روزنامه اصلاح

فصل سرد و وضعیت نگـران کننده‌ی معتـادان

در کنار اینکه فصل سرما برای شهروندان افغانستان دشواری‌ها و چالش‌هایی را به همراه دارد، اما برای شماری از بی نوایان خانه بردوش که نه مکانی برای زیستن دارند و نه راهی برای رفتن، پیام آور مرگیست که بر زندگی رقت بار آنها سایه افگنده است. سال‌هاست که رود خانه‌ کابل شاهد مرگ‌ خاموش صدها بی خانه‌ای است که در دام اعتیاد گیر افتاده اند و در هر باد و بارانی در زیر گِل و آب می‌شوند. زیر پل سوخته پایگاه همیشگی معتادانی شده که شب و روز زندگی شان را با دود افیون به پایان می‌برند و مواد مخدر جزو اصلی چرخه‌ی حیات و مقدم بر خواب و خوراک شان شده است. این مکان در حدود کمتر از دو دهه می‌شود که به خانه‌ی امنی برای معتادان و یک مرکز داد وستد مواد مخدر تبدیل شده که سالانه صدها تن را به لشکر انبوه اعتیاد می‌ افزاید و سرنوشت شان را به دست دود و آمپول می‌سپارد. در میان این معتادان که اغلباً جوانان اند، تحصیل کرده هایی به سطح لیسانس و ماستر نیز دیده شده که سر دچار مواد مخدر شده و در زیر این پل پناه برده اند. خان محمد، یک تن از معتادانی است که از چهار سال بدینسو در زیر پل سوخته شب و روز را سپری می‌کند و به گفته خودش در این مدت کمتر به خاطر دارد که با شکم سیر غذا خورده باشد و معمولاً به دنبال پس مانده های غذای دیگران در هوتل‌ها و راهرو ها که اکثراً فاسد می‌باشد می‌گردد. خان محمد با خانواده اش در زمان حکومت طالبان به اثر جنگ‌های ویرانگر و فرار از مرگ مثل هزاران خانواده دیگر افغانستان را به مقصد ایران ترک می‌کند و پس از پانزده سال زندگی در مهاجرت، از آن کشور اخراج می شود. اما در این برگشت نه خانواده او را همراهی می‌کرد و نه سلامتی در وجودش بود، بلکه دیگر او مصاب به مواد مخدر بود. خان محمد می‌گوید در ایران ازدواج کرده است و دو فرزند نیز دارد که سال‌هاست از آنها بی خبر است. وی گفت: اصلی خانه ما در ولایت سمنگان است، بعد از این که ایران کوچ کردیم تا هنوز آنجا را ندیده ام و خانواده ما ایران زندگی می‌کنند، من چندسال می‌شود که در زیر این پل استم.

وی میگوید که سالانه شمار زیادی از معتادین به اثر سردی هوا و خیزش آب در زیر پل و امتداد دریای کابل از بین می روند، اما هرماه و هر سال معتادین بیشتر می‌شود. وی گفت: تعداد زیاد رفیق هایم را در کنارم یخ زد و مردند، هیچ کس غم شان را نخورد و جسد شان روزها در زیر پل سوخته مانده بود. به گفته او، مواد مخدر به گونه‌ی آزاد در میان معتادان به فروش می‌رسد و پولیس در این خصوص دخالت ندارد.

خیر الدین، باشنده ولایت بامیان است که در میان معتادان حاضر شد با ما صحبت کند. او در حدود ۲۲ ساله خودش را معرفی کرد. خیر الدین می‌گوید، پنج سال می‌شود که مواد مخدر مصرف می کند. وی گفت: در دوسال اول یک امر عادی بود، با یک دوستم بعضی اوقات تریاک می‌کشیدیم؛ اما اهسته آهسته حال و روزم را اینجا کشاند. حالا اگر تریاک گیرم نشود، تمام بدنم را لرزه می گیرد و نمی توانم بدون آن زندگی کنم. او با انتقاد از شفاخانه های معالجه معتادین می‌گوید، دوـسه بار در برخی شفاخانه‌ها برای تداوی مراجعه کرده است اما برایش گفته شده که بستر ندارند.

هرچند او باورمند است که بدون استفاده مواد مخدر زندگی برایش ناممکن است، اما میگوید اگر ما را تداوی کنند و فرصت کار مهیا باشد، به زندگی عادی بر می‌گردیم. خیر الدین با شکایت از نگاه افراد جامعه بر آنها گفت: وقتی در سرک و یا جاهای دیگر گردش کنیم، مردم ما را با حرف و نگاه شان تحقیر می‌کنند و به چشم دزد بر ما نگاه می‌کنند؛ حتی خانواده ما حالا از ما بیزار است. این زندگی خسته کننده است اما برخورد مردم بدتر از آن می‌باشد.

به گفته معتادهای که در زیر پل سوخته زندگی می‌کنند، سردی هوا بعد از این در آنجا کشنده است، اما آنها با تزریق مواد مخدر و دود تریاک به حیات شان ادامه می‌دهند و میگویند به هر میزان که هوا سرد شود، بیشتر مواد مخدر استفاده می‌کنند.

در همین حال داکتر احمد ظاهر سلطانی سوپروایزر عمومی مراکز اعتیاد ریاست کاهش تقاضای مواد مخدر وزارت صحت عامه افغانستان می‌گوید که به اساس پلان سالانه، جمع آوری معتادین آسیب پذیر از نقاط مختلف شهرکابل در ۱۵ عقرب آغاز می‌شود.

