صفحه اصلی | eslah | گزارش | سر محقق شیرعلی تزری رییس مرکزعلوم اجتماعی، اکادمی علوم افغانستان:نظام اقتصاد بازار به مفهوم واقعی آن درافغانستان شکل نگرفته است

سر محقق شیرعلی تزری رییس مرکزعلوم اجتماعی، اکادمی علوم افغانستان:نظام اقتصاد بازار به مفهوم واقعی آن درافغانستان شکل نگرفته است

اندازه حروف Decrease font Enlarge font
سر محقق شیرعلی تزری رییس مرکزعلوم اجتماعی، اکادمی علوم افغانستان:نظام اقتصاد بازار به مفهوم واقعی آن درافغانستان شکل نگرفته است

علی الرغم آنکه طبقه ی تهیدست، ناتوان و نادار کشور باکمترین درآمد، روز گذرانی میکنند؛ اما بهای مواد خوراکی، مصرفی، سوختی، و برخی اقلام اولیه ی دیگر باگذشت هر روز به طورسرسام آور رو به فزونی است . چون بازارهای ما از حداقل تولید خود ما رنگ نمی گیرند و افغانستان کاملا متکی به تورید است و این تورید در جدول معین و خاصی مقید نیست؛ بسیاری اجناس یا به گونه ی قاچاق و یا به شکل ساخت وبافت با مسوولان گمرک در مرزها وارد کشور میگردند.

درکشورما، کم توجهی و نبود وارسی از بازار، این مجال  رابه فرصت طلبان، تورید کنندگان و عرضه کنندگان میسرساخته تاآنها با استفاده از هر تمسکی احتکارکنند، گران فروشی نمایند و درمواقع معین به ویژه فصل زمستان بهای مواد را یکباره افزایش دهند .

اگر افزایش قیم را دریک سطح زمانی مثلأ: یکسال قبل ارزیابی کنیم  به تدریج  از یک روز تا روز دیگر تفاوت پیدا کرده وبالا رفته است .

اما در حالات معین به یکبارگی صعود کرده است، بدون اینکه دلایل خاصی  از سوی تورید کنندگان و یاهم مراجع مسوول ارایه شده باشد، نرخ  مواد افزایش  یافته و ادارات مسوول هم که؛ یا هماهنگ باافزایش دهندگان قیم  قرار دارند و یا چیزی از این افزایش بهای مواد نصیب شان می گردد،  به وضع رقتبارمردم کم درآمد و از نظر اقتصادی ناتوان، کمترین توجهی ندارند.

این مشکل، که در این زمان دراز و چند سال متداوم برشانه های مردم سنگینی میکند، واقعأ یک بحران اقتصادی را به بار آورده است .

شعیب فیضی یکتن از شهروندان کابل که تحصیلاتش را در بخش اقتصاد در هندوستان به پایان  رسانیده است می گوید: حدود نود در صد از مردم بااقتصاد نابرابر وهزینه های کم  زندگی شانرا به پیش میبرند، به ویژه کارمندان دولت و به خصوص آن شمار از کارمندانی که با حقوق ماهوار پنج هزار و هشت هزار افغانی شکم خودشان و خانواده های شان را با مشکل سیر میکنند و دریک وضعیت ناگوار اقتصادی به سر میبرند .

وی گفت: این کار، مردم را به ستوه آورده است، مردم توقع دارند خرج شان مطابق دخل شان باشد، نه اینکه خرج آنها با دخل مردمان پولدار و سرمایه دار محاسبه شود.

آقای فیضی می افزاید: به دفعات از زبان مسوولان شنیده ایم که در تعادل بهای مواد و کنترول ازوضع بازار اقدام میکنند؛ اما تا هنوز که هنوز است، خبری ازاین وارسی  و کنترول وجود ندارد و تعادلی در بهای مواد خوراکی  و نیاز های اولیه از سوی آنها به وجود نیامده است وتا حال کسی پیدا نشده که لااقل به خاطر تسلی دل مردم  کاری کند، تا مردم یک لقمه  نان را با بهای ارزان  به دست آورند.

