روزنامه ملی انیس
ریاست روزنامه های دولتی افغانستان

به مناسبت صدمین سالگرد استقلال کشور؛ نگاهی به زندگی و کارنامه ‌امان الله خان

ریفورم دوره شاه امان الله غازی

شاه امان الله خان غازی از آغاز پادشاهی اجرای همه آن کارهایرا بدست گرفت که در اولین خطابه خود به ملت عزیز خود وعده داده بود همکار و مشاور بزرگ پادشاه جوان محمود طرزی تمامی ریفورم ها «اصلاحات» را فورمولبندی نمود وسپس به ترتیب، پاد شاه رابه راهی روان ساخت که واقعاً تقاضای آن عصر بود.

اگرچه داعیه استقلال کشور و نتایج موفقانه آن بخش مقدم ریفورم سیاسی بود، ولی ریفورم فرهنگی با نشر جریده امان افغان که به جای سراج الاخبار  اولین شماره آن در ۱۲- اپریل ۱۹۱۹ به مدیریت عبدالهادی داوی نشر شد  نمایانگر فرهنگ دموکراسی و فرهنگ و مطبوعات عصری بود. که خواسته ها و عملکرد های دولت جوان در آن منعکس میگردید. نشر این اخبار ولوله بزرگ دربین مردم، قلم بدستان و طرفداران معارف به میان آورد، که عده از مردم و اشخاص متمول خود حاضر گردیدند که بطور داوطلبانه اعانه راجمعاوری  نموده و معارف عصری را بنیان گذارد و چنین کردند و مکاتب پسرانه و دخترانه تأسیس شد.

–    درلویه جرگه ۲۹ فبروری سال ۱۹۲۳ که به اشتراک ۸۷۲ نماینده ملت درشهر جلال آباد دایر گردید، اولین قانون اساسی «نظام نامه اساسی» افغانستان در ۸۷ ماده به زبانهای پشتو و دری تصویب شد.

–    با معارف، دوستی ها فزون گردید و معارف انکشاف نمود حتا مردم پکتیا و خوست در آن زمان مبلغ قابل وصف را چون ۷۰۰ هزار افغانی اعانه به دولت دادند تا مکاتب را تأسیس نمایند.

در همین زمان در جنوب کشور گردیز، خوست، زرمت وچمکنی چارباب مکتب تأسیس شد و شاگردان شامل مکتب و مشغول تعلیم گردیدند.

در ولایات و مرکز نیز روحیه معارف دوستی موج میزد حتا در کابل و قندهار مکتب های اهل هنود هم تأسیس شد. بعداً مکتب مستورات ساخته شد و شاگردان «دختران» به مکتب می رفتند  بعداً پسران و دختران بخاطر تحصیلات عالی به خارج فرستاده شدند.

–    در ساحه مطبوعات نیزگامهای بلندی برداشته شد، ده ها روزنامه  جریده و مجله دولتی و آزاد نشرات می‎نمود وبرای زنان و دختران نیز ارشاد‏النسوان تأسیس شد. در هر ولایت یک جریده موجود بود.

–      دربخش اقتصادی وصنایع وصادرات پیدا وار افغانی به مارکیت های جهان گامهای لازم برداشته شد.

–    دربخش عمرانی شهرهای جدید احداث و تأسیس شد و شهرکابل چند برابر توسعه یافت راه ها وسرکهای ولایات اعمار و در امتداد راه ها بخاطر آسایش مسافران هوتل ها ساخته شد.

–    خط تیلفون و تلگراف بین کابل و ولایات ایجاد شد و طبق یک قرار داد با یک کمپنی فرانسوی توافق بعمل آمد تا خط ریل را از طرف جنوب و شمال با کابل ارتباط دهد. مگر انگلیس در برابر این ریفورم ها مشکلات زیاد را ایجاد مینمود. مثال –درسال ۱۹۲۴ م عبدالکریم نام خود را فرزند پادشاه سابق یعقوب خا ن معرفی نموده و در خوست مردم را برضد حکومت تحریک نمود ولی مردم او را مجبور به فرار کردند.

سفر تاریخی امان الله خان:

درماه های اخیر سال ۱۹۲۷ فضای سیاسی کشور تاحدی مکدر شد و فساد اداری رایج گردید بعداً شاه نهضت طلب اراده نمود تا به خارج سفر نماید و برای کشور خود ازیورپ توشه یی داشته باشد تا کشورش چون دیگر ممالک درمسیر ترقی گام بردارد و مردم آسوده گردند. سفر شاه امان
 الله خان از دسامبر سال ۱۹۲۷ م آغاز و تاجولای سال ۱۹۲۸ دوام نمود. در جمع هیئت همراه ملکه ثریا وعده یی زنان نیز همراه او بودند پادشاه به کشور های هند، مصر ایتالیا  فرانسه، بلجیم  آلمان  انگلستان شوروی، ترکیه و ایران رفت. که درهر کشور با استقبال زیاد مواجه شد. انگلیس از پادشاه خواست تا به شوروی نرود  هر امتیازی که خواسته باشد دریغ نخواهد کرد، ولی امان الله خان قبول نکرد. در ترکیه با مصطفی کمال اتاترک و در ایران با پادشاه رضا شاه مذاکرات طولانی انجام داد. اتاترک به شاه مشوره داد تا اردوی خود را بسیار تقویه کند.

پادشاه امان الله خان در اثنای بازگشت فابریکه ها، سامان آلات صنعت برای افغانستان خریداری نمود. سامان آلات طبی و نظامی صدها ماشین وفابریکه را نیز  فرمایش داد.

ماخذ:

۱-    نگاهی مختصر به تاریخ معاصر افغانستان از اکادیمسن عطایی

۲- سفرهای غازی امان الله خان

تتبع احمدنوید

ممکن است شما دوست داشته باشید