وی افزود: ریاست کاهش تقاضای مواد مخدر وزارت صحت عامه مطابق پلان‌ سالانه  که روی دست دارد، ام‌سال نیز مثل گذشته در نظر دارد تا از نقاط مختلف شهر کابل شماری از استفاده کننده های مواد مخدر را در چارچوب یک کمپاینی که در آن ادارات مختلف مانند وزارت‌های صحت عامه، کار و امور اجتماعی و چند نهاد رسمی و غیر رسمی شامل می‌باشند در یک اقدام هماهنگ از نقاط مختلف مانند: سرای شمالی، پل سوخته، شهرک آریا و امثال آن‌ها می‌روند و استفاده کننده های مواد مخدر را جمع آوری و جهت عرضه خدمات صحی به شفاخانه ها انتقال می‌دهند.

آقای سلطانی گفت که در حدود ۱۰۴ مرکزصحی درمان اعتیاد در سراسر افغانستان وجود دارد که از این میان به تعداد هفتاد مرکز مربوط وزارت صحت عامه جمهوری اسلامی افغانستان بوده و بقیه مربوط موسسات شخصی و انجوها به پیش برده می‌شود. وی گفت: ما سالانه در افغانستان ظرفیت بستر و درمان۴۰ هزار تن معتاد را داریم. یک شفاخانه بزرگ  هزار بستر در منطقه سرک جلال باد و یکی هم با ظرفیت ۳ صد بستر در منطقه چهل ستون غرب کابل و نیز شفاخانه‌های زنان، اطفال، جوانان و نوجوانان در این بخش فعال است.

داکتر سلطانی در پاسخ به پرسشی که چه عوامل سبب می‌شود تا معتادین بعد از سپری نمودن دوره صحی درمانی دوباره به اعتیاد رو می‌ آورند؟ گفت:

عوامل اجتماعی، اقتصادی و اوضاع نابه‌سامان کشور دلایل عمده بازگشت دوباره مصرف کنندههای موادمخدر به حساب میآید و در کنار آن بیکاری، بی خانگی، فقر، بیسوادی و دسترسی آسان به مواد مخدر از عواملی دیگری است که زمینه برگشت معتادین را به حالت قبل از در مان فراهم میکند.

این مسوول وزارت صحت عامه در حالی از جمع آوری معتادین در پانزدهم عقرب خبر می‌دهد که به گفته وی بیشتر بسترهای شفاخانه‌های درمان معتادان تکمیل می‌باشد. وی افزود؛ تنها در شفاخانه فونیکس هزار بستر ظرفیت داریم، اما اکنون نود پنج درصد بسترهای این شفاخانه پوره است.

یکی از انتقاد های که معتادین از وزارت صحت و رهبری شفاخانه‌های درمان اعتیاد داشتند، عدم پذیرش آنها در این درمانگاه‌ها بود؛ چیزی که از سوی  سوپروایزر عمومی مراکز اعتیاد ریاست کاهش تقاضای مواد مخدر وزارت صحت عامه قسماً رد شد.

به گفته‌وی، ده الی بیست بستر در شفاخانه‌های مذکور برای مقامات، اراکین حکومتی و وکلای مجلس در نظر گرفته شده است. آنها از طریق مکتوب و تیلفون افراد را معرفی می‌کنند و جذب می‌شوند که یک امر معمول می‌باشد. اما هنگامی که معتادین خود و یا توسط فامیل شان برای درمان مراجعه می‌کند بستر نباشد نمی‌توانیم جذب کنیم.

وزارت صحت عامه قبل از این گفته بود که بیش از سه میلیون نفر در افغانستان معتاد هستند و هشدار داده بود که میزان دسترسی به مواد مخدر افزایش یافته است و تا زمانیکه جلو کشت و قاچاق این پدیده ویرانگر گرفته نشود، تلاش وزارت صحت برای تداوی معتادان نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. در عین حال یافته‌های وزارت صحت عامه افغانستان نشان می‌دهد که نزدیک به ۶۰ درصد معتادین پس از تداوی و برگشت به جامعه دوباره به مواد مخدر معتاد می‌شوند و این وزارت علت آن را نبود فرصت‌های کاری و دسترسی آسان به مواد مخدر می‌داند، اما متخصصین صحی معیاری نبودن شیوه‌های تداوی را نیز از دلایل برگشت به اعتیاد گفته اند.

از سوی دیگر یک گزارش سازمان ملل متحد، نشان میدهد که از هر ۷ معتاد به مواد مخدر در جهان، تنها یکتن به تداوی دسترسی دارد.

این گزارش که از طرف اداره مبارزه علیه مواد مخدر و جرایم سازمان ملل‌متحد تهیه شده بود، نشان می‌دهد که ۲۷۱ میلیون تن در جهان به مواد مخدر معتاد اند و ۳۵ میلیون تن دیگر از مواد مخدر متأثر استند. به اساس این گزارش، تنها در سال ۲۰۱۷ میلادی پنج لک و ۸۵ هزار تن در جهان به دلیل اعتیاد به مواد مخدر و عدم دسترسی به خدمات صحی و تداوی جان داده‌اند. پیش از این بارها از وضعیت معتادین توسط نهادها ملی وبین المللی هشدار داده شده است و فصل سرما برای معتادانی که در هوای آزاد زندگی می‌کند مرگبار توصیف شده است.

بلبل حسین شفق

ممکن است شما دوست داشته باشید