روزنامه هیواد

قصبی استما یا زرى

تعرىف: قصبی استما د تنفسی جهاز ناروغی ده، چې د وصفی الرجىک او ىا غىر وصفی تخرىشی  تنبیه کوونکو عواملو له امله په حساسو هوایی لارو او د قصباتو په مخاطی غشا اذىماکې منځ ته راځی.  وصفی او تىپىکه استما تل په  دوره ىی او پىربودىک ډول سىر کوی چې د دوو حملو ترمنځ وقفو کې ناروغ  تل بې تکلىفه  وی کله کله  د استما سلىم  شکل په دوامدار ډول  موجود او د ځینو وخىم کوونکو عواملو  په واسطه د ناروغۍ  دوره یی شذیذې حملې پىدا کېږی.

 فزىالوجستان استما له هواىی لارو زىات فعالېدل او پتالوجستان ىې د تنفسی  لارو د مخاطی غشا اذىما او د عضلې طبقی هاىپرتروفی Clinicians  ىې وىزنگ لرونکې دسپنىا  بولی.

ځىنې وخت د مرض حاده حمله په پوره اشتدادی او وخىم ډول تر څو ورځو ىا اوونىو پورې دوام کوی چې د status  Asthmaticus  په نامه ىادېږی.

اسباب  او وخىم کوونکی فکتورونه : تقرىباً د استما نىماىی پېښې د ىو  بهرنی انتىجن اکثراً انشاقی هوا کې د خاورو او دوړو د موجودىت له امله منځ ته راځی او ځینې وخت د خوړل شویو درملو په  مقابل کې د الرجىک مىخانىکیت په اساس پىدا کېږی  چې دا ډول استما د Extrinsic Asthma   په نامه ىادېږی  د استما  په ځىنو  ناروغانو کې د پوستکی د الرجىک تستونو پواسطه د بهرنیو موادو په مقابل کې د کوم الرجی او فرط د حساسىت  موجودىت  نه لىدل  کېږی چې Intrinsic Asthma  نومېږی  له دې کبله دا ډول استما اکثراً د تنفسی  جهاز د انتانو له سببه  پىدا کېږی د انتانی  استما په نامه هم ىادېږی. خارج المنشوی استما د نورو الرجىکی ناروغىو په  څېر لکه Hayfever  چې  اکثراً د پوستکی په اىرىتىما Erythema   او جلدی مرضی تظاهراتو ځان ښکاره کوی منځ ته راځی یوازې د الرجىک عکس العمل  ځاى او موقعىت  ىو تربله فرق لری کله کله دواړه  حالتونه په ګډه  په ىو تن کې هم لىدل  کېږی  دا چې په استما کې الرجىکی عکس العمل  د پزې  په ځاى د قصباتو په مخاطی طبقې کې صورت نىسی تر اوسه پورې نه دی ښکاره شوی خو فکر کېږی  چې د مختلفو مکررو انتانو لکه حاد برانکاىتس Pertusis   او د غىر وصفی  کېمىاوی تخرىش  کوونکو  مواد و له کبله د قصباتو د مخاطی طبقې التهاب د استما په پیدا  کېدو کې څه رول لری، ټول هغه سببی عوامل ىا Allergen  مواد چې د الرجىکی رىناىتس ىا Hay fever  د پىدا  کېدو سبب کېږی  خارج المنشوی  استما هم پىدا کولاى شی.

له ټولو مهم د خاورو او ګرد لرونکې هوا  تهوىه او انشاق ( لکه  دګلونو Moldspor Pollen  د حىواناتو د بدن مرکبات بښکې  حشرات وژونکې مواد  او د مختلفو ټوکرانو اجزا )  د مرض په پىداکېدوکې مهم رول لوبوی.همدارنګه د کورپر عادی خاورې برسېره د هغو پېژندل  شویو اجزاوو او موادو لرونکې د ىو لړرانتی جىنک موادو چې Mold  او بکترىا وو په واسطه  ملوث او منتن شوى وی  هم موجود وی که څه هم د کور خاوره مغلق مخلوط دى خو د کوڅو  او کورونو د خاورې خلاصه د ىو واحد انتىجن  په څېر په الرجىک  تعاملاتو کې استعمالېداى شی.همدارنګه خاوره ، دوړه، د سبزىجاتو تخم، پنبه دانه، مساله جات،ډول ډول حبوباتو او ځینو نورو ظىفوی تماسونه د ناروغۍ  په پیدا کېدو او شىوع کې رول لری که څه هم د خوراکی موادو له کبله  د استما د پىداکېدو د پېښو شمېرنسبتاً کم دى ، خو بىا هم  په عملی توګه هره غذا  په انفرادی ډول  د استما سبب کېداى شی.  په ځانګړې توګه کبان،مغزىات، مساله جات او چاکلىټ د فعال انتىجن په حىث رول لوبوی که څه  هم په عمومی ډول  انتىجن پروتىنی ىا د پروتىن له مشابه مرکباتو څخه چې  مالىکولی وزن ىې تیت وی عبارت دى خو ځینې معىنې سنتىتىک دواګانې لکه اسپرىن Aspirin  هم د وخىمې  استما  سبب کېداى شی چې د هپتىن Hapten  په څېر تاثىر کوی.  هغه  تنفسی  انتان چې  د استعما سبب کېږی  د قصباتو له ځنډنی او مکررو انتانو څخه  په ثانوی ډول د ادو ( لوزو) پزې Polyp  او جىبو sinus   د انتانو له کبله منځ ته راځی عبارت دى.

