روزنامه اصلاح

عبدالاحد عباسی، رئیس آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ: به مناسبت صدمین سالروز استرداد استقلال کشور، کار ترمیم یک‌صد آبدۀ تاریخی تکمیل می‌گردد

آثار باستانی معرف تاریخ، فرهنگ و هویت یک ملت و کشور می‎باشد و به حیث اسناد و مدارک انکار ناپذیر از آن استفاده صورت می‎گیرد.

افغانستان از جمله کشورهای است که گنجینه‎های نهفته را نیز در دل خاک خود دارد، بدبختانه جنگ های چهار دهه سبب شد تا بیشتر این آثار تخریب و یا به تاراج بروند. با وصف ناهنجاری ها باز هم تلاشها برای حفظ، نگهداشت و بازسازی این آثار باستانی صورت گرفته است.

عبدالاحد عباسی رئیس آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ در این رابطه می‎گوید: کشور باستانی افغانستان، ساحات و آبدات تاریخی بی‎شماری را در دوره‎های مختلف داشته و دارد.

بنا بر سروی که انجام شده حدود ۱۵۶۶ آبدۀ تاریخی تثبیت و تسجیل شده، اما این سروی مکمل نیست، در تمام ولایت‎ها آبدات تاریخی موجود است. تلاش‎ها ادامه دارد تا در تمامی ولایت‎ها سروی داشته باشیم و آثاری را که تا کنون کشف نشده اند ثبت و سجل نماییم.

از این جمع، از سال ۲۰۰۲ تا کنون حدود دوصد و هفتاد آبدۀ تاریخی به همکاری نهادهای یونسکو، فیروزکوه و بنیاد فرهنگی آغاخان و قسماً از بودجه انکشافی وزارت اطلاعات و فرهنگ ترمیم شده، ولی آبده های زیادی به ترمیم نیاز دارند. 

آقای عباسی افزود: بنا بر سروی که در شهر کابل صورت گرفت، حدود ۱۷۰ آبدۀ تاریخی تثبیت شده که تعداد زیاد آن تحت ترمیم قرار دارند. در حال حاضر کار ترمیم گدام‎های جوی‎شیر، ماشین خانه، دیوارهای بالاحصار به همکاری بنیاد فرهنگی آغاخان جریان دارد. علاو بر این اماکن تاریخی مانند: مسجد پل خشتی، مسجد شاه دوشمشیره، مسجد پخته فروشی، مسجد یادگار زون پایتخت که کار ترمیم این اماکن را وزارت شهرسازی و مسکن بر عهده داردکه در قسمت ترمیم آبدات تاریخی با ما همکار استند. در پهلوی این در شهر کابل، مساجد کردهای چنداول، مسجد و مدرسه علیا رتبه، زیارت شیخ سعدالدین انصار، مسجد بهاری و زمستانی ولسوالی میربچه کوت و زیارت خواجه‎گان ترمیم شده و استوپه مرنجان که استوپه بودایی است تحت ترمیم قرار دارد.

علاوه بر ترمیم آبدات تاریخی در شهر کابل درحال حاضر به تعداد ۳۰ آبدۀ تاریخی عملاً پروژه سازی شده که در ولایت‎های مختلف مانند: فاریاب، قندهار، سرپل، هرات قرار دارند، اما تنها امسال بودجه ترمیم سه آبدۀ تاریخی را در دسترس داریم، مانند: قلعه شاه علم‎خان در زابل، صوفی آقینه در ولایت فاریاب و سومی در لوگر بنام زیارت ملک سبز علی است که کار ترمیم آن عنقریب بعد از طی مراحل آغاز می‎شود.

رئیس آبدات تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ در ادامه افزود: بعد از سال ۲۰۰۲ نه تنها در شهر کابل، بلکه در بسیاری از ولایت ها پروژه‎های مختلف داشتیم، خصوصاً در سال ۲۰۱۳ زمانی که ولایت غزنی به نام مرکز ثقافت جهان اسلام نام‎گذاری شده، ۳۲ آبدۀ تاریخی  تحت ترمیم قرار گرفت.

علاوه بر این در ولایت های هرات و بلخ پروژه‎های فرهنگی عملاً از سوی بنیاد فرهنگی آغاخان جریان دارد. در بلخ مسجد خواجه ابونصر پارسا، در هرات مسجد جام، گذرگاه، تعمیر نمک‎دان، خانه زرنگار و مسجد زیارتجاه سال گذشته از بودجه انکشافی وزارت اطلاعات و فرهنگ فرهنگ ترمیم شده، البته دو سال قبل بودجه برای حفاظت از میراثهای فرهنگی و یا ترمیمات محافظوی داشتیم که با استفاده از آن حدود ۴۹ آبده تاریخی در ولایت های مختلف تحت ترمیم قرار گرفت.

آقای عباسی می گوید: همه ساله پروژه سازی ها جهت حفظ و ترمیم آبدات تاریخی پیش از پیش صورت می گیرد . چون اکثر آبده های که از اثر جنگ های تخریب شد نیاز به ترمیم دارند اما مشکل اسای نبود بودجۀ لازم برای ترمیمات این ابده ها است.

باآنهم بسیاری از این آبده ها به همکاری نهادهای همکار ترمیم و یا در حال ترمیم قرار دارند. مانند مجسمه ۳۸ متره بودا از طریق یونسکو در حال بازسازی است و در شهر غلغله بامیان ایتالیایی ها کمک نموده اند و ساحه ماین پاکی شده یعنی آثار باستانی افغانستان مورد توجه جهانیان قرار دارد.

