روزنامه اصلاح

نوروز رستاخیز طبیعت

درباره ی نوروزگفتنی ها بسیاراست وطرفه آنکه درهمه جا ازبنیاد های مردمی  و نوع دوستانه ی این جشن سخن رفته است ، پایه گذاری نو روز به جمشید نسبت داده شده است . جمشید مرد بیدار دل و پاک نهاد بود ، اندیشه ی جز بهروزی مردمان نداشت ، وی مهررعیت را در دل داشت ، حرمت آنها را پاس می داشت و نیک روزی آنها را به دل میخواست ، برای نیک بختی مردم تلاش های بسیارکرد وآنها را به دانشهای بسیارآشنا ساخت ،  تا شاد بخت باشند ودرآسایش زنده گی کنند .

آقای سرمحقق محمد آصف گلزاد شخصیت ادبی وفرهنگی کشوروعضواکادمی علوم افغانستان درباب نوروز و پیشینه‌ی تاریخی آن چنین توضیح ارایه کرد:

جشن نوروز، که قیام طبیعت ،جشن نوشدن و رستن زندگی است ، جشنی است  باستانی واسطوره ی که دردرازای سده های متوالی درموسم بهاربه گونه ی ملی و مذهبی تجلیل می گردیده است .

این جشن ، به مثابه جشن زنده شدن دو باره اشجار، نباتات ، سبز شدن محیط و ماحول انسانها بود که ازسده های دوربه اینسو در کشور های گوناگون جهان به  گونه های مختلف تجلیل میگردد .

وی گفت : بیگمان نوروز ، زیبا ترین جشن میان  جشن های همه ی مردمان واقوام و منطقی ترین مبدأ برای آغازسال است . دراین جشن سه جنبه نجومی ، ملی ودینی با برجسته گی به چشم می خورد .

ازدید گاه نجومی، این روزمقارن با اعتدال ربیعی است ، روزی که طبیعت  ازخواب زمستانی بیدار میشود ،  روزی که زیبایی آفرینش دروالاترین چهره جلوه گر میگردد، به گفته ی ابوریحان بیرونی نو روز پیشانی سال  نو است .

آقای گلزاد افزود : ششم حمل را نوروز بزرگ، جشن بزرگ یا نو روزملک گویند ؛ زیرا که شاهان درآن پنج روز به حقوق اطرافیان ،  مردم ونیزبزرگان رسیدگی میکردند  وروزششم غرض ملاقات خاصان ونزدیکان عودت
می‎نمودند.

جمشید مردمان رابه چهار گروه : لشکریان ، دبیران ، دهقانان و پیشه وران تقسیم کرد، درمیان مردم  به دادگری پرداخت تاستم درزمین نماند.

نخستین روزکه داد مردم ازستمگران ستاند ، روزاول از ماه حمل بود وازآن پس ، آن روز را نوروزنام کردند ، این جشن ازجمشید به یادگار مانده است .

نوروز بزرگ آمد آرایش عالم

می‎رفت به نزدیک ملوک عجم ازجم

در روایات تاریخی آمده است که جمشید یک روز چون خورشید تابان درمیان مردم ظاهرشد ، دراین روزاول سال که ازماه حمل بود ، مردمان درگرد تخت جمشید جمع شدند وهمه گان گفتند این روز(( نو)) است، پس آنرا ((نوروز))خواندند و جمشید فرمان  داد، این روزو پنج روز پس ازآن را جشن بگیرند.

سرمحقق گلزاد علاوه کرد : به قول گردیزی ، اندرین روز، جمشید برگوساله‎ی نشست ، سوی جنوب رفت به حرب دیوان وسیاهان پرداخت وکارزارکرد و همه رامغلوب نمود .

به اینسان نو روزنیکووخجسته بنام جمشید نگاشته شد و یاد اودرسینه ی تاریخ ثبت گشت ، خاطره ی فراخ آن ، نه نام فرخنده ی جمشید را ازیاد می برد و نه نام کوردلان بد نهاد را که سنت های زیبا و ستوده ی مردم  خود را پست و بی بهأ می کنند .

به گفته آقای گلزاد: پژوهشگران و تاریخ نگاران پیشینه ی این جشن را تاعهد کیومرث نخستین فرمانروای عجم  میرساند و همین گونه به روایت فردوسی  نوروزرا ، روز تخت نشینی جمشید میدانند.

