روزنامه ملی انیس
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

قربانى، سنّت ماندگار حضرت ابراهیم علیه السلام

این عمل درحقیقت نشانی از ایثار، فداکاری و یادبود از سنت حضرت ابراهیم خلیل (ع) می‌باشد.

صحابه کرام از پیامبر ص سؤال کردند: این قربانى‌ها چه هستند؟ پیامبر ص در پاسخ فرمود: « سُنَّهُ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ ». سنت پدرتان ابراهیم است.

بله ! قربانى در روز دهم ذى‌الحجه سنت ماندگار ابراهیم و محبوب‌ترین عمل در آن روز نزد  الله محسوب می‌شود.

آنگاه که به ابراهیم علیه السلام دستور رسید تا یگانه پسر نوجوانش را در دیار غربت، جهت قربانى ذبح کند. پدر و پسر هردو به این حکم آسمانى راضى و تسلیم شدند و عملاً کار ذبح توسط حضرت ابراهیم آغاز شد که ندا آمد اى ابراهیم! کافى است و بجاى آن این قوچ بزرگ را ذبح کن.

قربانى این را مى‌رساند که حکم الله تعالی را هرچند که به ظاهر سنگین و خلاف شرایط باشد باید انجام داد و نباید مصلحت خویش و اولاد خود را بر حکم الله ترجیح داد و نباید با عقل کوتاه خود به نابجابودن آن حکم کرد.

هر چه حکم الله است همان مصلحت و عین عدالت و صددرصد عقلانى است و خلاف آن ضرر و ظلم و جاهلیت مى‌باشد.

بندگان الله متعال در ایام عید اضحی(قربان)  در سراسر دنیا بخاطر زنده نگهداشتن سنت حضرت ابراهیم و دستور صریح الهی و رسولش حیوانات را ذبح نموده و ریختاندن خون این حیوانات دراین روزها دارای اجر عظیم و ثوابی بسا بزرگی می‌باشد.

 

حکمت و فلسفه قربانی را علماء چنین می‌نویسند:

  • ظاهر کردن کمال فرمان‌برداری از خداوند، حتى اگر ما را به ذبح فرزند ما مأمور سازد.
  • زنده ساختن سنت حضرت ابراهیم علیه السلام.

زمانی که خداوند وی را به ذبح فرزنداش اسماعیل علیه السلام دستور داد، سپس خدا او را با ذبح بزرگی فدیه داد، و این مسأله از همان وقت در میان ملت ابراهیمی به عنوان سنت ماندگار ادامه یافته است.

  • پیروی از پیامبر عظیم الشأن اسلام صلى الله علیه وسلم؛ زیرا آن‌حضرت صلى الله علیه وسلم مردم را به ذبح قربانی فراخوانده و تشویق کرده است.
  • گشاده‌دستی و سخاوت بر خود و خانواده و اکرام همسایگان، خویشاوندان و دوستان؛
  • خوش‌حال و شادمان ساختن فقرا و مساکین.
  • شکر و سپاس از خداوند بر نعمت‌های متعددی که بر بندگانش ارزانی داشته و او را از سال گذشته تا این سال زنده نگاه داشته است
  • دلیلی قاطع و محکم بر اطاعت و فرمان‌برداری خدا و رسول او.

یقینا که قربانی نمونه یی از فداکاری بندگان الله متعال در قبال اوامر او می‌باشد.

بندگان الله متعال با این عمل ثابت می‌سازند که حتی حاضرند مانند جد شان ابراهیم خلیل، فرزندان خویش را در قربانگاه برده و کارد بر گلوی آن‌ها نهاده و در راه خدا ذبح نمایند.

تعریف قربانی:

قربانی در اصل عبادتی مالی است و فقهای مذهب حنفی در تعریف آن نوشته اند:

حیوانی که در روز عید سعید قربان و ایام تشریق به نیت عبادت، تقرب و نزدیکی به الله متعال تحت شرایط خاص ذبح می‌شود.

 

مشروعیت قربانی:

به اتفاق علماء وفقهای گرامی قربانی در سال دوم هجری به دلائل قرآن واحادیث گهربار پیامبر معزز اسلام مشروع گردیده است.

الله متعال در ارتباط به مشروعیت قربانی چنین میفرماید:« فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ » کوثر ۲٫ یعنی: پس برای پروردگارت نماز گزار و قربانی کن!

آیت های متعددی دال بر مشروعیت قربانی و هیچ فردی مخالف آن نمی‌باشد.

