روزنامه ملی انیس
روزنامه انیس یکی از قدیمی‌ترین روزنامه‌های چاپی در افغانستان می‌باشد. این روزنامه برای اولین بار در 15 ثور سال 1306 ه ش اولین نسخهٔ خود را در کابل منتشر کرد.

کمیسیون ارزیابی نشرات خارجی وزارت اطلاعات و فرهنگ چگونگی پالیسی و کارکردهای آن

ارزیابی و بررسی از کتب و رسایل در زمان سلطنت محمد ظاهر شاه نظر به قانون مطبوعات در وزارت اطلاعات و کلتور آن زمان رایج بود به استثنای دهه دیموکراسی ۱۳۴۳ ۱۳۵۳ هـ.ش یعنی کتب و آثار مطبوع که در مطبوعات آن زمان به طبع می رسید، ایجاب می کرد قبل از چاپ، از جانب حکومت، مورد ارزیابی قرار بگیرد و بعد از بررسی، اجازه طبع و تکثیر داده شود. چنانچه دست اندرکاران سابقه دار مطبوعات آگاهی دارند که در وزارت اطلاعات و کلتور آن زمان، شعبه یادفتری وجود داشت بنام شعبه ارزیابی که تمام آثار توریدی و آثاریکه از طرف ارگانهای دولتی ویا ناشران خصوصی، بچاپ می رسید، از جانب مسئولان، مورد سانسور قرار می گرفت و بعد اجازه پخش و توزیع به آن داده می شد. اشخاص حقیقی و حکمی که به تورید کتب و آثار مطبوع از خارج مبادرت می ورزیدند، بعد از آنکه کتب شان به گمرکات سه گانه دولتی اعم از گمرک کابل، گمرک پُست و پارسل و گمرک میدان هوایی مواصلت می ورزید، از جانب مسئولان دولتی، کتب و آثار مطبوع رسماً به وزارت اطلاعات و کلتور، ارسال می گردید تا از طریق دفتر ارزیابی نشرات، ملاحظه و اجازه توزیع داده می شد. در زمان سلطنت محمد ظاهر شاه و حکومت محمد داوودخان، همچون دفتری وجود داشت که آثار مطبوع مورد ارزیابی وسانسور قرار می گرفت.

کتبی که مغایر به قانون مطبوعات آن دوران تثبیت می شد، تماماً در نزد دفتر قید و ضبط می گردید در زمان ظاهر شاه و داوود خان مجتمعی بنام کمیسیون یا کمیته یی ارزیابی کتب و رسایل وجود نداشت صرفاً اشخاص حقیقی که به تورید کتب و مجلات از خارج می پرداختند. توسط مسئولان وزارت اطلاعات و کلتور وقت کتب به اشخاص چیز فهم، بادرایت، سیاستمدار و دانشمند که طور با المقطع کار می کردند داده می شد تا برطبق قانون مطبوعات و پالیسی نشراتی آن زمان، کتب را مورد ارزیابی قرار بدهند و آنان نتیجه آنرا رسماً به شعبه مربوطه وزارت اطلاعات وکلتور ابلاغ می نمودند. با وجود آنکه در سال ۱۳۱۸ هـ.ش ریاست مستقل مطبوعات در تشکیل دولت بوجود آمد این نهاد خدمات مفیدی در بخشهای ادبیات و فرهنگ، چیزهای مهم و ملی، انجام داد و هدفش توسعه جراید و مطبوعات در کشور بود، ولی به آنهم آزادی کامل مطبوعات حکمفرما نبود، جراید و مطبوعات قسماً مورد سانسور قرار می گرفت.

حتا با ایجاد وزارت اطلاعات و کلتور مقالات روزنامه های دولتی و غیر دولتی قبل از چاپ به دفتر ارزیابی وزارت ارسال می شد و مورد بررسی قرار می گیرت. مدیران مسئول روزنامه ها و مجلات دولتی و غیر دولتی و اشخاص حقیقی حق طبع و نشر مقالات و سرمقالات و کتب شانرا، قبل از بررسی و ارزیابی مسئولان حکومت، نداشنتند. این روال در زمان زمامداران حزب دیموکراتیک خلق افغانستان نیز وجود داشت، زیرا در آن زمان نیز آزادی مطبوعات وجود نداشت و هیچ فردی و یا هیچ دستگاه چاپ، نمی توانست بدون استیذان دولت مرکزی به طبع و نشر کتب و رسایل بپردازند. البته دوران ریاست دکتور نجیب الله را باید از دیگر دوره های تسلط چپ گرایان در افغانستان مستثنا کرد.

زیرا در آن دوره براثر اتخاذ سیاست های تنش زدایانه و مشی مصالحه ملی، تاحدی قوانین حاکم بر مطبوعات نیز در کشور تغییر کرد و مطبوعات خصوصی تاحدی به نشرات پرداختند و به تاسی از قانون مطبوعات سال ۱۳۶۶ خورشیدی، تجربیات جدیدی را برای آینده روزنامه نگاری و چاپ کتاب فراهم نمود. سانسور کاهش یافت ولی به صور کل، قطع نگردید. در آن دوران هم کتب چاپی داخلی، خصوصاً کتابهای توریدی منتشر شده از کشور ایران به نویسندگی دکتور علی شریعتی وسایر نویسندگان راست گرای ایران، مورد سانسور قرار می گرفت.  کمیسیون ارزیابی نشرات خارجی در تشکیل ریاست نشرات وجود داشت و هفته وار اعضای آن گردهم جمع می شدند و در ارزیابی آثار مطبوع داخلی و خارجی مبادرت می ورزیدند.

