روزنامه هیواد
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

د پښتو قاموس څرنګوالى‎

عبدالکریم ( رحیمزى)

درېیمه او وروستۍ برخه

دلته مصدر ښودل شوی چې لازم فعلونه ترې اخیستل کېږی، خو زمانی فصلونه یې له متعدی فعلونه سره ښودلې چې مصدر یې تضمینول دی.

لومړی دا چې که چېرې په پښتو ژبه کې له یو مصدر څخه د بېلابېلو زمانو د فعلونو اخیستنه کومه ځانګړې قاعده لری او د قاموس په لومړیو پاڼو کې د ګرامر په برخه کې تشریح شی، بیا یې په قاموس کې یوازې د مصدر پر مدخل بسنه هم کېدای شی او یوازې له هغو مصدرونو سره دې اخیستل شوی فعلونه ولیکل شی چې ورڅخه د بېلابېلو زمانو د فعلونو اخیستنه کومه قاعده ونه لری.دوهم دا چې ولې یوازې دا درې حالته لیکل شوی حال دا چې له یو مصدر څخه د نورو زمانو فعلونه هم اخیستل کېږی لکه

نږدې تېره – کړنګولی یې دی ،

لرې تېره – کړنګولی یې و ،

تېره روانه – کړنګاوه یې ،

راتلونکې روانه – کړنګوی به یې ،

نږدې راتلونکې – کړنګولی به یې وی. دریم ولې له ځینو سره لیکل شوی او له ځینو سره نه؟ که د دوی لیکل اړین بلل کېږی، نو بیا کېدای شوای د فرعی مدخل په ډول تر اصلی مدخل لاندې په یوه لیکه کې لیکل شوی وای. د دې پر ځای چې د پاڼې درې لیکلې ورباندې ډکې شی او د قاموس حجم ډېر شی.همدې ته ورته له یو مصدر څخه فاعلی یا مفعولی اخیستل شوی نوم یا صفت ته بېل مدخلونه ورکړ شوی.کریابول مص مت ته په همانیزه کلیمو دوې لیکې ډکې شوې او بیا بل ځای کریابوونکی فا، نر، م په همانیزه کلیمو مانا شوی. دا کیدای شوای له کریابول څخه وروسته د فرعی مدخل په ډول یوازې له ګرامری ځانګړتیاوو سره یې لیکل شوی وای لکه :کریابول مص مت

۱. اړول، محتاجول

۲. ځنډول

۳- بېکاره کول. کریابوونکی
فا، نر، م

په پای کې د ښاغلی اسدالله غضنفر خبره د قاموس جوړونه ډېر ستونزمن کار دی او نیوکې آسانه. که چېرې له داسې تېروتنو سره سره چې پښتو ژبې ته زیانمنې نه وی، یو بل افغان چې د افغانستان د علومو له اکاډمۍ سره یې تړاو نه درلود او خپل شخصی وخت او پانګه یې د داسې قاموس په جوړولو کې لګولې وای، ما به کورودانی ورته ویلی واى، خو دغه قاموس څوارلس ژبپوهانو لیکلی چې راز راز علمی رتبې لری او د هېواد په کچه د علومو اکاډمۍ له خوا خپور شوی. دغو ژبپوهانو به خپل څومره سرکاری یا رسمی وخت د دې پر لیکلو تېر کړی وی او څومره تنخواوې به یې اخیستې وی، څو سوه چاینکې چای او څومره پتاسې به یې چیچلې وی، خو د دې په بدل کې یې داسې څه هېوادوالو ته وړاندې کړی چې له لومړۍ پاڼې څخه نیولې تر وروستۍ پورې له هر راز غلطیو څخه ډک یو پښتو تشریحی قاموس نه، بلکې د یو نیمګړی ځای دایرهالمعارف سربېره، د پښتو ژبې د ګړدودونو او بېلابېلو ژبو همانیزه داسې قاموس دی چې د پښتو ژبې د لا کمزورولو لپاره ډېر اغېزمن دی او کار اخیستونکی یې نه یوازې ستړی، بلکې سربدال هم شی. هیله لرم چې نوی پښتو تشریحی قاموس دغسې ستونزې او تېروتنې ونه لری.

ممکن است شما دوست داشته باشید