 

حکم قربانی:

قربانی کردن یکی از شعایر اسلام محسوب می‌شود که توسط کتاب الله، سنت پیامبر و اجماع مسلمانان مشروع گردیده است.

 

اما کتاب الله(قرآن)

۱_ خداوند متعال در باب مشروعیت درباره قربانی چنین میفرماید:« فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ » کوثر ۲٫ یعنی: پس برای پروردگارت نماز گزار و قربانی کن.

 

۲_ قُلْ إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُکِی وَمَحْیَایَ وَمَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ} «بگو نماز، قربانی، زندگی و مرگم برای الله پروردگار عالمیان است» (انعام/۱۶۲)

 

۳_ « وَلِکُلِّ أُمَّهٍ جَعَلْنَا مَنسَکًا لِیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّه عَلَی مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِیمَهِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُکُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِینَ».حج ۳۴٫ یعنی برای هر امتی قربانی کردن نهادیم تا بدان سبب که الله از چارپایان روزی‌شان داده است، نام او را بر زبان رانند، پس خدای شما خدای  یکتاست، در برابر او تسلیم شوید و تواضع کنندگان را بشارت ده.

 

دلیل سنت (احادیث)

۱_ عَنْ أَنَسٍ (رضی الله عنه) قَالَ:

ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله وسلم) بِکَبْشَیْنِ أَمْلَحَیْنِ أَقْرَنَیْنِ، قَالَ: وَرَأَیْتُهُ یَذْبَحُهُمَا بِیَدِهِ، وَرَأَیْتُهُوَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا، قَالَ: وَسَمَّى وَکَبَّرَ.

مسلم(۱۹۶۶) بخاری(۵۵۵۸)

ترجمه:

انس (رضی الله عنه) می‌گوید: رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) دو قوچ سفید شاخ‌دار، قربانی کرد.

من دیدم که قدمش را بر یک طرف گردن آن‌ها گذاشته بود و بسم الله و الله اکبر گفت و با دست خودش آنها را ذبح نمود.

۲_ براء بن عازب رض از پیامبر ص روایت میکند که ایشان فرمود هرکسیکه بعد از نماز عید ذبح نمود قربانی اش کامل شده وسنت مسلمانان را درست انجام داده است.

پیامبر صلی الله علیه وسلم، صحابه کرام، تابعین و اتباع آن همه قربانی کردند و پیامبر ص فرمود (کسی‌که توانایی دارند و قربانی نمی‌کنند، پس به مصلای وعیدگاه ما نزدیک نشوند)

. پس از پیامبر علیه السلام و صحابه کرام تا امروز تمام مسلمانان دنیا قربانی می‌کنند و هیچ فردی منکر قربانی نگردیده است.

 

فضیلت قربانی

روایتی است دراین باب از عائشه صدیقه رضی الله عنها.

حضرت عائشه رضی الله عنها مى‌گوید:‌ پیامبر ص فرمود: «مَا عَمِلَ آدَمِىٌّ مِنْ عَمَلٍ یَوْمَ النَّحْرِ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ إِهْرَاقِ دَمٍ وَإِنَّهُ لَیَأْتِى یَوْمَ الْقِیَامَهِ فِى فَرْثِهِ بِقُرُونِهَا وَأَشْعَارِهَا وَأَظْلاَفِهَا وَإِنَّ الدَّمَ لَیَقَعُ مِنَ اللَّهِ بِمَکَانٍ قَبْلَ أَنْ یَقَعَ فِى الأَرْضِ فَطِیبُوا بِهَا نَفْسًا.» (ترمذى: ۱۵۶۷ ؛ ابن ماجه: ۳۱۲۶)

 

ترجمه: «آدمى‌زاد در روز قربانى، عملى که نزد خدا محبوب‌تر از ریختن خون (قربانى) باشد، انجام نداده است و همانا آن قربانى با شاخ‌ها و موها و سُم‌هایش مى‌آید و همانا قربانى پیش از آنکه خون آن بر زمین بیفتد، در جایگاه رضایت و قبولیت الله متعال مى‌افتد بنابرین خوش باشید.»

