روزنامه اصلاح

نگاهی به وضعیت هنر در افغانستان

 ارزش انگشتان هنر آفرین، حکایتگر هنر راستین یک ملت و یک کشور است. در برخی از موارد بی توجهی مسوولان رده ی اول یک نهاد معتبرهنری و یک کلکتیف اداری سبب بی علاقه گی دست اندرکاران هنر می‎گردد و هنرمندان درکشوردروضعیت بحرانی قرارمیگیرند.

طی سالیان گذشته، میلیارد ها دالردربخش های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی از سوی دولت ها و کشورهای خارجی کمک کننده درافغانستان هزینه شده است، اما به هنر و فرهنگ این کشور چندان توجهی صورت نگرفته است.

دراین بخش هنرمندان عرصه ی نقاشی، سینما، شعر، مجسمه سازی، موسیقی، تیاتر  همواره با درد و رنج فقر دست و پنجه نرم کرده و هیچ توجهی از سوی دولت به این قشرنه شده است.

هنرمندان کشور پیوسته کوشش کرده اند؛ با نوآوری های خود، خدمتی به مردم انجام دهند وبا هزینه‎ی که از این راه بدست مِی آورند لااقل زندگی بخور نمیری را درپیش بگیرند و از سوی دیگر برای نسل های آینده که چشم امید شان به کارهای امروزی مردمان کشوراست، خدمتی را انجام داده باشند.

آقای سلطان حمید بارکزی استاد پوهنځی هنرهای زیبای پوهنتون کابل دراین زمینه می میگوید:

” درکشوری که بیشترازچهل سال را، درگیر و دار سیاسی، نظامی، بحران ونا امنی گذشتانده باشد ، بخش های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی وهنری آن آسیب های زیانبارو حتا جبران ناپذیری را متقبل شده باشد، سال ها و دهه ها درکاراست تا این زمینه ها دوباره قامت راست کنند وبه نیازجامعه ومردم شان پاسخ درخورارایه نمایند .

آقای بارکزی گفت: وضعیت هنرو پرداختن به کارهای هنری درحال حاضرقناعت بخش نیست، اما در برخی از نهاد های دولتی و خصوصی مانند: نهاد فرهنگی آغاخان و فیروزکوه با ارایه راهبردهای سودمند در بخش هنر مینیاتوری، رسامی، نقاشی و سینما یک سلسله کارها زیر دست گرفته شده است تا مداومین هنرهای یاد شده استفاده های خوب را از استادانی که در افغانستان به منظورهماهنگ ساختن وبسیج هنرمندان کار می‎کنند استفاده کنند، این کار مبین این حقیقت است که بدون یک اتحادیه فراگیرنمی شود به خواست جامعه پاسخ گفت.

وی گفت: تلاش برای هنرمتعهد ایجاب پیگیری‎های بیشتری را می نماید، این پیگیری ها، نیاز به همکاری مسؤولان دولتی دارد، تاهنرمندان را تشویق و آنها را در راستای کار شان یاری رسانند.

به نظروی؛ تشویق خوب ممد کارخوب است، زمانی کارهای هنری تشویق گردید این امر به خودی خود می تواند اثرات مثبت را ازخود متبارز سازد.

وی از مراجع مسؤول خواست، تا به هنرارج قایل شوند؛ می پذیریم که عصر، عصر تکنالوژی و کمپیوتر است و کمپیوتر کارها را آسان ساخته است، اما ارزش انگشتان هنر آفرین حکایتگر هنر راستین یک ملت و یک کشور است.

هنر می تواند آسیب های اخلاقی جامعه مانند : فسا د اداری ، ابتذال وبی اخلاقی را کاهش دهد  و مارا به سوی جامعه ی اخلاق محور ، برپایه میزان پای بندی عملی مردم و مسؤولان جامعه به ارزش های اخلاقی و اصول بنیادین تغییر مسیردهد و جامعه را برای زندگی بهتر یاری رسانند .