مصطفی موفق، کارمند وزارت شهر سازی و مسکن میگوید: نوسان قیم و شدت افزایش بهای مواد خوراکی و مصرفی در فصل سرما بیشتر از آنچه تصور می رود به وجود می آید، عرضه کنندگان و تجار بزرگ با دلایلی که ارایه میکنند امتعه ی شان را به اصطلاح مردم، دوچند، سه چند و شش چند و حتا بالاتر ازآن بالای مردم به فروش میرسانند .

وی افزود: چرا این روند ادامه دارد؟ چرا نهاد های مسوول  موازینی را برای  تعادل نرخ ها وضع نمیکنند؟ چرا برخی ازتجار و وارد کنندگان پنج انگشت رایکسره بر دهن فرو میبرند؟ چرا به روند بهای قیم پایان داده نمی شود و نرخ مواد درحد متناسب و متوازن که هرکس  بتواند توان خرید امتعه ی اولیه را به آسانی داشته باشد پایین نمی آید؟

وی اضافه میکند: باآنکه دراین چند سال ازسوی نهاد های مسوول دلایلی مبتنی بر افزایش بهای مواد اولیه ارایه شده است، اما تدبیری که سودمند، سازنده و قناعت بخش باشد اتخاذ نشده و نرخ مواد در حال صعود است .با این حال سرمحقق شیرعلی تزری، رییس مرکزعلوم اجتماعی اکادمی علوم افغانستان و کارشناس مسایل اقتصادی در مورد چنین توضیح میدهد:

« می پذیریم که افغانستان کشور تورید کننده است، نه تولید کننده، اما این را هم از نظر دور نداشته باشیم که نود درصد مردم در وضعیت بد اقتصادی و حتا فقر به سر میبرند و آنها نیازبه غذا و پوشاک دارند، چیزی که در دیگر کشورها به آن چندان ارزشی داده نمی شود؛ اما درکشورما، غذا و پوشاک موضوع  اساسی و حتا زندگی ساز است، چون میزان فقردراین کشور تا جایی است که نزد مردم  دوجمع دو مساوی به چهار قرص  نان می شود.»

آیا امکان ندارد که نهادهای مسوول بهای مواد خوراکی، محروقاتی و پوشاکی را متناسب به توان مردم، به ویژه مردم ناتوان ونادار پایین آورند تا آنها نیز بتوانند شکم های گرسنه ی شان را سیر بسازند .

آقای تزری افزود: همین حالا مردمانی را سراغ  داریم که با مشکل می توانند چند قرص نان خشک را برای  فرزندان شان تهیه کنند . این شمار از مردم با این وضعیت نابرابر اقتصادی که دارند با بسیار مشکل میتوانند زندگی شان را به پیش ببرند، روز شان را شب وشب شان را روز بسازند .

وی گفت: در بازاربهای مواد خوراکی و کالا، از نمک گرفته تا: سیر، شلغم، پیاز ، کچالو ، گندنه، دال، نخود، آرد، برنج، روغن، لوبیا، شکر، نفت، گاز و دیگر اجناس مورد ضرورت مردم، یک برسه، یک برچهار و حتا  بالا تر از آن افزایش یافته است که این وضعیت بیشتر برنگرانی مردم  افزوده است .

سرمحقق تزری برای رفع  این معضل چنین پیشنهاد می نماید: تورید کنندگان و تجار بزرگ که کلاوه اقتصادی و تجاری کشوردردست آنهاست با درک وضعیت دشواراقتصادی مردم، فقرو بیچارگی آنها،  مانند تجاردیگر کشور ها با منفعت کم که انصاف درآن رعایت شده باشد، مواد اولیه و کالا های وارداتی  شان را به مردم عرضه نمایند  تا مردم بتوانند  باآسانی از آن استفاده  کنند .

وی گفت: عرضه کنندگان، تورید کنندگان و تجاربزرگ بدانند که شمار بسیاری  از مردم درحال حاضر با مشکل میتوانند شکم های شان را سیر بسازند، صواب  نخواهد بود تا این سردمداران بازار، راهی را در پیش بگیرند که مردم بی بضاعت و فقر زده نتوانند ازنیاز های اولیه شان استفاده  نمایند .