   اما آقای عباسی، با اینهمه کارکردهای در بخش ترمیمات آثار و آبده های تاریخی صورت گرفته، بازهم گزارشات از منهدم شدن برج های تاریخی به نشر می رسد که سبب نگرانی مردم می شود. چنانچه چندی قبل باشنده های ولایت غور از خطر منهدم شدن منارجام هشدار داده اند و از بی توجهی مسوولین در حفاظت از این آبدهی تاریخی انتقاد داشتند و همچنان قسمتی از برج تاریخی قلعه الغزنین در ولایت غزنی منهدم شد. شما این نگرانی ها رامی پذیرید و به نظر شما دلیل تخریب این آبده های تاریخی چیست؟

وی در مورد گفت: پیش بینی حوادث طبیعی مانند: زلزله، سیلابها، طوفانها مشکل است، نمی توانیم قبل از وقوع حادثه جلوگیری نماییم، از اینکه منارجام در نزدیکی دریای هریرود قرار دارد تدابیر لازم در قسمت تحکمیات دریای هریرود و منارجام قبل از آمدن سیلاب گرفته شده بود. در سال ۲۰۱۳ دیوار استنادی منار جام که فعلاً با برجا است به گونهی پخته و اساسی اعمار شد. اما امسال سطح آب به حدی بلند بود که از روی دیوار ها گذشت و نفوذ کرد. باید یادآور شد که انجنیران هایدرولیک وزارت احیا و انکشاف دهات و و متخصصان وزارت انرژی و آب دو مرتبه ساحه دیوار ها را دیزاین کردند و حفظ و مراقبت آن تکمیل شد.

خوشبختانه این حوادث به منارجام کدام صدمهای اساسی نرسانیده ومنار به حالت اول اش باقی مانده است، مردم نگرانی نباشند و باید در حفاظت این میراثهای فرهنگی با ما همکار باشند.

اما انهدام برج تاریخی در غزنی به گفته آقای عباسی دلایل مختلف دارد.

آقای عباسی می گوید، این برجها ودیوار ها در سال ۲۰۱۳ توسط پوهنتون رفین جرمنی تمویل و ترمیم اساسی شد. اما در اکثریت قسمت ها دیوار های این برجها، خانه های مسکونی وجود دارد و آمدن آب کانالیزاسیون این خانه ها به تهداب برج مشکل ایجاد کرده و آب در تهداب نفوذ کرده و باعث تخریب دیوار ها گردیده، علاوه بر امسال بارندگی ها نیز زیاد شده و از سویی هم تردد وسایط تناژ بلند در کنار برجها هم سبب انهدام برج شد.

البته این سومین برج است که در ولایت غزنی تخریب می شود.

پرسش: مادر آستانه تجلیل از بیست و هشتم اسد، صدمین سالروز استرداد استقلال کشور قرار داریم. قرار است امسال از این روز تاریخی به گونهی خاص تجلیل شود، برنامۀ خاص ریاست ابدات تاریخی چیست؟

آقای عباسی در این رابطه می گوید: در مجموع از برنامه های وزارت اطلاعات و فرهنگ در بخش آبدات تاریخی سه پروژه رویدست است و به همین مناسبت بروشور های را به منظور آگاهی عامه  چاپ می نماییم و به تمام ولایات و مرکز، پخش  می گردد. در کنار آن حدود یک صد آبده تاریخی را ترمیم و معرفی می نماییم و از سویی هم برنامه های آموزشی  و سروی داریم  تا برای سال ۲۰۲۰ پروژه سازی نماییم و آبدات را تفکیک نموده در ولایاتی که تاکنون ترمیم آبدات تاریخی صورت نگرفته مانند: ولایت نورستان، ارزگان، نیمروز، فراه   در زمینه ترمیم آبدات را پروژه سازی نموده و مطابق سروی نظربه امکانات دست داشته عمل می کنیم.

 رئیس حفظ آبده های تاریخی وزارت اطلاعات و فرهنگ مشکلات عمدهی را که در راستای ترمیم و حفاظت و سروی آثار تاریخی قرار گرفته برجسته ساخته گفت: در پهلوی اینکه امنیت مشکل عمده است، نبود کادرهای فنی و مسلکی و کمبود بودجه سبب می شود تا کمتر بتوانیم به ترمیمات آبدات تاریخی پرداخته و اقدام نماییم.

وی افزود، بودجه‌ای که ما  داریم می توانیم ده آبده تاریخی را ترمیم نماییم، در حالیکه تعداد آبدات تاریخی به سه تا پنج هزار می رسد و ترمیم همه نیازمند پول کافی و تخصص افراد مسلکی است.

آقای عباسی در اخیر گفت: چون آثار تاریخی همه متعلق به مردم است مردم و دولت باید درحفاظت آن باهم همکار باشد . چون همکاری مردم در بخش حفاظت از ساحات باستانی بسیار ارزشمند است.

در اکثر از آبدات لوحه تسجیل نصب شده و شماره های ریاست آبدات تاریخی درج است. کسانی که دست به تخریب و آسیب رسانیدن به آبدات تاریخی زده و یا افراد و نهادهای که به گونه خودسر و ناقص به ترمیم این آبدات می پردازند، مردم باید مانع این کار شده و یا با وزارت اطلاعات و فرهنگ و نهادهای امنیتی در تماس شوند.

مهوش

ممکن است شما دوست داشته باشید