 

عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم: «یَا فَاطِمَهُ قُومِی إلَى أُضْحِیَّتِک فَاشْهَدِیهَا فَإِنَّ لَکِ بِأَوَّلِ قَطْرَهٍ تَقْطُرُ مِنْ دَمِهَا أَنْ یُغْفَرَ لَک مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِکِ». فَقَالَتْ فَاطِمَهُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ! هَذَا لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ خَاصَّهً، أَوْ لَنَا وَلِلْمُسْلِمِینَ عَامَّهً؟ قَالَ: «لَا، بَلْ لَنَا وَلِلْمُسْلِمِینَ عَامَّهً».

 

پیامبر خدا صلى الله علیه وسلم فرمود: «ای فاطمه! برخیز و به نزد قربانی‌ات حاضر شو؛ زیرا با ریختن اولین قطره‌ی خون، گناهان گذشته‌ات آمرزیده می‌شود». فاطمه گفت: ای رسول خدا! آیا این مخصوص ما اهل بیت است؟ یا این که هم برای ما و هم برای همه‌ی مسلمانان است؟ فرمودند: «نه، بلکه برای ما و برای همه‌ی مسلمانان است».

 

عَنْ زَیْدِ بْنِ أَرْقَمَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قُلْنَا: یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الأَضَاحِیُّ؟ قَالَ: «سُنَّهُ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ». قَالَ قُلْنَا: فَمَا لَنَا فِیهَا؟ قَالَ: «بِکُلِّ شَعَرَهٍ حَسَنَهٌ». قَالَ قُلْنَا: یَا رَسُولَ اللَّهِ فَالصُّوفُ؟ قَالَ: «بِکُلِّ شَعَرَهٍ مِنَ الصُّوفِ حَسَنَهٌ».

زید بن ارقم رضی الله عنه می‌گوید: گفتیم: ای رسول خدا! حقیقت این قربانی چیست؟

فرمود: «سنت پدر شما، حضرت ابراهیم علیه السلام است». گفتیم: در این برای ما چه ثوابی هست؟ فرمود: «عوض هر موی، برای شما یک نیکی است». گفتیم: ای رسول خدا! پس پشم گوسفند؟ فرمود: «عوض هر تار پشم برای شما یکی نیکی ثبت می‌شود».

عن ابن عباس قال: قال رسول الله صلى الله علیه وسلم : «ما مِنْ نَفَقَهٍ بعد صلِه الرحِمِ أعظمَ عند اللهِ من هِراقهِ دمٍ أیامَ النَّحْرِ».

پیامبر خدا صلى الله علیه وسلم درجه و ثواب هیچ خرج و نفقه‌ای بعد از هزینه‌ای که برای صله رحمی می‌شود، از ریختن خون قربانی در ایام نحر، بزرگ‌تر نیست.

 

قربانی بر چه کسانی واجب است؟

بر هر مسلمانی که مقیم و مالک نصاب باشد، قربانی واجب است. مالک نصاب به کسی گفته می‌شود که در روزهای عید، اموال او به غیر از ضروریات زندگی (منزل مسکونی، وسیله‌ی نقلیه، لباس و ظروف و…)، به حد نصاب زکات که ۲۰ مثقال شرعی معادل ۴۷۹/۸۷ گرم از طلا یا قیمت این مقدار  برسد.

در نصاب قربانی، گذشتن یک سال بر مال شرط نیست. قربانی بر فقیر و مسافر واجب نیست؛ اما اگر قربانی کردند، اجر کامل به آنها می رسد.

زنی که قیمت زیور آلات و دیگر اموال غیر ضروری‌اش به حد نصاب فوق برسد، قربانی بر او نیز واجب است. اگرسرمایه پدرو فرزندان بالغ، مشترک باشد و در صورت تقسیم به هر یک به اندازه نصاب کامل ویا بیشتر برسد، پس بر هر کدام از پدر و فرزندان، جداگانه قربانی واجب است.

 

وقت قربانی:

در جایی که نماز عید واجب است، اگر کسی قبل از نماز عید، قربانی اش را ذبح کند صحیح نیست و در جایی که نماز عید برگزار نمی‌شود بعد از دمیدن صبح  روز عید می‌توان حیوان قربانی را ذبح کرد.

مدت قربانی از روز اوّل تا روز سوم عید (دوازدهم ذوالحجه) است؛  اما روز اوّل افضل و بهتر است.

در دو شبی که در میان این سه روز قرار دارند، هم ذبح حیوان جایز است.

کسی که قربانی بر او واجب بود و در ایام عید بنا بر دلایلی نتوانست قربانی کند، این واجب از او ساقط نمی‌شود و باید بعداً قیمت قربانی را صدقه کند.

 

 

 

 

ممکن است شما دوست داشته باشید