روزنامه هیواد

سراج الاخبار سل کاله وروسته په پښتو چاپ شو

د افغانستان ىوه ډېره معتبره ورځپاڼه سراج الاخبار، چې بنسټ ىې څه باندې سل کاله وړاندې کېښودل شو،  خو وروسته بنده شوه، اوس ىوه پېړۍ وروسته په پښتو ژبه له چاپه راووته. دا ارزښتناک تارىخی اثر د ډاکټر داود جنبش له خوا له دری نه پښتو ته ژباړل شوى او د اوس لپاره ىې د لومړی کال ټولې ګڼې په پښتو ژبه چاپ شوې دی.د سراج الاخبار خپرېدل په افغانستان کې د معاصر ژورنالىزم پىل و او د دری ژبې د دغې ورځپاڼې لومړنۍ ګڼه په ۱۹۱۱ مىلادی کال کې د امىر حبىب الله خان دپاچاهۍ پر مهال چاپ شوه.د افغانستان په اړه دغه ماخذ، سربېره پر خپل ذاتی ارزښت، په پښتو ژبه د هغه مهال دولتی اسناد، د شاهی دربار مراسم او د افغانانو د هغه مهال د ټولنىز، اقتصادی، روغتىاىی او سىاسی ژوندانه ىو انځور هم وړاندې کوی.لىکوال او ژورنالېست ډاکتر محمد داود جنبش، چې سراج الاخبار ىې پښتو ته ژباړلی دى وایی، هغه مهال چې د ماسترۍ او دوکتورا تىزسونه ىې لىکل، د سراج الاخبار پر ژباړلو ىې هم پىل کړى و، خو وایی: په وروستىو پنځلسو کلونو کې ىې د ژباړې کار چټک او بشپړ کړ.

ښاغلى جنبش زىاتوی: د سراج الاخبار د ټولو کلونو ګڼې ىې ژباړلی دی، چې وخت په وخت به چاپ شی.نوموړى وایی: سراج الاخبار په نىمګړې بڼه په ارشىفونو کې ساتل کېده. د ده په وىنا، د دې اثر ژباړه ىې،  ځکه وکړه چې بشپړ کلکلسیون ىې رامنځته شی او په ورته وخت کې پښتانه لوستونکی هم ور ته لاسرسى ولری.افغان څېړونکی د سراج الاخبار ورځپاڼې په پښتو ژبه په کتابی بڼه چاپیدل په څو لاملونو د ارزښت وړ ګڼی.لومړى خو دا چې اوس سراج الاخبار نه موندل کېږی، دوىم دا چې د افغانستان د  خپلواکۍ د بېرته اخىستلو د وخت ټولې تارىخې پېښې په کې خوندی شوی دی او درېىم دا چې سراج الاخبار ورځپاڼه په افغانستان کې د منظم ىا عصری ژورنالىزم پىل دى.د افغانستان دعلومو اکاډمۍ غړى څېړندوى عبدالغفور لېوال وایی: که څوک غواړی چې د ۱۰۰ کلونو وړاندې افغانستان په اړه بشپړ مالومات ولری، نو د سراج الاخبار ورځپاڼې ددغې پښتو شوې بڼې لوستل ور ته اړىن دی:(( له دوو اړخو نو څخه د سراج الاخبار پښتو ترجمه مهمه ده، ىو دا چې سراج الاخبار اوس په خپله نه پىدا کېږی او ځوان نسل نه پوهېږی چې په دې اخبار کې څه راغلی دی. دوىم دا چې د سراج الاخبار ژبه د ۱۹ مې پېړۍ د وروستیو او د ۲۰ مې پېړۍ د اواىلو ژبه ده چې هغه په خپله هم په ځىنو برخو کې لوړه ده، نو د همدې لپاره د سراج الاخبار د متن ژباړه او چاپ ډېر مهم دى.))ښاغلى لېوال وایی: که څه هم اوس د انټرنېټ زمانه ده او د لوستلو لپاره توکی ډېر دی، خو په وىنا ىې د سراج الاخبار بشپړ پښتو مطالب په لومړی ځل وړاندې شوی، نو ځکه به خپل مىنه وال ولری.

د مومند خپرىدوىې ټولنې مشر نجىب مومند، چې د سراج الاخبار ورځپاڼې د لومړی کال پښتو کلکسىون ىې چاپ کړى وایی: هڅه شوې د چاپ کاغذ هم هغه څه ته چې ىوه پېړۍ وړاندې په افغانستان کې دود و نږدې وساتل شی:(( د دې کتاب ځانګړنې دا دی چې کچه ىا جوړښت ىې له نورو کتابونو سره توپىر لری. دغه کتاب په ساىز کې چاپ شوى دى او مجلد دى. څنګه چې سراج الاخبار په دری کې چاپ شوى دى. په پښتو کې هم دا کتاب هغه ډول چاپ شوى دى. مثلاً که په سراج الاخبار کې دری بڼه کې سوال چپه چاپ شوى وی، نو جنبش صاحب هم په پښتو کې هغه ډول رانقل کړى، خو په لمن لىک کې ىې وضاحت ورکړى دى چې دا په دری کې ناسم لىکل شوى ، خو ما ىې سم شکل لىکلى دى. په پښتو کې سراج الاخبار پر هغه کاغذ چاپ شوى دى، لکه څنګه چې په دری کې چاپ شوى و.سراج الاخبار ورځپاڼه لومړى ځل د امىر حبىب الله خان دپاچاهۍ پرمهال په ۱۲۸۴ هـ ش کې د جدی په ۲۲ مه د عبدالرووف کندهاری په مدىرىت چاپ شوې ده او له ىوې ګڼې خپرېدو وروسته د نامالومو دلاىلو له مخې بنده شوه، خو شپږ کاله وروسته د محمود طرزی په مسوول مدىرىت په ۱۲۹۰ م کال د تلې پر ۱۶مه بىا چاپ شوه او پرله پسې اووه کاله او پنځه مىاشتې خپره شوه.وروستۍ ګڼه ىې ىوه پېړۍ وړاندې په همدې شپو ورځو کې د ۱۹۱۸ م کال د ډسمبر پر ۱۹ ىا د ۱۲۹۷ لمرىز کال د لىندۍ پر ۲۷ مه راوتلې او د پاچاه حبىب الله خان له وژل کېدو دوې مىاشتې وړاندې بنده شوې ده.

عصمت بهیر

ممکن است شما دوست داشته باشید