آقای محمد موسی رادمنش نویسنده، کارگردان و سینما گرنستوه‎ی کشور، در مورد اینکه هنرسینما در افغانستان با چه نگرانی هایی همراه است چنین توضیح ارایه کرد: ” هنرمی تواند بهترین ابزار برای تقویت ارزش‎های فرهنگی، اخلاقی و شگوفایی استعداد ها، خلاقیت‎ها، زندگی سالم و رسیدن به جامعه‎ی بهتر و برتر باشد.

متأسفانه دراین سالها، از این زاویه به هنر نگریسته نشده است و هنربیشتر خود را به عنوان وسیله برای تفریح و سرگرمی نشان داده است و ما نتوانستیم هنر متعالی، فاخر و متناسب با نیاز های فرهنگی خودمان را تولید کنیم.

آقای رادمنش افزود: این امر، برهنر سینما نیز بی تأثیر نماند، به گونه ی که دراین هژده سال، میلیارد ها دالر صرف بخش های گوناگون گردید، متأسفانه کاری به درد بخور به هنر و به ویژه هنر سینما صورت نگرفت.

وی گفت: به نظر من، این یک اشتباه بزرگ است؛ زیرا هنر سینما میتواند همه واقعیتها را مبدل به حقیقت کند و روی نوار تصویر بیاورد و روند بهسازی، بازسازی، اعمار و انکشاف را درذهن ها القاح نماید، استفاده از ابزارهنر می تواند ممد خوبی برای پیشرفت باشد به ویژه هنرسینما.

آقای رادمنش ابراز داشت: سینما را می توان به عنوان زیربنای فرهنگ اقتصادی تلقی نمود؛ اما بازهم به این هنرکم پرداختی صورت گرفته و کاری که بایستی انجام می شد، انجام نشده است.

وی راهکارهایی را در مورد رشد و شگوفایی هنر چنین پیشنهاد کرد: ” تلاش برای تولید آثار هنری فاخر و بومی باتوجه به نیازهای فرهنگی و اجتماعی در کشور.

آموزش و دانش افزایی هنرمندان و هم اندیشی در باره تقویه بینش مسلکی و فعالیت های هنری .

اطلاع رسانی رویداد های هنری افغانستان و جهان .

افزایش آگاهی عمومی در زمینه‎های ارزشمندی هنر و فرهنگ.

که این پیشنهاد ها واهداف در قالب فعالیت‎ها و طرح‎های زیر پیگیری خواهد شد.

اول: ایجاد نمایشگاه های هنری در مناسبت های ملی و اسلامی .

دوم: با توجه به نیاز جامعه‎ی هنری افغانستان به دانش افزایی؛ نهاد های مسوول به برگزاری کارگاه‎های آموزشی در زمینه‎های هنری ایجاد گردد.

سوم: نهاد ها و مراجع مسوول به برگزاری فستیوال های هنری در حدود توان به گونه ی مستمر در طول یکسال بپردازد ، زیرا همایش فستیوال های هنری، رابطه‎ی هنرمندان کشور را با کشورهای خارجی بیشتر ساخته وآنها می توانند از تجربه ها و  دانش های نوین که در حال حاضر از نیاز های اساسی محسوب میگردند استفاده های شایسته و بایسته یی را به عمل آورند.

آقای رادمنش ابرازامیدواری کرد، تا دست اندرکاران هنر به همکاری، اتحادیه های هنری کشور بتوانند به اهداف یاد شده‎ی شان دست یابند، در ساختار جامعه ی بهترو ارتقای ظرفیت های هنری وفرهنگی جامعه به خصوص هنر تصویر (سینما)، تلاش های موثررا انجام  بدهند.

