روزنامه اصلاح

کودکان و حریم خصوصی آن‌ها

حریم خصوصی یکی از حقوق اساسی و بنیادی هر فرد به شمار می‌رود. اگر بدون اجازه فرد، شخصی به آن دخل و تصرف کند حریم شخصی آن فرد را مورد نقض قرار داده است و مطابق قانون باید مجازات گردد. هم‌چنان حریم خصوصی یکی ازحقوق مسلم کودکان بعد از تولد آنان می‌باشد، هر کودک همانند یک انسان بالغ دارای حق و حقوقی می‌باشد که از آن جمله حقوق حریم خصوصی کودکان می‌توان اشاره کرد. وقتی صحبت از حریم شخصی به میان می‌آید، به‌طور معمول این حق کمتر برای کودکان فرض می‌شود. مفهوم حریم شخصی کودکان هنوز در جوامع مختلف، خصوصا توسعه نیافته یا در حال توسعه، جا نیافتاده و شناخته نشده است. با این حال، این مسئله به اندازه‌ای مهم شناخته می‌شود که در کنوانسیون حقوق کودک یک بند به همین موضوع اختصاص داده شده است.

 در بند۱۶ کنوانسیون حقوق کودک که اعضای سازمان ملل آن را پذیرفته‌اند و افغانستان نیز عضویت آن را دارد، آمده: «کودکان حق برخورداری از حریم خصوصی را دارند. قانون باید از آن‌ها در مقابل هرگونه تهاجمی به روش زندگی‌‌شان، نام نیک ‌شان، خانواده‌ها و خانه‌شان حمایت کند». در واقع این بند یادآور شده که باید به خلوت کودکان احترام گذاشت و از مداخله خودسرانه در امور خصوصی آن‌ها اجتناب کرد. کودک نیز طبق همین کنوانسیون، به فردی گفته می‌شود که زیر ۱۸ سال سن داشته باشد.

 مسئله حریم خصوصی کودکان موضوعی است که بالای آن تحقیقاتی زیادی صورت نگرفته است، خصوصاً در افغانستان که یک کشور در حال توسعه است اصلا روی همچون موضوعاتی کار اساسی صورت نمی‌گیرد.  حقوق کودکان همواره زیرپا می‌شود، حتا والدین از اینکه کودک شان چه حق و حقوقی بالای آن‌ها دارند به صورت درست آگاهی ندارند. در بعضی از ولایت‌های افغانستان به خاطر اینکه کودک آرام باشد مادران شان برای آن‌ها مواد مخدر می‌دهند تا همان کودک آرام بخوابد و مادر به کار هایش رسیدگی کند، متأسفانه دولت هم در این راستا کاری را انجام نمی‌دهد، برای آگاهی دهی درباره حقوق کودکان هیچ برنامه‌ای را بالای والدین تطبیق نمی‌کند و همین طور در مکاتب بیشتر معلمین ما متاسفانه از حق و حقوق کودکان بی خبر هستند که این مسئله واقعا تاسف بار است. در کشور ما حریم خصوصی بزرگان محفوظ نیست چه رسد که حریم خصوصی کودکان مورد نقض قرار نگیرد. اصلاً برای کودک حریم خصوصی در نظرگرفته نمی شود که آن را کسی نقض نکند، در این زمینه در قدم اول نقش اساسی را والدین دارد که باید برای کودکان شان حریم شخصی مشخصی در نظر بگیرد و به آن احترام بگذارد.

  شاید بسیاری از ما به یاد آوریم که در دوران کودکی هیچ حریم شخصی برای خود نداشتیم. تجسس در وسایل کودکان، دنبال کردن آن‌ها، خواندن خاطرات‌شان، کشف و توبیخ رازهای نوجوانی‌شان، گوش دادن به تماس‌های تلفونی‌شان و نمونه‌هایی که هر کدام خشتی از بی‌اعتمادی را در درون خانواده بنا می‌کند. در چنین شرایطی جدا از بی‌اعتمادی‌هایی که میان فرزند و والدین به وجود می‌آید، این حریم شخصی کودکان است که همواره به دلایلی از جمله «خیرخواهی» یا «تربیت» نقض می‌شود. اما نمونه‌های دیگری هم از نقض حریم شخصی کودکان وجود دارد که بیشتر پدر و مادرها به آن بی‌توجه‌اند. حرف زدن از بچه‌ها با دیگران و تعریف کردن از کارها و فعالیت‌های آن‌ها برای افراد خانواده، اقوام، دوستان و همسایه‌ها می‌تواند به اشتراک گذاشتن بخشی از زندگی کودکان باشد که خود کودک از افشای آن در فشار روحی قرار گیرد یا فکر کند که هر حرکت او تحت کنترول است و به دیگران گزارش می‌شود. این رفتار نیز شکاف دیگری میان کودک با والدین او ایجاد می‌کند. عین همین رفتار در دنیای مجازی نیز می‌تواند نقض حریم شخصی کودکان باشد.

   در بند دیگر از کنوانسیون حقوق کودک آمده است که باید به نظرات کودکان اهمیت داد و آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌ها ریک دانست. کنار هم قرار 

گرفتن این دو اصل نشان می‌دهد که باید درباره مسایلی که از کودکان برای دیگران تعریف می‌کنیم یا با آن‌ها در فضای مجازی به اشتراک می‌گذاریم، نظرخواهی کنیم و در صورتی که آن‌ها مخالف چنین روشی باشند، پدر و مادر موظف به تأمین امنیت فکری کودک هستند. به طور مثال اگر والدین تصاویر از کودک خود را در فضای مجازی نشر می‌کند قبل از آن باید نظر خود کودک را بپرسد و بعد آن را با دوستان خود شریک بسازد.

