامه تاپدی. طالبلر نینگ هجومیدن سۉنگ سیاسی وضعیت انقراضگه   اوچره دی. سۉنگ اېسه محلی حکومتلر اۉرته گه کېلیب، ملک الطوایفی شکلیده حکومت سورر اېدیلر. ینگی حکومت اۉرته گه کېلگندن سۉنگ ملک الطوایفی حکومتلر اۉرته دن کېتیب، مرکزی دولت حاکمیتنی قۉلگه آلدی و حاضر اېسه یخشی  سیاسی وضعیتگه اېگه دیر.

صنعت:

       اوشنداق که بوتون افغانستانده برچه گه معلو م بۉلگنی دېک، کۉپینچه ایریم مرکزدن اوزاق توشگن ولایتلرده، شو جمله دن تخار ولایتیده هم خاتین – قیزلر اوی وظیفه سیدن کېین اېسه، هربیرلری اۉزلری نینگ علاقه و ذوقلریگه کۉره قالین ، گیلم، قاپ، خورجین، سترنجی وباشقه شکل تورلی خېل قۉل بیلن توقیله دیگن و تیکیله دیگن ( افغانستان نینگ ملی قۉل محصولاتی ) آتی بیلن مشهور بۉلگن، وطنی محصولاتلر بار. حتی بو درجه ده یعنی افغانستان نینگ ملی قۉل محصولاتی شونچه لیک تانیقلی بۉلیب کېلگن که، اینیقسه تورک اۉزبېک – ترکمن لر نینگ نه تنها عیاللری بلکه اېرکک لری هم بو ملی ایش بیلن شغلله نیب کېلماقده لر و بو محصولاتلر نینگ تولیدی و کېلیب چیقیش نتیجه لری تاباره یخشیله شیب کېتیشی و بو محصولاتلر نینگ یخشی کیفیت بیلن یوزه گه کېلیشی،  ایریم تشقی مملکتلرده اینیقسه، اروپایی و امریکایی اولکه لرده هر ییلده کۉپ سانلی بو افغانستان ملی قۉل محصولاتی یوباریلیب کېلماقده دیر که بو موفقیت نینگ اۉزی افغانستان اېلی نینگ نه تنها اقتصادی جهتدن تورموشلری و تیریکچیلیگی اوچون مؤثر تمام بۉلگن ، بلکه  افغانستان خلقی نینگ نیمه لرگه قادر اېکن لیگینی و استعدادلی اېکن لیگینی ایریم تشقی مملکتلرده مشهور قیلگن دیر. و بو صنعت اېسه افغانستان نینگ جامعه ده گی اقتصادی و صنعتی لحاظدن اۉرنینی ینه ده یوقاری درجه ده آلیب بارگن دیر.

 

ممکن است شما دوست داشته باشید