اما آقای انجنیر لطیف احمدی فلم ساز، سینماگروکارگردان فلم های بلند درافغانستان در مورد واژه ی هنر، رسالت هنرو مکلفیت هایی که هنرو هنرمند درقبال مردم دارند چنین بیان کرد : ” هنر همزاد بشر ، ازساختار قبیلوی تا دنیای مدرن امروزی، پرستار روح آدمی در برابر ناخوشایندی‎ها ونا ملایمات روزگاراست ، هنر همواره زینت جوامع و ملت ها به شمار میرفته و منطبق با نیازهای زمانه ، نقش تاریخی بزرگی در بهبود زندگی روانی واجتماعی ، فرهنگ سازی وهویت اجتماعی بشربازی کرده است . به گفته‎ی ناصر خسرو بلخی: ” هنر، زیور بشر است و بشرزیورکیهان “.

وی گفت: هنر تلاشی است، برای تغییر جهان بیرونی به وسیله تصاویر، خیال، تصور، طرح، رنگ، نور وصداست و با پیام امید، صلح، انسان دوستی، صداقت و معنویت ، زندگی بهتررا نوید می دهد و احساس هویت مشترک، در جوامع انسانی را پدید می آورد.

آقای احمدی افزود: سرزمین ما، با پیشینه ی بس دراز، نقش مهمی در فرهنگ و تمدن اسلامی داشته و از کانون‎های اصلی تولید آثار هنری و ادبی فاخر، در بلخ، هرات و غزنی ، به شمار میرفته است . متاسفانه بحران های سیاسی و اجتماعی سده‎های گذشته انقطاع تاریخی بزرگی میان ما و آن دوره های تاریخی شکوهمند ایجاد کرده است .

به نظر وی؛ جامعه‎ی ما، امروزه با بحران های بزرگی دست و گریبان است. بیشترین آمار فساد اداری و نیز نا امن ترین مکان برای زندگی، کشور ماست . باو جود این ، شوربختانه در دهه ی اخیر، هنرما نتوانست از بی مایگی، آشفتگی و تقلید بی رویه، خود را برهاند و در متحول کردن ساختارهای سیاسی، اجتماعی وآفرینشی و نگرش نو به حیات اجتماعی، موثر افتد و امید از دست رفته را به میان باز گرداند.

آقای انجنیر لطیف احمدی در باره ی اینکه شهروندان ما در وضعیت کنونی به چه چیزی نیاز دارند، تا خواست و عطش آنها را فرو نشاند چنین گفت : ” شهروندان ما ، به ویژه جوانان که بیشترین بخش جمعیت کشورما استند، بیش از هر امری  به امید اجتماعی نیاز دارند،  همه ی ما برای داشتن زندگی شاد و آرام ، به امید واری احتیاج داریم، امید اجتماعی یعنی  این باور ، که فردا می تواند بهتر از امروز باشد .

وی افزود:  این باور را هنرمندان بیش از هر بخش دیگر جامعه می توانند ایجاد کنند، که نتیجه امید اجتماعی ، اعتماد ملی و خود باوری است .

باور به این که جامعه ی افغانستان با استفاده از تمامی ظرفیت‎های خود می تواند، نظام سیاسی، اقتصادی وفرهنگی خود را مدیریت کند و از وابستگی به کشور های خارجی و قدرت های بزرگ بیرون شود.

آقای محمد احسان عرفان رییس موسیقی وزارت اطلاعات و فرهنگ کشور، درمورد اینکه موسیقی افغانستان، با موسیقی کشورهای جهان ازنظر معیارهای علمی، تخنیکی و ریتم همخوانی دارد؟ چنین توضیح ارایه کرد:

” موسیقی، به هر نوا و صدایی گفته می شود که شنیدنی و خوش آیند باشد و انسان یا موجودات زنده را دچار تحولی کند . موسیقی با تعریف کلاسیک یعنی هنر بیان احساسات توسط صداهاست.

صدا در صورتی موسیقی نامیده میشود که بتواند ارتباط میان اذهان ایجاد کند ومرزی از جنس انتزاع آن را محدود نکند، اما به گونه ی که می بینیم در موسیقی کشور ما این ممیزات و عناصروجود ندارد، اگر دارند در حدی نیست که بتواند با موسیقی جهانی خود را همگام، هم صدا و همآهنگ بسازد.