کلىنىکی څرګندونې : داستما په وصفی او کلاسىک شکل کې د مرض حملې په sporadic او پىرىودىک ډول لىدل کېږی چې اکثراً د حملو د وقفو کې د سږو وظىفوی ټسټونه تقرىباً  نارمل وی اکثراً د حملو تر منځ په وقفو کې د وخت  د وصفی allergen  د تماس راتلو  غىر عادی جهد او فىزىکی فعالىت د تودوخې د درجې انی بدلون ، تنفسی انتان او ىا هىجانات  د حملې منځ ته راتلو سبب کېږی.

د حملې په وخت کې ناروغ د سىنې په حذا کې  د یو ډول اختناق او فشار احساس کوی ، اکثراً بلغم لرونکی ټوخى موجود وی د ساکښلو په وخت کې لوړ wheezing  حتی له ستاتسکوب څخه  اورېدل کېږی  د تنفس شمېر ډېر تغیىر نه کوی ، لىکن اکثراً زفىر نسبت شهىق ته ډېراوږدوې ناروغ د تنفس په وخت کې ډېره انرژی مصرفوی.د دې لپاره  باید مرستندوىو ىا فرعی تنفسی عضلاتو څخه اعظمی مرسته واخلی ناروغ   تل د ولاړې او ىا مخې ته ځان کړوپ او نىمه ناستی وضعىت غوره کوی.  د مرض د حملې په آخر کې عمومی  ټوخى او زىات مقدار ټىنګ او سخت مخاطی بلغم لىدل کېږی  د حملې په تعقىب د سىنې د کښتنۍ  برخې د عضلو درد موجود وی. اکثراً حملې په خپله له نىم ساعت څخه  تر څو  ساعتو پورې له منځه ځی په ځىنې معىنو په خاصه توګه هغو پېښو  کې چې استما د تنفسی انتانو په واسطه تعقىب شی حاده حمله ښاىی له څو ورځو  حتى تر څو اوونىو پورې دوام کوی او د درملو پواسطه هېڅ موقتی صلاح هم نه مومی چې داسې شکل د status Astmaticus   په نامه  ىادېږی  د مرض په داسې وخىم  شکل کې د دوامدارې بېخوابۍ fatigue  او غذاىی بې کفاىتۍ له امله کمزورى ډېر  کم قوت او ناتوانه کېږی. په ځنډنۍ دوامدارې سلىمه استما کې اعراض د استراحت په حال کې هم د لىدلو وړ وی لىکن عسرت تنفس او wheezing  اکثراً  وروسته د جهد  او ىا ډېر خوراک خندا- سندرو وىلو ىا روحی هىجاناتو پواسطه  منځ ته راځی.  د ناروغۍ دا شکل اکثراً د حادې حملې په تعقىب مزمن شکل اختىاروی او تقرىباً د مىاشتو ىا کال په موده کې بله حاده حمله پىدا کېږی  د استما فزىکی علامې پوره وصفی او عبارت دی له: خرخر sonorous  او سىبىلانت رالونه چې د سږو په هره برخه د شهىق او زفىر دواړو صفحو کې اورېدل کېږی  سىانوزس د ناروغۍ په سلىمه حمله کې نادر لىکن د مرض په شدىده حمله کې لىدل کېداى شی، په سىنه کې د امفىزىما نښې  لکه د حجاب حاجز تیټ موقعىت او د هغه د حرکت تحدىد او د زړه د اصمىت کموالى موجود وی.

درملنه : د استما په  تداوۍ کې باىد تل درې ټکی ىعنې د حملې اعراض له منځه وړل د وصفی سببی عامل له منځه  وړل او د ناروغ  د عمومی بښې مراقبت په نظر کې وی او هر څومره  چې  عاجل وی ډاکتر ته مراجعه بایدوشی

رنځورىار دوکتور محمد عظىم  ((صمىم)) د ابن سىنا عاجل روغتون د عمومی داخلې څانګې  ترىنر متخصص

ممکن است شما دوست داشته باشید