روزنامه اصلاح
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

جمع‌آوری، حفظ، نگهداشت و مصرف بیت المال مسوولیت همگانی

ضربی

– مفهوم اصطلاحی بیت المال:

بیت المال از نگاه اداری ، مرکز عاید ومصرف دارای دولت های اسلامی بوده ، اما از نگاه شرعی به معنای حق تمام مسلمانان است .

بنابرین  در مصرف و توزیع آن مسوولان امور به ویژه متولیان توزیع باید  از احتیاط ودقت بیشتر کار گیرند، هرچندحفظ و نگهداشت آن مسوولیت فرد، فرد جامعه می باشد وعدم توجه در برابر آن گناه بس بزرگ پنداشته می شود، اما این یک مسوولیت بزرگ نه تنها بر عالمان دین پیرامون اگاهی جامعه از اهمیت بیت المال وشیوه مصرف ان است ، بلکه رسانه ها ونهاد های تعلیمی وتحصیلی نیز در زمینه مسوولیت دارند، تا در خصوص جمع‌آوری، حفظ، نگهداشت ومصرف بیت المال مطا بق احکام دین به نسل جوان کشور اگاهی دهند.

ازاینرو استفاده از اموال بیت المال برای رفع مشکلات اقشار محروم ونیاز مند ، همچنان  در راستای توسعه امکانات وتسهیلات برای عموم مردم نیز مشروع بوده که با حل مشکلات فردی، یقیناً جامعه به سمت ترقی ، پیشرفت وبرابری سوق داده می شود.

– تعریف بیت المال:

کلمه بیت المال از دو لفظ ( بیت ومال ) به معنی خانه ودارای ، گرفته شده ودر اصطلاح به دو معنی می آید، گاهی به معنی اموال عمومی وحکومتی استعمال می شود وگاهی  هم به معنی مکانی که اموال عمومی در آن نگهداری می شود. این لفظ در لغت به مکانی حفاظت ازاموال ، اعم از عمومی وخصوصی اطلاق می شود ، اما در اصطلاح تعبیر بیت المال المسلمین در صدر اسلام برای مکانی که در آن اموال عمومی ومنقول دولت نگهداری می شد ، به کار می رفت، سپس بیت المال جانشین آن شد وهمان معنی را افاده کرد وبه تدریج بر اموال عمومی مسلمانان نیز همین لفظ اطلاق شد که مشتمل بود بر وجه نقد اشیای منقول وغیر منقول اراضی وغیراین ها ومراد از مال عمومی هرمالی است که در سرزمین اسلامی، ملک همه مسلمانان شمرده شود.

اموال عامه عبارت از اموالی است که برای منافع ومصالح عمومی تخصیص یافته ویا به حکم قانون  ،اموال عامه شناخته شده به عموم مردم تعلق دارد .

بیت المال  که برای مصالح مسلمانان وعامه مردم ، اماده شده مانند راه های عمومی وترانزیتی ، اماکن مقدس ، مکاتب ونهاد های تعلمی و تحصیلی و ادارات دولتی ، وسایل ووسایط نقلیه ،بس های شهری ، جنگلات ، معادن  ، اب و برق ، موقوفات مطلقه و…. اموالی است که به تمام مسلمانان مربوط می شود وهیچ کسی حتی حاکم ویا خلیفه مسلمانان  هم حق فروش ویا واگذاری، همچنان وقف این گونه اموال را ندارد، مگر حاکم ویا خلیفه ، برای ازدیاد منافع  ملی وتجارت از اراضی عامه، می تواند آن‌ها را به افراد اجاره داده و منافع آن‌ها را در مصالح عمومی هزینه کند .

امام ابوحنیفه (رح) فرموده  امانت داری از بیت المال شرطی از شروط خلیفه ویا حاکم است ، اگر خلیقه ویا حاکمی به گونه نا مشروع در بیت المال دخل وتصرف کند یا اموال شخصی را به زور تصرف نماید ، صلاحیت وشایستگی خود را از دست  خواهد داد ،  حق خلافت ویا حاکمیت از وی سلب خواهد شد، بناً از نظر امام ابوحنیفه بیت المال متعلق به مسلمانان بوده هیچ کسی حتی خلیفه و حاکم نمی تواند به نا حق در ان دخل وتصرف کند.

پیرامون روشن شدن موضوع به یک واقعه اشاره می کنیم:

خلیفه نخست مسلمانان حضرت ابوبکر صدیق (رض) با پارچه فروشی امرار معاش می کرد، زمانی که به عنوان خلیفه مسلمانان انتخاب شد، طبق معمول هنگامی صبح چند متر پارچه به دست گرفته برای فروش به بازار می رفت، در راه حضرت عمر (رض) با او ملاقات کرد واز وی پرسید کجا می روید؟ آن حضرت فرمود به بازار می روم ، حضرت عمر (رض) گفت: اگر شما به تجارت مشغول شوید، کار خلافت چگونه  انجام می گیرد؟ حضرت ابوبکر صدیق فرمود: پس اهل وعیال را از کجا غذا دهم ، حضرت عمر ( رض) فرمود: نزد ابوعبیده که پیامبر بزرگوار اسلام (ص) او را لقب امین داده است می رویم، او برای شما از بیت المال چیزی تعیین کند ، هردو نزد ابوعبیده رفتند، وی برای خلیفه مسلمانان به اندازه آنچه که به یک مهاجر می‌رسید از بیت المال مقرر کرد.

روزی از روز ها همسر حضرت ابوبکر صدیق گفت: آرزوی خوردن شرینی دارم، آن حضرت فرمود: من چیزی ندارم که شرینی بخرم، همسرش گفت: ما از خوراک روزانه خود کمی پس انداز می کنیم ، بعد از چند روزانقدر جمع می شود که بتوانیم شرینی بخریم ، حضرت ابوبکر صدیق به او اجازه داد ، پس از چند روز مقدار پول جمع شد ، آن حضرت گفت معلوم می شود این مقدار پول که جمع شده ، این ها از بیت المال اضافه به ما رسیده ، لذا انچه را که همسرش جمع کرده بود به بیت المال بر گرداند و برای آینده همان قدر که روزانه همسرش پس انداز کرده بود از حقوق خود کم کرد.

بنابرین در شرایط کنونی که افغانستان با مشکلات  عدیده اقتصادی ومالی  مواجه است وکشور های کمک کنند نیزکمک  های  مالی وحتی بشر دوستانه شان  را  منوط به فرمانبرداری وتطبیق برنامه ها واهداف خود در افغانستان میدانند وهر روز تعزیرات غیر موجه را  بر بخش های مختلف وضع می کنند ، بهتر است که  عموم شهروندان به ویژه متولیان امور در قسمت  جمع‌آوری ،حفظ ، نگهداری ومصرف ، بیت المال بیشتر از هرزمان دیگرجدیت به خرج دهند تا اینکه بتوانیم به یاری پروردگار عالمیان وتلاش های پیهم مسوولان وسهم گیری مردم متدین افغانستان از بحران اقتصادی کنونی بیرون آییم.

ممکن است شما دوست داشته باشید