 موسیقی کنونی افغانستان ازنظرعلمی ، با معیارهای بین المللی همخوانی ندارد ؛ ریاست موسیقی وزارت اطلاعات وفرهنگ دراین زمینه می‎کوشد، با کمک بخش موسیقی، شورای محترم هنر و صاحب نظران موسیقی که در این بخش تجربه های کافی را طی سالیان دراز کسب کرده اند، دقیقأ مورد مطالعه قرار دهند، کمبود ها، کاستی ها را از میان بردارند و موسیقی افغانستان را با موسیقی کشورهای جهان همسان و همخوان گردانند.

آقای عرفان افزود:  قراراست در هفته‎ی جاری سیمیناری دررابطه به وضعیت موسیقی کشور درسده‎ی گذشته و تفاوت آن با موسیقی امروزی به راه انداخته شود ، در این سیمینار بیشترینه صحبت‎ها، تبادل افکار، تحقیق و پژوهش روی نزدیکی موسیقی امروزی با موسیقی حد اقل چهل سال پیش خواهد بود.

رییس موسیقی وزارت اطلاعات و فرهنگ گفت: همین اکنون برخی از مشکلات فرا راه هنرموسیقی و دست اندرکاران هنر موسیقی موجود است ، ما کوشش داریم، با همکاری مقامات مسؤول این معضل را از پیشروی هنر موسیقی و هنرمندان کشور دور بسازیم.

آقای غلام حیدر سحاب استاد خطاطی ریاست هنرستان و یکتن از خطاطان ماهر هنر خطاطی درمورد هنر خط و چالش‎هایی که اکنون این هنر با آن رو به رو است چنین گفت:

هنر خط و نگارش درتاریخ مدنیت  و فرهنگ افغانستان از مباحث نهایت با اهمیت و مهم است ، که توارد به آن مستلزم کاوش و بررسی‎های همه جانبه و گسترده‎ی علمی و تاریخی است.

با دریغ در این عرصه، پژوهشی اندک صورت گرفته و محققان ما کمتر مجال پرداختن به آنرا یافته اند.

آقای سحاب افزود: اشتعال درگیری‎های داخلی خود یک دوره‎ی جالب و عطف توجه است؛ دراین دوره، تاریخ فرهنگی ما وارد یک پراکندگی عمیق گردید که نه تنها شیرازه نظام اجتماعی، سیاسی و فرهنگی برهم خورد، بل جامعه در کلیت سیر قهقهرایی و نزولی خودرا تا سرحد ازمیان بردن میراث های فرهنگی پیمود؛ که با شکستن صدها مجسمه، آثار تاریخی، به یغما بردن موزیم ملی، فروش آثار آن  به خارجی ها و کشورهای همسایه، ازمیان بردن خط و نگارش باستانی که از سده های پیش و حتا از دو هزار سال به اینسو در نهاد های فرهنگی کشور وجود داشت ، همه وهمه نمایانگر فرهنگ ستیزی و هنرستیزی می‎باشد.

اما در این سال‎ها، تورید تکنالوژی جدید، به ویژه کمپیوتر، هنر خطاطی را از رنگ و رونقی که قبلأ داشت باز انداخته و هنر خطاطی آن شکوه قبلی خود را ندارد.

امیدوارم دولتمردان با دلسوزی به پیشینه‎ی فرهنگی و هنری کشور برای رشد و پویایی هنر به ویژه هنر خط  توجه معطوف دارند.

وی گفت: خط را نصف علم گفته اند، بنأ بزرگان بخش هنر؛ باتدبر راهکاری  را جستجو نمایند تا هنردست نویسی از جنبش نماند و مردم ما، کشوری با هنر های گوناگون به ویژه هنر خط و خوشنویسی داشته باشند.

گل علم ناصری

ممکن است شما دوست داشته باشید