روزنامه اصلاح

ضرورت و اهمیت بازسازی فرهنگی در کشور

بخش بیست و سوم

آصف مهاجر

امروزه نقش فرهنگ در حوزههای مختلف حیات اجتماعی بر کسی پوشیده نیست. به میزانی که جامعه از فرهنگ متعالی و پویا برخوردار میشود، امکان رشد و توسعه آن جامعه نیز فراهم می شود و در حدی که جامعه دچار آشفتگی فرهنگی است، عقبمانی های دیگر را در بخشهای مختلف نیز تجربه خواهد کرد. در واقع عمدهترین عامل کیفی و رفتاری توسعه هر جامعه به چهگونگی  و روند تحول فرهنگی آن ارتباط میگیرد. برای مثال، پایین‌بودن سطح سواد در هر جامعهای، از دلایل اصلی توسعه نیافتگی محسوب می‌شود. همین طور رشد فکری- فرهنگی در جامعه جزو شاخصه‌های اساسی توسعه یافتگی تلقی میشود.

در همین ارتباط جامعه‌شناسان بدین باور اند که اگر فرهنگ یک جامعه‏ به پویایی و پختگی لازم و مناسب دست نیافته باشد، پیشرفت آن جامعه در حوزههای مختلف دچار تأخیر میشود؛ با این وجود، مهمترین چالش‌هایی که در برابر جامعه به لحاظ توسعه وجود دارد و مانع پیشرفت و ترقی آن می‎‎شود، یا به عبارت دیگر یک مانع جدی در این مسیر شناخته میشود، شکاف‌ها و تعارضهای مذهبی_ قومی است که خود یک مسألهی فرهنگی است. به عبارت روشن تر، هر جامعه به میزانی که گرفتاریهای فرهنگی دارند و دچار مناقشه و منازعات محلی، مذهبی و قومی اند، به همان میزان فرصت پیشرفت و توسعه را از دست میدهد؛ یعنی توسعهی فرهنگی خود کلید توسعه در ابعاد دیگر شمرده میشود. با این حساب، عوامل گوناگون مانع توسعه فرهنگی در یک جامعه خواهد شد، از جمله نبود بسترهای مناسب برای تفاهم، همگرایی و حل مسایل از راهها و مجراهای قانونی. روشن است که جامعه هم زمان با رشد و تحول فرهنگی خود، قادر به حل مشکلات و منازعات شان از راه قانون و به صورت نهادی میشود، خود این امر یک پیشرفت بنیادین است.  آنچه که در بسترهای فرهنگی باید به عنوان یک اصل مهم مورد توجه قرار داد، رشد و تقویت عقلانیت است، رشد عقلانیت در جامعه، سبکهای زندگی را معقول و آمیختهای با محاسبه میسازد. آن چه ما از بازسازی فرهنگی یاد میکنیم، عقلانیسازی رفتار و روشهای برخورد در جامعه بایستی در اولویت باشد. معمولاً در جامعهی ما خیلی ها حتا بازی گران سیاسی به آن چه انجام میدهند و به خصوص در شرایط بحرانی، کمتر فکر میکنند و پیامدهای عمل شان را کمتر میسنجند و کم تر هزینههای عمل و رفتار شان را مورد سنجش قرار می دهند، برای همین است که دچار عاقبت خوب نمیشویم. ملتهایی که به تحول فرهنگی دست یافته اند، آن قدر آینده نگر و محاسبه گر اند که پیامد رفتار فردی و جمعی شان را حتا برای نسلهای بعدی می سنجند. برای مثال، جنگهای داخلی یکی از مضرترین رفتار و کنش جمعی است که یک جامعه را برای سالیان سال عقب مانده می سازد و حتا سرنوشت نسل های آینده را به تاریکی می کشاند. چنین رویهای در جامعه ناشی از رشد عقلانیت است، یعنی در جامعه ای که به لحاظ فرهنگی توسعه یافته نباشد و به عقلانیت گسترده دست نیافته باشد، امکان جنگ های عمومی و خشونت های جمعی خیلی زیاد است. برای همین مسأله است که باید به بازسازی فرهنگی بیاندیشیم و توسعه فرهنگی باید در اولویت کاری نهادهای ملی و مربوطه قرار بگیرد.

ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید