روزنامه اصلاح
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

انحرافات اجتماعی؛ چالش‌ها و راهکارها

آصف مهاجر    /     بخش دوم

در جوامع امروزی ، یکی از چالش های جدی انحرافات اجتماعی است، این انحرافات معمولاً وابسته به عوامل مختلف است و از سوی دیگر، مصداق های گوناگون دارد که در هر جامعه ای امکان بروز را دارد. با توجه به تفاوت های تاریخی و فرهنگی در جوامع، نوعیت انحرافات نیز از یک جامعه تا جامعه ی دیگر دجار تفاوت هاست. در نوبت قبلی بیشتر به چیستی انحراف اجتماعی و پرخاشگری ها به عنوان برجسته ترین مصداق انحراف اجتماعی پرداختیم؛ اما تبیین این مفهوم بحث بیشتر می طلبد. معمولاً هر جامعه ای برای خود یک سری نورم ها و هنجارهایی دارد که توسط آن چه گونگی رفتارها مورد سنجش قرار می گیرد. رفتار انحرافی، آن رفتارى اطلاق می شود که از ضوابط و هنجارهاى استقرار یافته اجتماعى یا انتظارات قاعده مند تخلف کند. به عبارت دیگر رفتارها خلاف جهت هنجارها جریان پیدا کند، در این صورت این قضاوت شکل می گیرد که هنجارشکنی شده است و انحرافی صورت گرفته ا ست.

معمولاً در نظام های اجتماعى شفاف، افراد مى‌تواند انتظارات مهم و معنى‌دار اشخاص مرجع یا برانگیزانندگان انتظارات را به طور نسبی ثبت  و برای شان معین کرده و قابل درک سازند. این خیلی مهم است که آنان بر اساس این انتظارات رفتارشان را ارزیابی و تلاش خواهند کرد تا در جهت انتظارات عمومی عمل کنند و اگر خلاف این انتظارات رفتاری صورت گیرد، در واقع ناهنجاری صورت گرفته است و این ناهنجاری ها بیشتر با رفتارهای انحرافی قابل درک می شود. به عبارت دیگر، شهروندان معمولاً رفتارهایشان را با معیارهاى عمومى استقرار یافته، ممکن این معیارها سنت‌هاى فرهنگى باشند یا برداشت‌هاى اخلاقى یا قواعد و هنجارهاى مذهبی، اخلاقى و …..، تطبیق مى‌دهند و در جهت آنها سوگیرى مى‌کند. هدف از میعارهای استقرار یافته، قواعد و هنجارهای نهادی است که توسط مرجع رسمی و عمومی مورد بررسی قرار می گیرد.

انحراف اجتماعی رفتارهای نادری است که از قواعد عمومی و انتظارات جمع خود را بیرون می زند. آن چه که مورد توجه قرار می گیرد، ماهیت رفتار نیست، بلکه این مهم است که این رفتار آیا با تصورات و برداشت های عمومی از خوب و بد بودن رفتار ، هم خوانی دارد یا نه. رفتارهای ناهمخوان با انتظارات و قواعد حاکم در جمع، نوعی از انحراف رفتاری را نشان می دهد. البته قانون یکی از معیارهاست، در حالی که هنجارهای عمومی در جامعه لایه های مختلف دارد که گرایش های مختلف عمومی در آن لحاظ می شود.

یکی از جدی ترین مساله در برخی از جوامع، به خصوص در  جامعه ی ما این است که انتظارات عمومی در جامعه ناهمگون و گاهی متضاد است، هنوز جامعه ی ما از یک فرهنگ ملی و قابل پذیرش برای تمامی اقشار و گروه های مردمی برخوردار نشده است، گرایش های مذهبی متنوع، طایفه ای، زبانی و سمتی باعث شده است که افراد و به خصوص جوانان در سطح کلان دچار نوعی از سردرگمی شوند، در حالی که در جوامع توسعه یافته تمامی انتظارات رسمی و عمومی در قالب قانون برای افراد معین و عینی می شود و شهروندان و انحراف رفتاری شان بیشتر با معیارهای که قانون مشخص می سازد، مورد سنجش قرار می گیرد. به نظر می رسد که در بحث از انحراف اجتماعی و به خصوص هدفی چون کاهش انحرافات، لازم است که انتظارات و معیارها خیلی شفاف و روشن باشد تا این گونه آزادی های فردی و مدنی افراد مجال بروز را داشته باشد و شهروندان هر لحظه احساس ترس و این که ممکن مورد قضاورت منفی جمع قرار می گیرند، نکنند. با این وجود، بحث انحرافات خیلی مهم و در عین حال پیچیده است، بایستی از زوایای مختلف به این مفهوم پرداخته شود تا تصویر شفاف از انحراف اجتماعی خلق شود و این شناخت دقیق تر به جامعه کمک می کند تا افراد موقعیت شان را درک کرده و بایدها و نبایدهای آن را به صورت روشن تر بدانند و در این صورت است که زمینه ها برای کاهش انحرافات نیز کم می شود.

ممکن است شما دوست داشته باشید