روزنامه اصلاح

مسؤولان محلی ولایت غور: خطر فروریزی منار جام برطرف شده، اما برای ترمیم و استحکام اساسی آن باید توجه جدی شود

میراث های فرهنگی و آبدات تاریخی، معرف هویت، فرهنگ،  تمدن و ارزشهای کهن تاریخی کشور ما می باشد. زیرا در هر زمان در هر گوشه ای از کشور آبده ها و اماکن تاریخی که اعمار گردیده اند مشخصات و برجسته گی های همان دوره را به معرفی گرفته است. وقتی نسل های بعدی، پیرامون پیشینه‌ی آبده ها و آثار مطالعه می نمایند، صلابت همان دوره برای شان آشکار میگردد. درحال حاضر بنابر برخی حوادث، درگیری های داخلی یا عدم توجه مسوولین ، تعدادی از آبده ها و آثار گرانبهای کشور، تخریب یا قسماً منهدم شده  اند. این نگرانی به وجود آمده که مبادا این ارزشهای گرانسنگ کشور نابود شوند. با سرازیر شدن سیلاب های اخیر در ولایت غور، آب در اطراف منار جام که در چند کیلومتری شهر فیروزکوه مرکز این ولایت قرار دارد، تجمع کرد که نگرانی ها از تخریب و احتمال فروپاشی آن بالا گرفت. اما وزارت اطلاعات و فرهنگ وعده سپرد که از تخریب منار جلوگیری می کند. وزارت اطلاعات و فرهنگ گفت که برای تحکیم و جلوگیری از فروپاشی منار جام اقدامات ابتدایی را انجام داده است. اخیراً محمد رسول باوری معین فرهنگ و هنر این وزارت در نشستی که با مسؤولان یونسکو داشت، بر آغاز هرچه عاجل برنامه استحکام منار جام تأکید نمود. اینکه مسؤولان محلی به خاطر جلوگیری از تخریب و انهدام منار جام ولایت غور، چه تدابیری روی دست دارد و چه هماهنگی هایی با مرکز انجام داده.

خواستم با یکتن از مسوولین ولایتی این ولایت صحبتی داشته باشم. عبدالحی خطیبی مسؤول دفتر آگاهی و اطلاعات عامۀ ولایت غور می گوید: منار جام ولایت غور یکی از مفاخر دوره های اسلامی افغانستان می باشدکه در شصت و پنج کیلو متری شمال ولسوالی شرنج و یکصدوپنج کیلو متری غرب مرکز این ولایت موقعیت دارد. این منار در میان دو دریا ( فراه رود و جام ) در یک زاویۀ به شکل A اعمار گردیده که حدود هفت صد سال قبل، در زمان سلطان غیاث الدین غوری ساخته شده است، که حدود شصت و سه متر ارتفاع داشته و در آنزمان بنام منار مصلا نام گذاری شده بود. همچنان در آن وقت موذن در بالای منار  بالا شده آذان می داد و مسلمانان از طریق همین منار به نماز دعوت می شدند.

آقای خطیبی افزود: در ساختمان این منار از خشت پخته و کچ استفاده شده است که بسیار زیبایی داشت، از آنجاییکه این منار در ساحۀ جام موقعیت دارد، بعدها بنام منار جام مسما گردید. ولی متأسفانه طی سالیان اخیر نسبت عدم توجه مسؤولین، حوادث ناگوار و برخی مشکلات  دیگر، همچنان  سیلاب های شدید، منار قسماً تخریب کشده و در صورتی که توجۀ جدی به آن مبذول نشود فاجعه بار خواهد بود.

آقای خطیبی، شما از احتمال تخریب و منهدم شدن منار جام صحبت نمودید، مقامات محلی ولایت غور در زمینه پیشگیری این وضعیت چه کار های کرده و چه اقدامی روی دست دارند؟
این منار که حدود هفتاد سال قبل توسط یکتن از کاوشگران جهان کشف و بعداً در لست میراث های جهانی قرار گرفت، در همان زمان آقای عبدالله ملک یار نایب الحکومۀ دولت در ولایت هرات بود، وی شخصاً به ولایت هرات آمده ساحه را از نزدیک مشاهده کرده و لقب منار جهانی را به منار جام اعطا کرده که از آن پس توجه جهانیان به این منار تا اندازه ای جلب شده و حدود ده سال پیش موسسه یونسکو، منار جام را در جمع میراث های فرهنگی شامل کرده که مسؤولیت حفظ، مراقبت و نگهداری آن نیز مربوط موسسۀ یونسکو می شود، تنها مراقبت امنیتی آن بردوش نیروهای امنیتی افغانستان می باشد.

آقای عبدالحی خطیبی افزود: مسأله تخریبات منار جام باعث نگرانی شدید ادارۀ محلی ولایت غور شده که از چند سال به این سو هم در رسانه ها و هم در مجاری فرهنگی، از احتمال تخریب و ویران شدن آن صحبت و به این منظور طرح های صورت گرفته است، اما بنابر معاذیری تا فعلاً آنقدر توجه خاص صورت نگرفته است.

وی افزود: با آنهم درین اواخر یک سلسله مشکلات عمدۀ دیگر توسط تفنگداران به منار جام وارد گردید، تعدادی از تفنگداران خودسر و بی بندو باری که در آن ساحه وجود داشتند؛ چه طالب و چه افراد مسلح غیر مسؤول، کاشی ها و کچ کاری های مزین آنرا ذریعۀ مرمی هدف قرار داده پائین ریختاندند و سبب تخریب بیشتر منار جام شده اند. همچنان گردش ایام، گرمی و سردی هوا در طول سال، یک مقدار تخریبات بیرونی را نیز بر منار جام وارد کرده که کاشی های باقی مانده نیز در حال فروریختن است.

