روزنامه ملی انیس
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

رودکی از جایگاه ویژه در میان شعرا برخوردار است

ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی ، در یکی از روستاهای کوهستانی ناحیه رودک سمرقند زاده شد. او دوران کودکی خود را در خانواده اهل فضل سپری نمود و از اولین روزهایی که قادر به فراگیری بود به مکتب رفت. هوش و نبوغ او زبان زد اطرافیان بود و به خصوص در کودکی از حافظه قوی و ذوقی سرشار بهره مند بود، به گونه که در ۸ سالگی حافظ قرآن شد. رودکی آواز خوش و دیگر خصایص خاص در خود داشت، چون طبع شعر و شاعری او نیز عیان شد، او را نوجوانی ممتاز از سایر همسالان نمود.

در برخی از نوشته ها آمده است که در دوران جوانی و میان سالی رودکی، وضع مادی او بسیار خوب داشت، طوری که ۲۰۰ غلام و کنیز داشت و این نشان دهنده عزت شاعر بخارا در آن دوران می باشد.

 اما خوشی و لذت رودکی در ایام جوانی اوست. ولی در پیری معلوم نیست که به چه دلیل در پیری از همه چیز گلایه کرده است، شاید اموالش را به یغما برده باشند، یا شاید علتش غروب و افول سامانیان باشد! تاریخ نگاران معتقد اند که در سال های پایانی عمر رودکی بود که سرانجام کشتار باطنیان توسط امیر سامانی، گریبان حکومت را گرفت و بخارا دستخوش انقلابات درونی شد.

داستان بوی جوی مولیان:

در یکی از سفرهای امیر،که رودکی نیز با او همراه بود، منطقه خوش آب و هوا نظر امیر را  به خود جلب کرد و امیر فرمان داد که در آن منطقه خیمه بر پا کنند و چون که در آن مکان، به امیر خوش گذشت، اقامت امیر در آن جا طولانی شد و بزرگان هم رکاب امیر را یادآوری لزوم مراجعت به بخارا نبود.

پس دست به دامان رودکی شدند تا در شعری امیر را متوجه بخارا کند. رودکی شعر بوی جوی مولیان را با نواختن چنگ به سمع امیر رساند. امیر را آن چنان شوق دیدار بخارا دست داد که گویند بدون پای پوش پا بر رکاب گذاشت و تا بخارا تاخت .

بینایی یا نابینایی رودکی:

آن چه در زندگی شاعر حایز اهمیت است وضعیت بینایی اوست که بسیاری معتقد اند که رودکی کور مادرزاد بوده است که این مطلب نمی تواند صحت داشته باشد زیرا که در اشعار این پدر شعر فارسی آن چنان طبیعت وصف شده و رنگ های مختلف به تفکیک آورده شده که از کسانی که چشم داشته باشند هم بعید است، چه برسد به شخص نابینا.

 اما در این که رودکی در اواخر عمر خود نابینا شده شکی نیست. زیرا خود شاعر نیز در پیری به نابینایی خود اشاره کرده است. ولی اشعار دیگری دارد که دلالت بر بینایی او در جوانی دارد.

آثار رودکی

دیوان رودکی سمرقندی:

درباره شمار ابیات رودکی اختلاف است، ولی همین قدر یقین داریم که تعداد ابیاتش بسیار زیاد بوده است. در اینجا به آوردن نظر شاعران و نویسندگان گونه گون در مورد ابیات رودکی اکتفا می کنیم:

۱-رشیدی سمرقندی، شاعر قرن ششم هجری در اثر خود “سعد نامه” درباره شمار اشعار رودکی اینگونه شعری سروده است که یک میلیون بیت و سیصد هزار بیت. برخی معتقدند که منظور رشیدی سمرقندی این بوده .

۲-“جامی”در کتاب بهارستان،مولف کتاب “هفت اقلیم”،هم چنین نجاتی و منینی در کتاب “شرح منینی”،شمار ابیات رودکی را یک میلیون و سیصد بیت هزار هزار و سه صد بیت دانسته اند.

مولفان کتاب هایی چون:”زینت المجالس”،”حبیب السیر”شمار ابیات رودکی را یک میلیون و سیصد و بیست بیت هزار هزار و سه صد و بیست بیت دانسته اند.

مولف کتاب “مفتاح التواریخ”،شمار ابیات رودکی را هزار هزار و سه صد و بیست بیت_یک میلیون و سیصد و بیست بیت_دانسته است.

در پایان نیز مولف کتاب”ریحانه الادب”شمار ابیات رودکی را یک میلیون و سیصد هزار بیت دانسته است.

پس با توجه به متن این کتب، شمار ابیات رودکی بیش از یک میلیون بیت بوده است. اما امروزه از دیوان کبیر رودکی تنها ۱۰۰۲ بیت به دست ما رسیده است. این تعداد بیت به گونه زیر است:

۱-از قصاید و مقطعات:۵۲۷ بیت

۲-از رباعیات:۷۶ بیت

۳-از ابیات پراکنده_شامل قصاید و مقطعات و غزلیات و غیره_:۱۷۷ بیت

۴-از مثنویات:۲۲۲ بیت

آثار رودکی سمرقندی

در مجموع می توان گفت که رودکی هشت مثنوی داشته که ما به شکل خلاصه آن ها را معرفی می کنیم:

-مثنوی کلیله و دمنه: حمدالله مستوفی در کتاب “تاریخ گزیده”، آورده که کلیله و دمنه از منشات رودکی است. رودکی این مجموعه شعر را به امیر نصر بن نوح سامانی تقدیم می کند و حاصل آن نیز نزدیک به صد هزار درم زر سرخ است که امیر و اطرافیان به پاس تلاشش به وی هدیه می دهند.

-مثنوی سندباد نامه: پاول هرن شرق شناس آلمانی، معتقد است که هشت بیت از اشعار برجای مانده از رودکی سمرقندی، مربوط به مثنوی سندباد نامه است.

-مثنوی مطوی موقوف از بحر سریع، به این وزن: مفتعلن مفتعلن فاعلن. از این مثنوی فقط سه بیت باقی مانده است.

-مثنوی مسدس اخرب مقبوض محذوف از بحر هزج،به این وزن: مفعول مفاعلن فعولن. از این مثنوی تنها سه بیت باقی مانده است.

-مثنوی اصلم مسبغ از بحر خفیف، به این وزن: فاعلاتن مفاعلن فع لن.از این مثنوی بیست و هشت بیت باقی مانده است.در باره سالمرگ رودکی نیز گفته ها فراوان است ، سعید نفیسی گفته “سمعانی ” را در کتاب ” الانساب ” از دیگر گفته ها درست تر می داند . بنا بر نوشته سمعانی ، رودکی در سال ۳۲۹ هجری قمری در ” رودک ” در گذشته بوده است .

ممکن است شما دوست داشته باشید