روزنامه اصلاح
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

بدیل حمایت از تروریزم برای پاکستان

پاکستان مدت‌ها است که با دخالت در امور داخلی افغانستان، امنیت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را با خطرات و آسیب‌های جدی مواجه ساخته است. پدیده‌ی طالبان بیشتر از یک دهه است که امنیت، اقتصاد، صلح و ثبات را در کل منطقه و بخصوص در نزدیکی مرزهای ایران، افغانستان، هندوستان، چین، روسیه و حتا خود پاکستان با خطر جدی مواجه نموده است. متاسفانه پاکستان منافع خود را با آشوب‌ها، نا امنی‌ها، فقر و بی ثباتی سیاسی در این حوزه گره زده است.

ایالات متحده امریکا از سال ۲۰۰۱ تا کنون بیش از ۳۳ میلیارد دالر را به منظور جنگ با تروریزم، در اختیار پاکستان قرار داده است. اما پس از تغییر در حکومت ایالات متحده امریکا و روی کار آمدن آقای ترامپ معادلات منطقه و سیاست خارجی امریکا در حال تغییر است و ترامپ که فرد اقتصادی است، تلاش دارد تا به نحوی به این جنگ‌ها و حمایت‌ها خاتمه دهد. اما به چه بها و با چه میکانیزمی، جای تحمل است. حکومت آقای ترامپ به این نتیجه رسیده است که حمایت پاکستان از گروه‌های تروریستی نه تنها باعث ادامه‌ی جنگ در افغانستان شده، بلکه زمینه‌ی گسترش افراطیت در جهان را نیز فراهم کرده است. چندی قبل برخی از اعضای کنگره‌ی ایالات متحده امریکا خواهان قطع کمک‌های این کشور به پاکستان شده و پیشنهاداتی در مورد تحریم اقتصادی پاکستان نیز مطرح نموده بودند.

این در حالی است که پاکستان بیش از هر ‌زمانی مشکلات اقتصادی‌اش به شکل بی‌سابقه‌ای هر روز تشدید می‌شود. یک سوم از جمعیت پاکستان زیر خط فقر زنده‌گی می‌کنند. هم‌چنان پاکستان یک‌صد ‌و ‌پنجاهم کشور فقیر دنیا در میان ۱۸۹ کشور جهان است. بدهی ملی این کشور به بیش از ۱۰۰ میلیارد دالر امریکایی رسیده و پس از سال ۲۰۱۷ ارزش روپیه‌ی این کشور به شکل بی‌سابقه‌ای ۳۰ فی‌صد کاهش پیدا نموده است.  درحال حاضر پاکستان با چالش‌های بزرگ اقتصادی دست و پنچه نرم می‌کند. عامل اصلی این مشکلات، حکومت نظامی پاکستان بوده که تمامی صلاحیت ها در دست نظامیان این کشور می‌باشد و با سیاست های تروریست پروری در صدد نا امن ساختن منطقه هستند. بدون شک شهروندان عادی پاکستان از این‌که این قوت‌ها چقدر نقش در تضعیف اقتصاد کشورشان داشته‌اند، بی‌اطلاع‌اند. در یک مورد تنها ۲۰ فی‌صد از بودجه سالانه حکومت صرف مصارف نظامی این کشور می‌گردد. هر چند مصارف پنهانی بیشتر از چیزی است که در اختیار اذهان عامه قرار می‌گیرد. این مصارف پنهانی معمولاً توسط کُدهای مشخص دیگری در اختیار اردوی پاکستان قرار می‌گیرد. در مقابل تنها کمتر از ۵ فی‌صد بودجه ملی این کشور صرف بخش‌های اجتماعی مانند تعلیم، صحت و دیگر مسایل می‌شود. مهم‌تر از همه این‌که مقدار قابل توجهی از منابع که در اختیار نظامیان پاکستانی قرار می‌گیرد، جهت تمویل و تجهیز گروه‌های تروریستی که در جهت تأمین منافع منطقه‌ای این نظامیان عمل می‌کنند، به مصرف می‌رسد.

با توجه به مشکلات و رقابت‌های ناسالم نظامیان پاکستانی در منطقه، حالا بیشتر از هر وقت دیگر زمان آن فرا رسیده است تا اسلام‌آباد درک کند که به هر ‌اندازه‌ای که بودجه نظامی‌اش را افزایش دهد، به همان اندازه بستر را برای رقابت‌های ناسالم نظامیانش هموار می‌کند. به عوض رزمایش بزرگ نظامی که زمینه‌ی تحریک و بسیج قدرت‌های منطقه از جمله هندوستان، ایران و افغانستان را در مقابلش مساعد می‌سازد، در جست‌وجوی راه‌های مساعد برای توسعه‌ی اقتصادی و همکاری‌های منطقه‌ای با همسایه‌گانش برآید تا از یک طرف فرصتی برای حل مشکلات اقتصادی‌اش فراهم شود و از جانب دیگر به عنوان یک کشور مؤثر و مفید در منطقه عرض اندام کند.

در حال حاضر کار دو پروژه‌ی بزرگ انتقال انرژی از آسیای مرکزی به پاکستان از طریق افغانستان آغاز شده است. همچنین پاکستان بزرگترین منبع اجناس تجارتی برای افغانستان است که می‌تواند از راه تجارت با افغانستان به منافع خوبی دست یابد، نه از راه جنگ و لجاجت. افغانستان برای تامین نیازهای اساسی و ابتدایی خود به پاکستان وابسته بود، اما در شرایط کنونی با گشایش راه های بدیل، از حالت وابسته گی به پاکستان بر آمده و در حال حاضر این تنها پاکستان است که بازار دیگری جز افغانستان برای فروش محصولاتش ندارد. در صورت افزایش تنش‌ها بین دو کشور ممکن است روابط اقتصادی و تجارتی نیز صدمه ببیند.