نو روزدرعهد زردشتیان تجلیل میگردیده است ، ازاین رو ، برخی آنرا عید زردشتی دانسته اند ، اما به  گفته مهرداد بهار ، نویسنده  وپژوهشگرزبان و ادبیات فارسی – دری درادبیات  دین زردشتی سخنی از نوروز، مهرگان واعیاد بزرگ ملی نیست و این اعیاد ملی یا اعیاد بومی به پیش ازآریاییان مربوط  بوده است .

به هرصورت این جشن باستانی درعهد آریاییان وزردشتیان دوام یافت و تجلیل گردید ، دلیل استواری وماند گاری این جشن را چند اصل دربر میگیرد.

نخست این که ، نو روز درآغاز بهار و نوزایی طبیعت ، طبیعی ترین جشن بود که برطبق ناموس طبیعت ، زمین و زمان به شوروحرکت میاید واین بهترین فرصت برای برگزاری جشنی بود که آریاییان آنرا تجلیل کردند .

انگیزه ی دیگردر، ماندگاری نوروزاین است که اول سال و اول ماه ، نزد زردشتیان مقدس  بود ، به ویژه
روز اول ماه ، روز خداوند است ازینروجشن نو روز گونه ی مذهبی هم
می یافت .

همچنان زردشتی ها معتقد بودند ، فروپشی ها ، در ده روز آخر سال به زمین  فرود میایند ودراول سال نیزچنین می کنند ، از اینرومردم برای خشنودی ارواح نیاکان وپذیرایی ازآنها مراسمی را برپا می داشته اند که نوروزازآن زاده شده است .

همینطورنو روز را ، روز پیروزی جمشید براهریمن که برکت را از زمین برده بود ،  دانسته اند که ازنتیجه‎ی پیروزی جمشید برکت به زمین برگشت و مردم گفتند ، اینست نو روز، دردوره‎های گونه گون تاریخی این خطه، شاهان و فرمانروایان نوروزرا جشن میگرفته اند ، درهرزمانی آداب و مراسم ویژه‎ی داشته اند ، به گونه ی که  شاعری چنین ناله سر میدهد :

نوروزشدولاله ی خوش رنگ برآمد

بلبل به تماشای دف و چنگ برآمـد

مرغان چمن ناله کنند جمله به یکبار

مــرغ دل من ازقفس تنگ برآمد

سرمحقق گلزاد افزود: با آنکه  نوروزیک سنت زیبا ودیرینه درمیان مردمان ما بود ، با دریغ و درد که گروه طالب دردرازای پنج سال حاکمیت شان ازتجلیل این جشن وعنعنه‎ی ملی مانعی را ایجاد کردند ، اجازه ندادند مردم به برگزاری این جشن ملی و رسوم دیرینه‎ی‎شان بپردازند وازآن جشن تجلیل نمایند . با برچیده شدن بساط حاکمیت آنها ، مردم مجال پیدا کرد، ازنوروزوسال نو باشادی و سروراستقبال کنند ومقدم این روزراکه نمادی ازرستن و شگوفایی است با برپایی بزم های نشاط و شادی به استقبال بگیرند .

وی گفت: مردم افغانستان که ازمواریث فرهنگی اسلاف شان در درازای تاریخ و سده ها پاسداری کرده اند ، سنت برپایی نوروز را و به گرامیداشت ازاین روز جانبخش ، برسبزه زاران ، کنار جویباران و وادی های زمردین می روند و آغازین روز سال  نو را که با 

نوروزآغازمی شود  جشن میگیرند و سالی را که درپیشرودارند ، سال نیکو و خجسته میخواهند .

آقای سید مصطفی سعیدی رییس کلتوری شاروالی کابل وعضو کمیته ی تجلیل از نوروز ، در مورد شکوهمندی این روزو برگزاری سنت های ملی وفرهنگ  مردمی چنین گفت:

حفظ فرهنگ نیاکان ، ارج گذاشتن وپاسداری ازآن وجیبه‎ی نسل‎های امروزی  هرکشوراست. چه اگرما گذشته نداشته باشیم ، امروز ما زیرسوال است ؛ اگرفاقد  تاریخ و فرهنگ باشیم هویت گذشته ی ما مغشوش است ، روی همین منظور  نسل‎های کنونی باجدیت از فرهنگ ملی ومردم شان که ازاسلاف به آنها به ودیعه گذاشته شده است پاسداری می‎کنند . سنت های ملی ومیهنی را ارج می‎گذارند و درغنای جشن‎های ملی ومردمی  تلاش می نمایند . همینگونه که جشن
نوروزرادرگذشته ها برپا میداشتیم ، امروز هم با امانتداری این جشن را تجلیل میکنیم .

