روزنامه ملی انیس
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

معرفی سیستم آموزش غیررسمی، تعلیمات علوم دینی در مساجد

امداد الله پاک‌نهاد غیاثی

بخش پنجم

 کاستی ها ونواقص متون درسی درنظام سیستم آموزشی دینی غیر رسمی: گر چه نظام سنتی دینی تعلیم و تربیت آثار و نتایج مهمی در تاریخ تعلیم و تربیت داشته است و شخصیتهای برجسته ای در تاریخ کشور از این مدارس فارغ التحصیل شدند، که امروزه از مفاخر جهان اسلام میباشند. در طول تاریخ کشور رهبران دینی و تحول ساز کشور، در همین مدارس پرورش یافته اند. رهبران و پیشکسوتان جهاد مقدس مردم افغانستان نیز پرورش یافتگان مدارس دینی هستند و امروزه نیز کسانی که نقش مهمی در اوضاع سیاسی واجتماعی کشور دارند دانش آموختگان مدارس دینی هستند.

اشکال بر نحوه اداره مدارس دینی:

درنحوه اداره مدارس دینی (اعم از مدارس دینی شیعه و اهل سنت) اشکالاتی وجود دارد:

۱- شخصی قرارگرفتن مدارس دینی

شخصی قراردادن مدارس واعمال سلیقه های فردی در مدارس دینی، یکی از آفتهای این مدارس است. هرملا یا آخندی که تحصیلات خود را به پایان رساند پس از بازگشت به وطن خود بدون توجه به نیاز جامعه، برای خود مدرسه ای تأسیس میکند، وتعدادی شاگرد جمع میکند. عوارض منفی آن وقتی ظاهر میشود که با مدارس دیگر در رقابت منفی قرار میگیرد، وجود مسئله وجوهات شرعیه( درمدارس اهل تشیع) باعث تشدید رقابت شده تا به سرحد خصومت میرسد، چنین افرادی به نام مدرسه وطلبه وجوهات شرعی را جمع آوری مینماید، به مورد خاص خود به مصرف نمیرسد، سوء استفاده از وجوهات شرعیه، صورت
میگیرد
.

لازم است که در باره اداره مدارس وتأسیس آن، مدیریتی به وجود آید ومدارس قاعده مند شود، از طریق شورا اداره شود گرچند درکابل هم اکنون شورای نظارت بر مدارس دینی شیعه تشکیل شده است، ولی نقش آن بسیار کمرنگ است. اما در مدارس اهل سنت، نیز این مشکل وجود دارد، آنان راه حل مشکل را دردولتی کردن مدارس دینی دانسته به این سمت گرایش پیدا کردند که به نظر میرسد، این وضعیت به صلاح مدارس دینی نیست وچنین سیاستی از دست دادن استقلال مدارس دینی است.

۲- ایرادی دیگر اختصاص به مدارس دینی اهل سنت دارد. نحوه معیشت طالب علوم دینی در مدارس دینی اهل سنت، مناسب شأن طالب علم نیست. دراین مدارس هیچگونه حمایت مالی برای طلاب نمیشود، مصارف محصلین علوم دینی را مردم میدهند، منتهی نحوه و کیفیت کمک مردم آبرومندانه نیست، یعنی طلبه علوم دینی در اوقات سه گانه(صبح، ظهر و شب) به درب خانه های مردم مراجعه کرده درخواست«وظیفه» میکنند، مردم هم مقداری غذا در ظرفی که طالب علم در دست دارد میریزند. به همان غذایی که مردم به طالب علم میدهند وظیفه اطلاق میشود. این نحوه کمک کردن به طالب علوم دینی تحقیر آمیز است و با عزت نفس وکرامت یک محصل و عالم دینی که رهبری یک جامه را به عهده می گیرد، واقعاً منافات دارد(۱۶)

نتیجه‌گیری

ازآنجایی‌که سیستم غیررسمی تعلیمات علوم اسلامی در مدارس دینی از سال‌های دیر بدین طرف بوده است که این دروس به‌صورت کلاسیک بوده است نه به شیوه و سیستم مدرن وجدید امروزی که هر مبتدی را به‌صورت یک عالم بعد از چندین سال به جامعه تقدیم می‌کند.

