روزنامه اصلاح

نوروز جشن قدیم آریایی‎ها

دکتور محمد حلیم تنویر

بخش سوم

فرخی ترجیع‌بند مشهوری در وصف نوروز دارد که بند اول آن چنین است:

ز باغ ای باغبان ما را همی بوی بهار آید

کلید باغ ما را ده که فردامان به کار آید

کلید باغ را فردا هزاران خواستار آید

تو لختی صبر کن چندان که قمری بر چنار آید

چو اندر باغ تو بلبل به دیدار بهار آید

ترا مهمان ناخوانده به روزی صد هزار آید

کنون گر گلبنی را پنج شش گل در شمار آید

چنان‌دانی که هرکس را همی زو بوی یار آید

بهار امسال پندار همی خوشتر ز پار آید

وزین خوشتر شود فردا که خسرو از شکار اید

بدین شایستگی جشنی بدین بایستگی روزی

ملک را در جهان هر روز جشنی داد و نوروزی

منوچهری در نوروز مسمط سروده که بند اول آن این است:

آمد نوروز هم از بامداد  آمدنش فرخ و فرخنده باد

باز جهان خرم و خوب ایستاد  مرز زمستان و بهاران بزاد

ز ابر سیه روی سمن بوی داد  گیتی گردید چو دارالقرار

هم او در مسمط دیگر گفته:

نوروز بزرگم بزن ای مطرب نوروز

زیرا که بود نوبت نوروز به نوروز

برزن غزلی نغز و دل‌انگیز و دلفروز

ور نیست ترا بشنو از مرغ نوآموز

کاین فاخته زان کوز و دگر فاخته زانکوز

بر قافیه خوب همی خواند اشعار

بوالفرج رونی گوید:

جشن فرخنده فروردین است

روز بازار گل و نسرین است

آب چون آتش عود افروزست

باد چون خاک عبیر آگین است

باغ پیراسته گلزار بهشت

گلبن آراسته حورالعین است

مسعود سعد سلمان از عید مزبور چنین یاد کند:

رسید عید و من از روی حور دلبر دور

چگونه باشم بی روی آن بهشتی حور

رسید عید همایون شها به خدمت تو

نهاده پیش تو هدیه نشاط لهو و سرور

برسم عید شها باده مروق نوش  به

لحن بربط و چنگ و چغانه و طنبور

جمال‌الدین عبدالرزاق گفته:

اینک اینک نوبهار آورد بیرون لشکری

هریکی چون نوعروسی در دگرگون زیوری

گر تماشا می‌کنی برخیز کاندر باغ هست

با چون مشاطه‌ای و باغ چون لعبت گری

عرض لشکر می‌دهد نوروز و ابرش عارض است

وز گل و نرگس مراد را چون ستاره لشکری

حافظ در غزلی گفته:

ز کوی یار می‌آید نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی

چو گل گر خرده‌ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را غلط ها داد سودای زراندوزی

ز جام گل دگر بلبل چنان مست می لعلست

که زد بر چرخ فیروزه صفیر تخت فیروزی

به صحرا رو که از دامن غبار غم بیفشانی

به گلزار آی کز بلبل غزل گفتن بیاموزی

هاتف در قصیده‌ای گوید:

نسیم صبح عنبر بیز شد بر توده غبرا

زمین سبز نسرین خیز شد چون گنبد خضرا

ز فیض ابر آزادی زمین مرده شده زنده

ز لطف باد نوروزی جهان پیر شد برنا

بگرد سرو گرم پرفشانی قمری نالان

به پای گل به کار جان سپاری بلبل شیدا

همایون روز نوروز است امروز و بیفروزی

بر اورنگ خلافت کرده شاه لافتی ماوی

قاآنی در قصیده‌ای به وصف نخستین روز بهار گوید:

رساند باد صبا مژده بهار امروز

ز توبه توبه نمودم هزار بار امروز

هوا بساط زمرد فکند در صحرا

بیا که وقت نشاطست و روز کار امروز

سحاب بر سر اطفال بوستان بارد

به جای قطره همی در شاهوار امروز

رسد به گوش دل این مژده‌ام ز هاتف غیب

که گشت شیر خداوند شهریار امروز

رسوم و رواج نوروزی؛

رسوم و رواج نوروزی در کشور باستانی افغانستان، بعنوان یک عنعنه فرهنگی و بزرگداشت از حلول سال نو شمسی است. اول بهار که سبزه های نورس با هوای معطر پیآمد خوشی و آغاز یک سال دیگر را میدهد، همه مردم را به خوشی و محبت دعوت می نماید

آتش افروختن:

آتش افروختن در قریه جات افغانستان  و سرزمین آریانا باستان تا هنوز هم جز عنعنه باقیمانده است. و جوانان با ابراز خوشحالی  شب نوروز  تا روز سیزدهم حمل با شب نشینی و افروختن آتش که هم برای همه روشنی بخش است و هم گرما و حرارت را بوجود میآورد، رسم معمول مردم شده است. اما باآنهم اکنون در افغانستان این رسم متروک شده است.

بلاگردانی (کوزه شکستن)

رسم بلا گردانی و شکستن کوزه آب  در بین زنان و خاصتا در بین دخترانی که عروس نشده باشد بیشتر معمول است. البته مردم به این عقیده بودند که دختران جوان  تا زمانی که عقد نشده و بخانه بخت خود نرفته اند، بلا های متعددی گریبانگیر آنان شده و شاید هم همین بلا ها باعث گردد تا طالع و بخت دختران را ببندد و رفتن به خانه شوهر و عقد با مرد دلخواه شان صورت نگیرد. بدین لحاظ زنان خانه به دختران کوزه های خالی را میدهند تا از چشمه و یا جویبار ها آب بیآورند و بعدا در معرض همه آنرا به زمین بزنند تا همه بلا های آن دور شده و بشکند و راه خوشبختی را برای آنان باز نماید.

اسپند دود کردن:

اسپند نمودن و یا دود کردن و یا بالای ذغال و یا آتش افگندن نیز از مراسم عنعنویی آریائیان  بوده و مردم افغانستان باستان آتش نمودن اسپند را برای دور شدن بلا ها و آفت های زمانی مقدس میشمردند. این فرهنگ تا هنوز در کشور ما معمول است و مردم با دود نمودن اسپند در خانه هایشان و یا رسیدن و رفتن مسافر، داخل شدن نوعروس به خانه شوهر، زائیده شدن نوزاد و کودک،هم در روز اول سال بعنوان یکی از اجزای هفت سین (سپند مجمر عشق) نامیده شده  و مورد استفاده قرار می‎گیرد.

ادامه دارد…

ممکن است شما دوست داشته باشید