    شناختن فردیت کودک و تلقین استقلال به او امری‌ست که در سنین نزدیک به ۱۸ سالگی و پس از آن خود را نشان می‌دهد. کودک در ۱۸ سالگی باید آن‌قدر به استقلال رسیده باشد که فردیت خود را جدای از خانواده‌اش تعریف کند. مثلا بسیاری اوقات دیده می‌شود که عکس کودکان در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود یا در روزنامه‌ها و نشریات به چاپ می‌رسد. در حالی‌که انتشار عکس کودک نیز می‌تواند هم به معنای نقض حریم شخصی او باشد که در آینده و پس از رسیدن به سن کامل عقلی با تصمیم پیشین مخالفت کند و هم می‌تواند کودک را در معرض سو استفاده‌های بسیاری قرار دهد. به طور مثال افراد بزهکاری هستند که با استفاده از عکس‌های کودکان اقدام به اخاذی می‌کنند یا حتا در نمونه‌های خاص اما واقعی، کودک شناسایی شده و دزدیده می‌شود.

محققین می‌گویند هنوز نمی‌دانیم کودکان در بزرگسالی چه احساسی از انتشار عکس‌ها و مسایل شخصی‌شان در فضای مجازی خواهند داشت. چراکه دنیای مجازی به کودکی والدین امروز نمی‌رسد و امری جدید محسوب می‌شود. برای همین والدین امروزی نمی‌دانند نقض این حریم در فضای اینترنت چه احساسی ممکن است در کودکان پدیدار کند.

    نمونه‌ی دیگر از حریم شخصی کودکان که آن هم هم‌چنان مفهومی تازه اما مهم به شمار می‌آید، آموزش حریم خصوصی فزیکی و معنوی کودکان است، تا آن‌ها از این حقوق اساسی شان آگاه نشوند، بگونه‌ی مطلوب بهره‌مند هم نخواهد شد. این مسأله به قدری اهمیت دارد که می‌تواند در صورت آموزش صحیح از میزان آسیب‌های جنسی بکاهد که کودکان متحمل می‌شوند.

    والدین باید به کودکان آموزش دهند که هیچ‌کس حق نزدیکی به بدن آن‌ها را ندارد و آن‌ها هستند که برای بدن خود تصمیم می‌گیرند. در چنین شرایطی کودکان «نه» گفتن را می‌آموزند و می‌توانند از خود محافظت کنند. در مقابل بزرگسالان نیز باید برای نزدیک شدن به کودکان احتیاط کنند. لبخند زدن‌ به کودکان بیگانه، دست کشیدن به سر، مو یا صورت آن‌ها، نزدیک شدن به کودکان از روی محبت، عکس گرفتن با آن‌ها، تقسیم کردن خوراکی با کودکان دیگران و نمونه‌هایی از این قبیل رفتارها می‌تواند کودکان را در معرض خطر قرار دهند. کودکان به راحتی اعتماد می‌کنند و رفتارهای محبت‌آمیز بدون رعایت حریم شخصی کودکان می‌تواند باعث شود آن‌ها به بیگانه‌ها راحت‌تر اعتماد کنند و در نتیجه در معرض خطرات بیشتری قرار گیرند. رعایت کردن حریم شخصی کودکان و ارزش‌ گذاشتن به تصمیم‌ها و نظرات ایشان باعث قدرتمندتر شدن فردیت در کودکان می‌شود و اعتماد به نفس آن‌ها را به دنبال دارد. رعایت این اصول از سوی والدین می‌تواند باعث بیشتر شدن حس امنیت کودک در خانواده شود تا از زمینه‌های آسیب‌های اجتماعی آن‌ها کاسته شود. در عین‌حال کودکان یاد می‌گیرند که خودشان نیز به حریم شخصی بزرگسالان و دیگر کودکان احترام بگذارند و فردیت آن‌ها را به رسمیت بشناسند. به طور مثال اگر والدین وارد اتاق خواب کودک خود می‌شود قبل از آن دروازه را تک تک کند و از کودک اجازه دخول به اتاقش را بگیرد کودک به طور غیر مستقیم می آموزد که اتاق خواب حریم خصوصی است نباید بدون اجازه فرد به آن داخل و تصرف کرد.

     در جوامع توسعه‌ نیافته یا کمتر توسعه یافته، به همان میزان که فردیت ناشناخته است، حقوق کودک نیز فرهنگ‌ سازی نشده و او را چون وابسته‌ای به والدین تصور می‌کند. کودکان و بزرگسالان در کنار هم حریم شخصی خود و دیگران را نقض می‌کنند، در حالی‌که حریم شخصی برای همه و خصوصا برای  کودکان ضمانتی بر حق مالکیت آن‌ها بر خودشان و هر آن‌چه به آن‌ها مربوط است نیز محسوب می‌شود. برای کنترول کودکان در مقابل آسیب‌های احتمالی همان‌قدر که می‌توان با تأمین حس امنیت در آن‌ها، اعتمادشان را جلب کرد، می‌توان با نقض حریم شخصی‌شان تیشه‌ بر ریشه‌ی این اعتماد زد و چه‌بسا باعث دوری بیشتر کودکان از خانواده‌ها شد. اگر پدر و مادر حقوق کودکان خود را به رسمیت نشناسند و به آن احترام نگذارند باعث می‌شود که کودک خانه را برای خود یک جای امن احساس نکند و ترجیح بدهد که از خانه و خانوانواده دوری کنند.

احمدذکی سروری

ممکن است شما دوست داشته باشید