روزنامه اصلاح

فرایند ملتسازی در کشور؛ فرصتها و الشها

آصف مهاجر

بخش ششم

 چه گونه به هویت مشترک و ملی دست یابیم؟

وقتی هویت ملی متشکل از عناصر مختلف است، برای دست یافتن به هویت مشترک و ملی و تقویت این هویت، به بازخوانی عناصر شکلدهندهی هویت ملی ضرورت است. سرزمین مشترک یا سرزمین ملی، یکی از محوریترین عنصرهای هویت ملی است. نام قلمروی که ما در آن زندگی میکنیم، افغانستان است. افغانستان سرزمین مشترک همهی افرادی استند که تابعیت کشور را دارند. بخواهیم یا نخواهیم همهی مردم کشور در روابط با سایر دولتها و مردم جهان، با این نام شناخته میشوند. وقتی سرزمین ملی به عنوان یکی از عنصرهای ثابت و دایمی، هویت ملی ما را رقم میزند، نیازمند آگاهی تاریخی و مسوولیتزاء است. از آگاهی به این دلیل یاد کردم که هویت ملی همواره در معرض تهدید و آسیب قرار دارد، هرگاه به هویت ملی یک جمعیت صدمه وارد شود، یا اعبتار خود را از دست بدهد، به طور مستقیم اعتبار افراد به صورت فردی نیز خدشه دار میشود. اعتبار برای هر فرد و ملت یک اصل اساسی است، احترامشدن، دستیابی به فرصتها و آرامش روانی و قدرت تأثیرگذاری بیشتر به به موضوع اعتبار بر میگردد. اعتبار هم صورت فردی دارد و هم گروهی و کشوری. آنچه بر کل مردم یک کشور ارتباط میگیرد، مسألهی اعتبار هویت ملی است. هویت ملی اعتبار خود را از تک تک افراد یک سرزمین و نهادهای ملی آن کسب میکند. اگر افراد بر اساس رفتار مسوولانه، عقلانی و اصولی همواره در پی بهبودی وضعیت کشور و توسعهی آن باشند، مسوولانه زندگی کنند و در پی ساختن نهادهای ملی مسوول و کارا باشند، قدرت علمی، فرهنگی و تولیدی داشته باشند، بدیهی است که هویت ملی آنان نیز قابل اعتبار میشوند. اعتبار یک کشور و هویت ملی یک جمعیت، یک امر اکتسابی است، هر نوع بیتفاوتی در مورد مسایل ملی و هویت ملی، به معنای کسب نکردن اعتبار و حتا از دست دادن اعتبار است. مثلاً برخیها ممکن نسبت به فعالیت گروههای افراطی در کشور بیتفاوت باشند و گاهی حتا بنا به ملاحظات مختلف ممکن است با آنها ابراز همدری و همصدایی داشته باشند ، در حالی که اولین فعالیتهای آنها پیامدی که برای کشور به جا میگذارد، اعتبارزدایی یا بیاعتبار ساختن هویت ملی در کشور است. این یک بحث عینی است، خیلی از مردم جهان از وضعیت داخلی، گروهی در کشور، مشکلات ارضی و مرزی کشور ما با همسایهها و مداخلات و دستاندازیهای منابع استخباراتی بیرونی اطلاع ندارند و اصلاً برایشان مهم نیست، اما همین که در افغانستان ما جنگ و خشونت و حملات انتحاری جریان دارد، فکر میکنند که همهی مردم افغانستان آدمهای خشن اند، در حالی که واقعیت به گونهای دیگر است و خیلی از خشونتها تحمیلی است؛ اما اینکه هنوز مردم کشور به صورت یکصدا و متحدانه در برابر رفتار افراطگراها ایستادگی نکرده و زمینههای نفوذ آنها در کشور وجود دارد، به اعتبار کشور و هویت ملی ما صدمه میزند. بیدلیل نیست که پاسپورت کشور ما در امور مسافرت و رفتو آمدهای بینالمللی اعتبار لازم را ندارد و مردم کشور در گرفتن ویزا از سفارتخانههای کشورها دچار مشکل اند و به گونههای مختلف به نحوی مورد بیحرمتی و تحقیر قرار میگیرند، بحث همین اعتبار هویت ملی است.

مسألهی اساسی این است که هنوز آگاهی در خصوص هویت ملی و اهمیت آن شکل نگرفته است و چون از بابت فقدان آگاهی و عقلانیت لازم رنج میبریم، توافق جمعی در مورد هویت ملی و عناصر تشکیل دهندهی آن نیز وجود ندارد؛ چون عنصرهای کلی مثل سرزمین ملی، ارزشهای مشترکی مثل دین و دولت واحد را جدی نمیگیریم، ولی در ارتباط به عنصرهای نسبتاً جزیی دیگر مثل زبان، سرود ملی و مسایل این  چنینی دچار اختلاف و حساسیت میشویم و این باعث میشود که بحران هویت و کشمکشهای درونی اوج بگیرد و هر روز بیشتر بی اعتبار شویم. دیگران ما را تحت یک هویت میشناسند، اما در داخل به هویت مشترک ملی دست نیافته ایم. پیش از آنکه به مصلحتها و ضرورتهای عقلانی فکر کنیم، به سلیقههای شخصی و خودخواهیهای گروهی بیشتر دامن میزنیم.

ممکن است شما دوست داشته باشید