روزنامه اصلاح

نوروز  جشن قدیم  آریا یی ها 

دکتور محمد حلیم تنویر

بخش دوم

علل پیدایش جشن نوروز

با توجه به روایت‌های افسانه‌ای اسطوره‌ای آریایی ها آغاز پیدایش جشن نوروز را به جمشید، چهارمین پادشاه پیشدادی آریانا نسبت داده‌اند. قدامت این اسطوره به عصر هند و آریایی می‌رسد.

در اوستا، کهن‌ترین کتاب آریاییان به جمشید (یم) Yima اشاره شده است. در این روایت؛ جم، دارای فره ایزدی بوده که به فرمان اهورامزد به جنگ با اهریمن پرداخته که موجب خشکسالی و قحطی و نابودی خیر و برکت شده بود.

با نابودی اهریمن وی بار دیگر شادمانی و خرمی و خیر و برکت را به مردم ارزانی داشته و هر درختی که خشک شده بود سبز شد و مردم آن روز را «نوروز» یا «روز نوین» خواندند و همگی به فرخندگی چنین روزی در تشتی جو کاشتند و این رسم برای آریاییان در افغانستان باستان جاودانه شد.

روایت است که جمشید متشکل از دو کلمه جم و به زبان عربی «منوشخ» نامیده می‌شد در جهان سیر می‌کرد، هنگامی که به آذربایجان رسید، با تاج و تختی مرصع بر بلندای نقطه‌ای در مشرق جای گرفت و روشنایی آن تاج و تخت در هنگام طلوع خورشید مردمان را خیره کرد و آن روز را روز نو خواندند و جشن گرفتند و لفظ «شید» که در اوستا به معنای شعاع است بر نام وی افزودند و پادشاه را جمشید نامیدند و رسم نوروز جاودانه و پایدار شد.

زردشتی ها باساس باور های روایتی گویند که خداوند در اولین روز از ماه حمل کار خلقت انسان و سایر مخلوقات را به پایان رساند و آدمی برای سپاسگزاری و قدردانی از خداوند و نعمت‌های وی، به نیایش و شادمانی پرداخت.یکی دیگر از فلسفه‌های جشن نوروز را نزول فروهر‌های Farvahar درگذشته ها به زمین در دانسته‌اند.

 در اوستا آمده است که فروهرهای درگذشتگان پاک در اول ماه حمل برای احوالپرسی از اقوام خود به زمین می‌آیند و با دیدن مسرت و شادمانی بازماندگان از اهورامزدا برای آنان طلب خیر و رحمت می‌کنند و به نظافت و خانه‌ تکانی منزل پرداخته و آماده پذیرایی از آنان می‌شوند و کلمه فروردین یعنی ماهی که متعلق به فروهران است. البته قبل از دین زردشتی نیز تجلیل از آغاز سال نو می شد و مردم به خوشی می پرداختند و وجه دینی نداشت اما بعد از زردشت این روز را تبرک دانسته و تعالیم خود را نیز تبلیغ می کردند. در دوره های بودایی نیز این روز را با خوشی های عنعنوی می پسندیدند. اکنون که دین اسلام در سراسر آریانا (افغانستان باستان) و ماورأی آن گسترده شده است، تجلیل از نوروز را بعنوان روز خجسته عنعنوی باید بزرگداشت کرد.

از چگونگی برگزاری نوروز در روزگار اشکانیان هرچند اشکانیان، آریایی ‌نژاد و زردتشتی‌کیش بودند ولی تسلط یونانیان موجب شد که آنان در باب آداب و رسوم آریایی بی‌قید شوند و شاید در پایان دوره حکومت ۴۷۶ ساله دوباره اقوام آریایی قوت گرفت

در دوران ساسانی، مراسم عید نوروز عبادتی جلوه دادند  و این روز را بین شش تا سی روز برگزار می‌کردند و روز ششم حمل یا فروردین یا نوروز بزرگ را خرداد روز می‌نامیدند و این روز را متعلق به فرشته مقدس خرداد می‌دانستند.

پیروان آیین مزدیسنا همچنین معتقد بودند که زردتشت (۶۵۰ سال پیش از میلاد مسیح) در این روز متولد شده و در همین روز مقدس با خداوند به راز و نیاز پرداخته است و این روز در آریانا زمین و مقدس شمرده می‌شد.

نماد های عنعنوی روز نوروز

از رسوم رایج این روزگار آن بود که مردم در بامداد عید نوروز به یکدیگر آب می‌پاشیدند و شکر هدیه می‌دادند. دلبستگی‌ آریایی ها به سنت‌های گذشته خود موجب شد؛ نوروز که نمادی از عظمت و شکوه آنان بود، در سرتاسر دوران اسلامی، حتی در دوران خلفایی که اعتنایی به این رسوم نداشتند، برپا شود و آشنایی و آگاهی فرمانروایان اموی و عباسی از آیین‌ هدیه دادن به حاکمان دلیلی برای گرایش فرمانروایان عرب به برگزاری نوروز شد.

با کاهش قدرت و نفوذ عرب‌ها بر نظام های گذشته افغانستان و ایجاد حکومت‌های مستقل چون صفاریان و سامانیان و تعلق خاطر پادشاهان آریایی به اجرای رسوم و موجب احیای نوروز و برگزاری باشکوه این جشن شد.

 عید نوروز,فلسفه عید نوروز,علل پیدایش جشن نوروز,جشن نوروز,مراسم عید نوروز در آریانا – افغانستان باستان. ابوالفضل بیهقی نیز در قسمت‌های مختلف تاریخ خود اشاراتی به دادن هدیه در نوروز کرده است که نشان دهنده تداوم رسوم نوروزی در دوره غزنویان می‌باشد

نوروز در اشعار دری

شاعران از دیرباز تاکنون در وصف نوروز و جشن فروردین که همراه مواهب گرانبهای طبیعت و هنگام تجدید عهد نشاط و شادمانی است، داد سخن داده‌اند و ما در ذیل به برخی از لطایف اشعار دری در این موضوع اشارت می‌کنیم.

ممکن است شما دوست داشته باشید