پس از حادثه‌ی تاریخ ۱۳ فبروری ۲۰۱۹ در زاهدان و خاش ایران و یک روز بعد از آن، به تاریخ ۱۴ فبروری در حمله‌ی دیگر در نزدیکی سرینگر مرکز کشمیر تحت اداره‌ی هند، موجی از تنش‌ها بین هند و پاکستان، ایران و پاکستان راه افتاد. در این حملات که از مرگ‌بارترین حملات خوانده شده، در حدود ۴۰ سرباز هندی و ۲۷ نظامی ایرانی جان باختند. به دنبال آن حکومت هند و ایران، پاکستان را به طراحی این حملات متهم کرده و در پی آن هر دو طرف دست به یک سلسله اقدامات زدند که تا کنون این تنش‌ها ادامه دارد.

هند در اولین اقدام، بخشی از روابط تجاری خود را با پاکستان متوقف ساخت. مقامات دارایی این کشور هم اعلام کردند برای منزوی ساختن پاکستان در جامعه‌ی بین المللی تلاش می کند.

در واکنش به این اقدام هندوستان امتیازات ناشی از مقررات سازمان تجارت جهانی در مورد واردات از پاکستان را متوقف ساخت و تعرفه آن را تا ۲۰۰ درصد افزایش داد.

حتی بسیاری از کشورهای جهان به این اقدامات تروریستی و نوع رفتار پاکستان واکنش نشان دادند. ایالات متحده‌ی هم از اسلام آباد خواست تا هر چه سریع‌تر به حمایت خود از گروه های تروریستی که باعث ایجاد محیط امن برای آن ها شده است، پایان دهد. کاخ سفید در بیانیه‌ای اهداف این اقدامات را تنها ایجاد هرج و مرج، خشونت و دهشت افکنی در منطقه دانست.

اکنون نه تنها ایران و هندوستان بلکه افغانستان، چین و روسیه نیز نسبت به نوع برخورد اسلام آباد با پدیده تروریزم نگرانی هایی دارند. تمامی کشور های منطقه به این اعتقاد رسیده اند که خاک پاکستان به بهشتی برای تروریست ها تبدیل شده که در آن با امنیت کامل به برنامه‌ریزی و حتی عضوگیری جهت اقدامات تروریستی می‌پردازند. در شرایط کنونی افغانستان در چارچوب ضرورت ها و اولویت‌های داخلی، سیاست خارجی‌اش را تنظیم و اهداف مشخصی را برای آن تعریف کرده است؛ چالش های امنیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سبب شده که رهبری دولت افغانستان برای حل این چالش‌ها و مشکلات، استقرارصلح و ثبات، تقویت روند بازسازی و فراهم سازی اسباب زندگی و معیشت مناسب برای شهروندان سیاست خارجی خود را عیار کند.

برای دستیابی به صلح پایدار، افغانستان می‌کوشد از یک سو، کشورهای حامی تروریزم را در سطح جهان منزوی کند و با ابزارهای نرم تحت فشار قرار دهد و از جانب دیگر، در سطح بین‌المللی یک اجماع جهانی برای مبارزه با تروریزم به وجود آورد.

سفرهای منطقه‌ای و بین المللی مقامات رهبری افغانستان به عربستان سعودی، قطر، امارات، هندوستان، ایران، امریکا و سایر ممالک همجوار با این هدف صورت گرفته و می‌گیرد. مخصوصاً سفرهای اخیر مشاور امنیت ملی افغانستان تاثیرات خاص خود را داشت که یکی از برآیند آن این بود تا واکنش های اتحادیه‌ی اروپا و کشورهای روسیه و چین را در برابر اقدامات نماینده ویژه وزارت خارجه ایالات متحده امریکا مبنی بر توافقات پشت درهای بسته برانگیخت. هدف افغانستان این است که کشورهای منطقه و مخصوصاً ممالک حامی طالبان و گروه های افراطی نهایتاً به این نتیجه برسند که منافع جمعی ملت‌ها و کشورهای منطقه در رشد و پرورش و تقویت افراطی گرایی خشونت طلب نیست، بلکه در فضای صلح و رقابت‌های سازنده و همکاری های اقتصادی منطقه‌ای نهفته است.

بنابر این، علی رغم موانع و مشکلات که فرا روی پاکستان است، بهتر است پاکستان به جای حمایت از تروریستان به عنوان بدیل به همکاری های اقتصادی منطقه‌ای تکیه کند تا بتواند هم مشکلات اقتصادی خود را برطرف کند و هم بتواند خود را از خطر تروریزم در آمان نگهدارد. چون زمینه های مساعدی برای گسترش همکاری‌های مشترک با توجه به اقدامات اخیر دولت  افغانستان مبنی بر گشایش راه‌های جدید بندری مانند چابهار و آقینه و جاده لاجورد به وجود آمده است و افغانستان یگانه کشوری است که می‌تواند نقش سازنده در گسترش همکاری های اقتصادی در منطقه بازی کند. افغانستان امن هم به نفع پاکستان بوده و هم به نفع کشورهای منطقه می‌باشد.  بناً همکاری‌های متقابل کشورهای منطقه به خصوص پاکستان، ایران، هندوستان، چین، روسیه و افغانستان در مسیر مناسب خود می‌تواند منافع فراوانی در سطوح ملی، منطقهای و جهانی برای کشورهای منطقه به ارمغان بیآورد.

محمد ظهیر شعبانکارشناس روابط بین‌الملل

ممکن است شما دوست داشته باشید