آقای تزری افزود: این از مسوولیت های اولی  ادارات و مراجع مسوول  است تا با وارسی های دوامدار وجدی روند فروش کالا ها، اجناس و مواد خوراکی را زیر نظر داشته باشند تا شهروندان تهیدست و نادارما از شرگرانفروشان، محتکران و استفاده جویان امان
 یابند .

به گفته ی آقای تزری: در افغانستان سطح زندگی  مردم در یک تناسب نیست، برخی  از مردم دریک سطح اقتصاد پایین، بعضی ها درسطح اقتصاد متوسط  وشمار دیگر در سطح اقتصاد عالی  قراردارند .

دکاندار، عرضه کننده  وتاجر امتعه اش را مطابق به سطح اقتصاد آن عده از شهروندان که  دارای بضاعت اقتصادی خوب و عالی استند عیار می سازد و بدون اینکه توجهی به لایحه نرخ اشیا  داشته باشند، مواد را به مردم  عرضه  میکند، اینکار سبب  میگردد تا عدم توازن دربهای مواد خوراکی ایجاد گردد و یک شمار گوشت بره را تفاله  کرده وآب آن را از گلو فرو ببرند ویک شمار زیاد دیگر دسترخوان شان خالی از نان خشک گندم باشد .

آقای سرمحقق شیرعلی تزری گفت: درکشورما برداشت از نظام بازار آزاد غلط است، نظام بازار آزاد از خود مولفه هایی دارد، مولفه یی اول دربازار رقابت است، رقابت به تنهایی نمی تواند بالای قیم مواد و بهای اجناس تأثیر بگذارد . قیم را کمترین مفاد تعیین میکند، هرگاه فروشنده بالاتراز قیمت تعیین شده امتعه، کالا  واجناس را به فروش  برساند،  هیچکس از آن خرید نمیکند؛ زیرا رقیب با بهای ارزان کالا را عرضه مینماید . اگر فروشنده پایین تراز نورم معمول امتعه و اجناس را به فروش برساند، بازهم نمی تواند قیمت بازار را تغییر بدهد .

آقای تزری افزود: مشکل اساسی درافغانستان اینست که بازار ها رقابتی نیستند، بیشتر شکل انحصاری را دارند، تجار، تورید کننده و عرضه کننده به سادگی در میان خود به تفاهم میرسند ومطابق به میل خود قیمت را تعیین میکنند . دولت هم به خاطر اینکه  گویا نظام اقتصادی ما، نظام اقتصاد بازار آزاد است طور شاید وباید درقیمت ها مداخله نمی کند.

در چنین حالتی دو راه وجود دارد: نخست اینکه دولت با نماینده های تجار صحبت کند، تمام مصارف تمام  شد، جمع فیصدی منفعت قیمت ها را تعیین نموده و ازآن کنترول دقیق به عمل آور . هرگاه این راه موفقیت آمیز نبود دولت مکلف است تا خود در بازار مداخله کند و اموال مورد نیاز بازار راخود عرضه نماید.

این یگانه راهیست که فروشنده ها وسکتور خصوصی مجبور میگردند، کالای عرضه شده ی خود را باکمترین منفعت به فروش برسانند .

آقای تزری می افزاید: پرسشی به میان می آید که در نظام اقتصاد بازار آیا دولت چنین حقی را دارد و آیا نظام اقتصاد بازاربه مفهوم واقعی آن در افغانستان وجود دارد یا خیر؟ پاسخ منفی است؛ زیرا درافغانستان ما تاهنوز نظام اقتصاد بازاری را که درآن رقابت حاکم باشد و قیمت ها برمبنای عرضه و تقاضا و بادرنظر داشت حاکمیت رقابت تعیین شود نداریم .

زیرا رقابت یک شبه و شکل دستوری به وجود نمی آید، بل این مأمول زمانی به وجود می آید که تمام قانونمندی های نظام بازار آزاد در جامعه حاکم باشد؛ در غیر آن ما شاهد ناهنجاری های بسیاری، نوسان و نا متوازن بودن قیم کالا و بهای آن دربازارهای کشورخواهیم بود .

گل علم ناصری

نظرات (0 نوشته شد)

مجموعه نتایج: | نمایش:

نظر خود را بنویسید

لطفا کد امنیتی را وارد کنید:

Captcha