وی گفت: تجلیل ازنوروزوگرامیداشت ازآن ، اگرازیکسونمایانگرسرور، شادی و سبزشدن است ؛ از سوی دیگر پیام بزرگ را به انسان ارایه می‎کند ، این پیام انسان را زینهارمی‎دهد که فصل سرما ، یخبندان و کهالت گذشت ؛ جایش رابه فصل زایش ، رویش ، تحرک و جنبش خالی کرد . اکنون وقت آن است که کار کنیم ، به پیش برویم ، نیازمردم وکشور خویش را که همانا آبادی، ترقی ، سرسبزی ، آسایش همگانی وصلح است باکاروتلاش پیگیرمرفوع بسازیم .

آقای سعیدی افزود: ازروزگارقدیم تاکنون ، ساکنان افغانستان قدرشناشی وبزرگداشت ازنوروز تاریخی رافراموش نکرده ودرهرعصروزمانی ازآن قدردانی وتجلیل کرده اند و می کنند .

وی افزود: با توجه به ژرفا و پهنایی که جشن نوروزبه مثابه یک سنت پسند یده وپارینه ملی  درتاریخ و فرهنگ کشور دارد ، محال است که نوروزازمردم افغانستان فاصله بگیرد و یا ازحافظه زمان محو گردد . واقعیت های زندگی انسانی واجتماعی مردم افغانستان توأم با استقبال همیشگی شان ازفصل به بهار به مثابه‌ی موسم کشت و کاروغرس نهال
(نوروز)را همواره گرامی داشته  اند .

آقای سعیدی در مورد جشن گل سرخ یا مراسم جهنده بالا درولایت بلخ شهرمزار شریف چنین توضیح داد: جشن گل سرخ (میله گل سرخ) یک جشن ویژه است که درمزارشریف درچهل روز اول سال وبه مناسبت روییدن گل های سرخ لاله در دامنه دشت های سبز مشرف به شهر، اجرأ میشود و درطول این چهل روزمردم ازهمه جا برای حضوردراین جشن به مزارشریف می‎آیند . رسوم خاصی اجرأ و لباس های متنوع و ویژه‎یی درطول این مراسم پوشیده می‎شود . این مراسم بطورهم زمان با مراسم جهنده علی(ک)، یا ژنده‎
علی(ک) انجام  میشود. مراسم جهنده علی(ک)، مراسم  خاص  دینی است که به مناسبت خلافت علی ابن ابی طالب (در مسجد مقدس این شهرکه گفته می شود آرامگاه این امام بزرگ است) اجرأ می شود . این مراسم با
برافراشتن یک علم
(که ترکیب رنگ آن به درفش کاویانی شباهت  دارد  و به آن  ژنده سخی می گویند ) در حرم منسوب به امام علی ( ک) و در اولین روز سال اجرأ می شود . جشن گل سرخ برای چهل روز در دشت های لاله و حرم ادامه
می‎یابد . بربنیاد یک روایت  تاریخی ، در سال ۱۲۸۸ هجری که نایب محمدعلم خان
دراطراف حرم
(منسوب به حضرت علی (ک) درمزارشریف ملحقات وخانه هایی اعمار کرد، چوب  محکم را ازجنگل های ماورالنهر خواست و درساختن علم مبارک از آن کارگرفت که تا امروزمورد استفاده است .

آقای سعیدی در مورد جشن دهقان چنین گفت: نوروزبه مثابه سرآغاز فصل بهار ، با زندگی عینی مردم افغانستان پیوند داشته وبخش بزرگ از مردم این کشورکه زراعت پیشه استند ، از آمدن فصل بهار و نو روز به گرمی استقبال میکنند، صفحه جدیدی از کار وفعالیت خود را آغازمی کنند  ، از این رو زارعان با برگزاری مراسم  ویژه ای از آمدن  نوروز تجلیل می‎کنند. حکومت ها و دولت های افغانستان در دوره های مختلف به طوررسمی در برگزاری جشن نوروزسهم می گرفته اند ،اما درسالهای حاکمیت طالبان ، هرگونه مراسمی که با نوروزورسوم باستانی آن پیوند داشت ، ممنوع وکفرآمیزخوانده می شد ، طالبان حتا تقویم هجری . شمسی راکه نخستین روزسال درآن نوروزاست ، باطل اعلام کرده وسال قمری را رسمی  اعلام کرده بودند  اما واقعیت های زندگی انسانی و اجتماعی مردمان این سرزمین توأم با استقبال همیشگی شان از فصل بهاربه مثابه  موسم کشت و کاروغرس نهال (( نوروز)) همواره گرم خواهند داشت .

گل علم ناصری

ممکن است شما دوست داشته باشید