روزنامه ملی انیس
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

مقاله سمینار علمی، تحقیقی در باره شخصیت بهزاد هروی؛ هرات باستان، اسناد تاریخی و بهزاد

عبدالهادی قریشی

بخش پنجم

بحثی مختصر مکتب بهزاد درخارج از کشور: چند مثال مختصر در اوایل سلطنت شاه طهماسب صفوی ۹۳۰-۱۵۲۴م بهزاد زنده بود و میرک از شاگردان بهزاد از دوستان نزدیک شاه صفوی بود، یکی از شاگردان بهزاد که سلطان محمد نام داشت به مقام نقاشی دربار رسید و پیشوای عده از نقاشان معروف بود، البته سلطان محمد نقاش که شاگرد بهزاد بود به پادشاه طهماسب درس نقاشی می داد و خیلی شخصیت ارجمند دربار شمرده می شد.

درسنه ۹۳۳هـ یک نسخه شاهنامه برای شاه طهماسب تهیه گردید که۲۵۶ تصویر دارد واکنون در تصرف بارون ادواردروتشلید در پاریس است که نقاشی آن سلطان محمد کرده است(۲۲).

بعد از این مکتب هرات در شیراز که مقر سلطان ابراهیم بن شاهرخ بود رونق گرفته بود. قابل ذکر است که شاگرد، شاگردش چون استاد محمدی و در پهلوی آن عده از شخصیت های دیگر چون شیخ زاده، سلطان علی، علی حسینی آثار زیادی از سبک بهزاد ومکتب هرات را در دهلی، بخارا اندیجان ثمرقند، تاشکند، استانبول، مشهد، شیراز، بلخ و وزارت خارجه کابل داشته است که اکنون به نیکویی و سرخرویی و عزت از آن بحث صورت می گیرد.

نتیجه: هرات باستان، شهر و محله مرد خیز، و نامی می باشد که شخصیت های اهم در آن زیست داشته است. از همین روز شهر هرات به شهرت زیادی رسیده است.

هرات در ابعاد جیوستراتیژیک، جیوپولتیک، صنعت، زراعت، تجارت ادب و فرهنگ و تهذیب و هنر از قبل المیلاد تا به حال در اسناد اهم تاریخی بنام بزرگ و نامهای تاریخی در اویستا و در تواریخ مختلف یاد گردیده است.

برعلاوه آن شخصیت اهم میناتوریست، خطاط، رسام، نقاش، بزرگ و نامی کشور بهزاد در آن خطه طلایی زندگی کرده و از فیوضات کار و تفکر و ایجاد گری و باریکی و فهم کاری آن در قرنها قرنها به نیکویی یاد می گردد.

در استنتاج کلام باید ذکر کرد که مذهبان حواشی و صفحات اول و آخر و سرفصلهای و عناوین کتب و سوره و احزاب قرآنی را با ستارگان و رسوم هندسی و گل بته و شاخه و برگها و گاهی با اشکال انسان و پرندگان و آهو و مرغابی و… تزیین می نمودند. که عین موضوع در یادداشتها در تاریخ صنایع افغانستان ص ۲۴۰ شل مقالی پوهاند حبیبی صاحب نیز ذکر گردیده است. دراین تزیینات تذهیبی مخلوطی از رسوم ساسانی (از ۷۶-۷۹) تاریخ مختصر افغانستان حبیبی ۲۲۶ م بیزانس و نبطی و کتب یهودیان و مسیحیان کلیسای شرقی اقتباس می شد تا اکنون کتب خطی تذهیب شده قدیمترین را از دوره سلجوقی ها یافته اند… از نسخه شاهنامه بایسنقر موزه گلستان ۸۲۳ هـ که در آن اصول و صورت تذهیب نیز کشیده شده پدیدار است که این روش نقش و نگار و صوری و تصویری بودنی نیز در جمله هنرمندان دیگر آبرومقامی در خور اهمیت داشته است.

در دوره تیموریان هرات براهمیت رونق تذهیب افزوده شده، که همانا کمال الدین بهزاد و نسخه شاهنامه باینسقری این هنر را در نهایت اوج نشان می دهد و از این اکادمی هرات مولانا تاج محمد نقاش و مذهب بود که در علم حیل (جراثقال) و میکانیک و چینی سازی هم دستی داشت، و امیر خلیل و میرک نیز ازین جمله بودند.

باری تذهیب، میناتوری نقاشی و صورتگری از خصایص بسیار جالب مکتب هنری هرات زیباست. که بعد از آن به پارس، و هندوستان و بخارا نیز سرایت کرده و تقلید شده است و در افغانستان بسا کتب خطی هرات به نظر می آیند که نمونه های خوب و شایسته تذهیب و تزیین به شمار می آیند، که مرحوم بهزاد منحیث مرد بزرگ آن خطه طلایی(هرات) را در آغوش پرورانیده و کنون بعد از قرآن با نام نامی آن مجالسی علمی تحقیق برپا می شود که جای شکران است.

مأخذ ها:

  • باوری، محمد رسول پوهنوال، د افغانستان دتاریخی ۵۰ پانی ص ۱۸۹ کابل
  • یمین، محمد حسین پوهاند دکتور پوهنتون کابل با استفاده از تاریخ صدقی شهرهای آریانا- کابل ۱۳۵۴ ص ۹۹ و افغانستان تاریخی ص ۲۶۱ کابل
  • رحمتی جغرافیای بشری افغاسنتان، استاد پوهنتون کابل ۱۳۶۴ ش ص ۱۹۳
  • قریشی عبدالهادی دست های مخفی و سیاستهای علنی ص ۱۲-۱۳۸۳
  • یمینی محمد حسین پوهاند، جغرافیای تاریخی ص ۲۶۲ ۱۳۸۰ کابل
  • نړیوال رازقی، پوهاند هرات سرزمین رنسانس شرق ص ۲۰ ۱۳۹۶ کابل
  • همانجا ص ۲۱
  • غبار، جغرافیای تاریخی افغانستان ص ۹۴ چاپ سال ۱۳۸۱ کابل

۹- حبیبی عبدالحی پوهاند، تاریخی صنایع افغانستان ص ۳ ۱سال ۱۳۸۳ کابل

۱۰- همانجا پره گراف اخر

۱۱- همانجا ص ۴-۵

۱۲- همانجا پره گراف اخیر ص ۵

۱۳- مجله آریانا، انجمن تاریخ افغانستان ۱۳۴۱ ماه جوزا شماره پنجم، کابل

۱۴- نقاشی اسلامی از ارنولد به حواله کتاب صنایع افغانستان پوهاند حبیبی ص ۱۰

۱۵- همانجا پره گراف ص  ۲

۱۶- بابر بابرنامه، مترجم به دری داکتر شفیقه یارقین وزارت امور  خارجه ص ۱۲۰ کابل

۱۷- حبیبی عبدالحی،پوهاند، تاریخ صنایع ص ۱۹ به روایت از کتاب صنایع ایران بعد اسلام ص ۱۱۲

۱۸- همانجا

۱۹- پنجشیری عزیز احمد پوهاند دوکتور استاد پوهنتون کابل هرات درپویه
 تاریخ ص ۴۰-۵۰      سال ۱۳۸۰ کابل

۲۰- تاریخ صنایع افغانستان پوهاند حبیبی ص ۲۵

۲۱ همانجا

۲۲- قریشی – عبدالهادی کاندید دکتورا لرغونی هرات د تاریخ پوړی مقاله علمی  تحقیقی ۱۳۹۰ 

ممکن است شما دوست داشته باشید