به همین سان این روال در زمان حکومت مجاهدین نیز رواج داشت و در زمان حکومت طالبان آزادی مطبوعات به کلی تنگ شد و زمینه چاپ و تورید کتب کاهش پیدا کرد و حتا کتبی که محتوای نشراتی آنرا هُنر و هنرمندان تشکیل میداد از جانب مسئولان حکومتی، جمعاوری سانسور و از فروش آن جلوگیری بعمل آورده می شد. بعد از سقوط حکومت طالبان و استقرار حکومت مؤقت در افغانستان، قانون مطبوعات به تأسی از حکم ماده (۳۱) قانون اساسی سال ۱۳۴۳ خورشیدی و رعایت ماده نزدهم میثاق بین المللی حقوق بشر به منظور تأمین حق آزادی فکر و بیان و تنظیم مطبوعات در کشور فرصت چاپ یافت که به تأسی از ان به امر مقامات وزرات اطلاعات و فرهنگ ضمن ارائه پیشنهادی به ریاست اداره موقت و منظوری آن مقام، کمیسیونی زیرنام، کمیسیون ارزیابی نشراتی خارجی در چوکات ریاست نشرات وزارت، بوجود آمد که اعضای این کمیسیون برمبنای ماده ۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان و برطبق ماده (۴۵) قانون رسانه های همگانی در امر بررسی و مطالعه کتب توریدی خارجی و کتب چاپی داخلی که سانسور قبل از چاپ در آن وجود ندارد. مبادرت ورزیده و بخاطر حفظ نظم، امنیت، ثبات و وحدت ملی که ممکن بود در اثر توزیع و یا فروش کتب و نشریه های غیر مجاز، وحدت افغانها برهم بخورد و همچنان بخاطر جلوگیری از فرقه گرایی و تفرقه های دینی مذهبی و زبانی در جلوگیری از تحریف تاریخ و جغرافیای کشور و جلوگیری از تهاجم فرهنگ بیگانه ها، برمبنای قوانین نافذه کشور، کار صورت گرفت. این کمیسیون از آغاز اداره مؤقت در سال ۱۳۸۰ تا الحال (۱۳۹۷) خورشیدی همه ساله، ضمن پیشنهادی به مقام عالی ریاست اداره مؤقت، انتقالی و ریاست جمهوری اسلامی افغانستان و منظوری مقامات فوق، کار بررسی کتب و رسایل چاپی را به پیش می برند. این کمیسیون کتبی که از جانب اشخاص حقیقی به خارج از کشور فرستاده می شود را، نیز برعهده داشته، کتبی که قدامت تاریخی داشته و منحیث مأخذ و منابع برای محققین و پژوهشگران کشور در خور ارزش باشد، نمی گذارند که از کشور خارج ساخته شود. به همین سان از خروج کتب خطی، تاریخی و کمیاب نیز جلوگیری به عمل آورده و در عدم صدور آن به خارج توجه می نمایند. قانون رسانه های همگانی از آغاز اداره مؤقت تا الحال سه مرتبه مورد تعدیل قرار گرفته در تعدیل آخر آن که در همین اوخر صورت گرفت نظر پیشنهادی مبنی بر ایزاد دو کمیسیون هریک، کمیسیون ارزیابی نشرات خارجی و کمیسیون اصلاح لوحه ها در قانون رسانه های همگانی بعد از تعدیل و ایزاد از جانب کمیته مؤظف، غرض طی مراحل قانونی به وزارت محترم عدلیه ارسال گردید که عنقریب ضمیمه قانون رسانه های همگانی به توشیح ریاست جمهوری اسلامی افغانستان رسانیده خواهد شد که به تأسی از آن، کمیسیون ارزیابی نشرات خارجی، شکل قانونی بخد گرفته و اجرا آت خود را، با طرزالعمل جداگانه، دنبال خواهد نمود. این کمیسیون فعلاً دارای (۱۴) نفر عضو بوده که به زبانهای مختلف خارجی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، روسی، اردو، عربی وسایر زبانهای خارجی و به دو زبان رسمی کشور(دری و پشتو) به ارزیابی کتب و رسایل می پردازند. اعضای این کمیسیون غالباً از نمایندگان با صلاحیت ادارات دولتی مثل: وزارت معارف، وزارت حج و اوقاف، شورای علمای افغانستان، وزارت اطلاعات و فرهنگ، پوهنتون کابل و اتحادیه ناشران افغانستان در آن عضویت و همکاری دارند. در رأس این کمیسیون، معیین امور نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ بوده و کمیسیون دارای منشی نیز می باشد که عموماً ارزیابی آثار مطبوع در روز های شنبه و سه شنبه هفته دوبار و در صورت ضرورت هفته ۳-۴ مراتبه جلسات شانرا تدویر و به مطالعه آثار مبادرت می ورزند. جلسات بیشتر از ۳-۴ مراتبه عموماً با ورود کتب بیشتر از خارج و هم تدویر نمایشگاهی کتب در داخل کشور از جانب اشخاص حقیقی و حکمی داخلی و خارجی، صورت می گیرد. این کمیسیون سالانه در حدود (۹۵۳ عنوان) کتاب های توریدی از خارج و در حدود ۱۸۷۶ عنوان کتاب و رسایل چاپی داخلی را مورد مطالعه و ارزیابی شان، قرار می دهند اعضای این کمیسیون همه ساله نظر به سابقه کار خوب و صداقت در امر ارزیابی، از طرف مقامات ذیصلاح نظر به تأیید ادارات مربوطه شان، تعیین و ضمن پیشنهاد به مقام عالی ریاست جمهوری اسلامی افغانستان ارائه و بعد از منظوری به وظایف محوله شان می پردازند.

سید محمود راد

ممکن است شما دوست داشته باشید