و به‌طورکلی مدارس غیر رسمی جهان چه ازنظر تئوری و چه ازنظر تجربی در توسعه علوم قرآنی وعلوم دینی وظایف مهم را بر عهده‌دارند.

گرچه این دروس مادم العمر(تاپایان زندگی) است و دارای مزیت‌های خوبی است که هر فراگیر بعد ازمدت زمانی طولانی به عنوان یک روحانی به جامعه عرض‌اندام می‌کند و در قبل از اینکه از فراگیری دروس به جامعه قدم بگذارد در اخیر از طرف روسا ومسئولین درجه‌یک آن مدارس غیررسمی دستار بندی (لنگی) را به‌عنوان دستار بندی محفل پرشکوهی را بر پا می‌کنند بعد درس های آن‌ها دستار فضیلت را می‌بندند از این بعدازاین پروسه آن شخص به‌صورت یک عالم زبردست و خوب در جامعه قد علم کرده خدمات علمی خود را آغازمی‌کند.

 منابع وماخذ

الهامی داود، (۱۳۷۸)،تاریخچه نظام اموزشی، مجله پیام ، شماره ۲۲، ص: ۲۳

ابن بطوطه، الرحله،(۱۳۹۲)، تاریخ جامع الازهر، مجله «العربی» ۱۷۰.

ادهم، نوید (۱۳۹۵) مدارس غیررسمی؛ فرصت یا تهدید؟، کابل، نشر فردا نیوز، ص ۱۹.

ترمزی، محمد بن عسی (۱۳۷۵)، صحیح مسلم، پاکستان، نشرقصه خوانی.

حسین دشتى، سید مصطفى (۱۳۹۰)، معارف و معاریف، ج ۹، ص ۳۵۱٫.

حمیدی، عبد العزیز عبد الله، (ب ت)، عماره المساجد المعنویه و فضلها، ص ۵.

داود، الهامی (۱۳۷۸)، تاریخچه نظام آموزشی، مجله پیام حوزه- شماره ۲۲.

شاطریان، رضا (۱۳۹۴)، تحلیل معماری مساجد ایران، تهران، نشر: دارالارقم، ص ۳۸.

سیوطى، جلال الدین (۱۳۹۵)، الاتقان فى علوم القرآن، ج ۱، ص ۴۳۲٫

علی رسولی (۱۳۹۴)، سیستم چیست؟ تعریف سیستم با مثال آن، ص ۲۳۴.

عمید، حسن (۱۳۹۳)، فرهنگ فارسی عمید دوره سه جلدی، ج۱، چ۱۴، نشر: امیر کبیر، تهران.

واسطى، زبیدى ودیگران‌(بت)، تاج العروس من جواهر القاموس‌، ج ۵، ص ۷‌.

الولی، طه (۱۳۹۴)، المساجد فى الإسلام، ص ۱۳۸.

مجله علمی- تحقیقی آریانا، دوره سوم، شماره چهارم نمبر مسلسل ۳۲۳، ص ۶۸.

Pia Karlsson, Amir Masonry, Islamic and Modern Education in Afghanistan conflictual or Complementary? Page 100.

پنجشیری، حبیب ، ص ۷۸ ۷۹.

شکوهی، غلامحسین، (۱۳۷۶)، تعلیم و تربیت و مراحل آن، آستان قدس رضوی، مشهد، ص۵۶.

ملکی، حسن، (۱۳۷۹)، مبانی برنامه‌ریزی درسی آموزش متوسطه، سمت، تهران.

محمدتقی رهبر و محمدحسن رحیمیان، (۱۳۸۵)، اخلاق و تربیت اسلامی، سمت تهران، ص۳۷.

شکوهی، غلامحسین، (۱۳۷۶)، تعلیم و تربیت و مراحل آن، آستان قدس رضوی، مشهد ص۵۶-۱۸۶.

اسماعیل علی، سعید، (۱۳۸۰)، «مفهوم تربیت دینی»، در شهاب الدین مشایخی راد مجموعه مقالات تعلیم و تربیت دینی پژوهشکده و دانشگاه.

ممکن است شما دوست داشته باشید