آقای خطیبی افزود: با وجودی‌که ادارۀ محلی غور و حکومت افغانستان درین سال هاتلاش های ابتدایی را در زمینۀ جلوگیری  از تخریبات بیشتر منار جام انجام داده اند؛ چنانیکه به طرف شمال منار جام که پیوست به دریای هریرود است یک دیوار استنادی ساختند، همچنان به طرف غرب آن که دریای جام قرار دارد، دیوار دیگر استنادی اعمار گردیده تا باشد که از تخریبات بیشتر جلوگیری گردد. اما متأسفانه در آغاز سال روان نسبت بارنده گی های فراوان و سرازیر شدن سیلاب های شدید، دیوار استنادی غربی آن قسماً تخریب شده که بعداز تخریب دیوار، آب به منار خساره وارد نموده؛ یعنی حدود پنجاه سانتی از بندنه منار را آب فرا گرفت، اداره محلی غور با توظیف نمودن چهارصد تن کارگر روزمزد با هزینۀ بلند، توانست طی یک روز مسیر آب را از ساحه منار تغییر دهد و به مسیر اصلی آن وصل نماید، که از لطف خداوند (ج) و توجه ادارۀ محلی، تا حدی احتمال خطر بر طرف گردیده است.

آقای خطیبی آیا به منظور ترمیم و استحکام منار کار آغاز شده یا خیر؟ همچنان هزینۀ آن تخمین گردیده و کدام نهاد این هزینه را تمویل خواهد کرد؟

قرار گزارش های نشر شده، وزارت اطلاعات و فرهنگ با همکاری یونسکو متعهد شده اند، منار جام را ترمیم و بازسازی نمایند، اما این ترمیم بیش از میلیون ها دالر هزینه بر می دارد تا اینکه ساختمان آن به گونه اولی بازسازی و اعمار گردد.

ولی تا هنوز این بودجه تثبیت نشده، ادارۀ یونسکو تلاش دارد درین عرصه یک مقدار بودجه تهیه نماید و با حکومت افغانستان یکجا کار منار را عملاً آغاز نمایند. ولی متأسفانه تا همین اکنون ساحۀ که منار جام در آن موقعیت دارد، از امنیت خوبی برخوردار نیست. با آنهم چندی قبل یک تیم کاری از وزارت اطلاعات و فرهنگ آمدند تا خسارات ناشی از تخریبات منار را بررسی نمایند، اما نسبت ناامنی نتواستند آنجا بروند و ساحه را از نزدیک بررسی کنند، بازهم قرار است تیم دیگری به تازه گی به این ولایت بیاید و بررسی ها را آغاز نماید، بناً ادارۀ محلی به نیروهای امنیتی هدایت داده اند تا امنیت ساحه را بگیرند و زمینه ی کار عملی هیأت را فراهم بسازند.

وی افزود: اداره یونسکو مسؤولیت دارد میراث های فرهنگی را در هر کجا که باشد ترمیم و بازسازی نماید که البته این هزینه را خود اداره می پردازد و معمولاً کار این اداره بلاعوض می باشد.

آقای خطیبی علاوه از منار جام، دیگر چند آبده‌ تاریخی درین ولایت موجود است و در چه وضعیتی قرار دارند؟

ولایت  غور و اکثر ولایت های افغانستان آبدات تاریخی و آثار باستانی و فرهنگی خیلی غنامند دارند، درین ولایت نیز علاوه از منار جام به صد  ها آبده تاریخی و آثار باستانی موجود است، اما متأسفانه بدون منار جام دیگر هیچکدام آنها ثبت و راجستر وزارت اطلاعات و فرهنگ نگردیده و تحقیقات در بارۀ آنها صورت نگرفته است. تنها در حومه‌ی شهر فیروز کوه، زمانیکه تیم P.R.T در ولایت غور مستقر بود، در ولسوالی دولتیار ، همچنان در شمال شهر فیروز کوه و سفید کوه، سه باستان شناس لیتوانیایی، از لحاظ تاریخی تحقیقات و کشفیات را انجام دادند که به تعداد زیادی از آثار باستانی کشف گردیده است.

وی در اخیر گفت: از مؤسسه یونسکو که نگهبان میراث های فرهنگی در سطح جهان می باشد و تعداد زیادی از میراث ها را تحت پوشش خود دارد، تقاضا می نماییم در حفظ و مراقبت همه آبدات و آثار فرهنگی در همکاری با دونرها، انجنیرها و کارشناسان خود که درین عرصه تخصص مسلکی دارند، در همکاری با وزارت اطلاعات و فرهنگ مشترکاً کار نمایند . همچنان به خاطر منار جام که یکی از آبده ها و ارزش های ملی و هویت فرهنگی و باستانی افغانستان می باشد و اکنون در حال فروریختن است، هر  چه زودتر اقدام جدی نموده و نگذارند بیشتر ازین، این منار تخریب شود. زیرا فرو ریختن منار جام ضایعه بزرگ برای افغانستان و به خصوص ولایت غور خواهد بود.                

سهیلا کبیر

ممکن است شما دوست داشته باشید