روزنامه اصلاح

ضرورت مــدیریت آب‌های سرگردان

  سد یا بندهای آبگیر، به موانعی گفته می شود که برای ذخیره و کنترول آب های باران و آب های سطحی ساخته می شوند. بندهای آبگیر بیشتر در مسیر رودخانه ها، بین دره ها و وسط کوه ها ساخته می شوند که ابزار مهم و حیاتی برای جلوگیری از هدر رفتن آب های سرگردان به شمار می رود. مهمترین کارکرد سدهای آب، ذخیره و کنترول آب های سطحی و باران در کشور است. در افغانستان ساختن این بندها و سدها بسیار مهم و ضروری به شمار می رود. چون همه ساله در فصل بهار و موسم بارندگی، آب های رودخانه های کوچک و آب های باران وارد بستر رودخانه های بزرگ از جمله رودخانه کابل می شود؛ اما بدون کدام استفاده از کشور خارج ویا جذب دشت ها و بیابان های ریگزار می گردد. امسال می بینیم که بخاطر بارندگی های زیاد در زمستان، رودخانه کابل مملو از آب بوده و تمامی زباله ها و کثافات را با خود برده است. اما با تاسف که این همه آب هدر می رود و در فصل تابستان، هیچ فایده و کارآمدی ندارد. اما بندسازی ها در مسیر این آب ها می تواند کشور تشنه را به چشمه برساند.

     از سوی دیگر با توجه به آسیب پذیر بودن منابع آبی کشور و پایین رفتن سطح آب، ذخیره‌ی آب های باران و رودخانه های بهاری از طریق سدسازی ها، یک ضرورت جدی به شمار می رود. اکنون که منابع آب سطحی کشور و ابرهای بهاری سخاوت مند شده است، بهتر است که از این فرصت استفاده شود و آب رودخانه ها، در بندهای موقتی و دایمی ذخیره گردد. آب های ذخیره شده در پشت بندها، دارای اثرها و فایده های زیاد محیط زیستی و اقتصادی در کشور است. به طور نمونه:‌ تامین آب آشامیدنی و آب زراعتی، تولید انرژی برق، رونق گرفتن صنعت ماهی گیری، مهار خشک آبی ها، کنترول سیلاب ها، توسعه بخش های زراعت و مالداری و باعث رونق سیاحتی و توریستی در کشور می گردد. هم چنان سدسازی ها در بخش تغذیه‌‌ی منابع آبی زیر زمینی کشور نیز مفید و موثر می باشد. در این قسمت به چند نمونه از فایده ها و آثار اقتصادی بندهای آب، اشاره می شود.

آثار و فایده ها؛

    اولین فایده بندهای آبگیر، جلوگیری از سیلاب های ویرانگر در کشور است. سیلاب، یک پدیده‌ی طبیعی بسیار خطرناک است که همه ساله ضررها و خساره های زیاد جانی و مالی را به مردم وارد می کند. تخریب خانه های مسکونی، تخریب سرک ها و جاده ها، بندشدن جوی های آب و تخریب کشت و زراعت، تخریب پایه های برق و لغزش های زمین، از خطرها و تهدیدهای سیلاب در کشور ماست. اما سدسازی ها و اعمار بندهای آب، می تواند تا یک اندازه از وقوع سیلاب ها و خطرهای آن جلوگیری نماید. حتا بندهای معیاری می تواند تهدیدهای سیلاب هارا به فرصت ها بدل نموده و آب آن را بعد از تبخیر شدن، قابل استفاده نماید

    دومین فایده سدسازی در کشور، مدیریت آبهای سرگردان و آب باران، در فصل های بارندگی سال است. اگر از طریق سدسازی ها، آب های سرگردان ذخیره و مدیریت شود، در گرمی تابستان و موسم عطش گیاهان و زراعت، این آب ها می تواند به داد لب های تشنه برسد. از سوی دیگر از هدر رفتن این سرمایه های حیاتی نیز جلوگیری می شود. آب های سرگردان که در پشت سدها ذخیره می شود، یک منبع و پشتوانه قابل اطمینان، برای مبارزه با خشک سالی به شمار می رود.

    سومین فایده‌ی سدسازی، تغذیه‌ی چشمه ها و سفره های آبی زیر زمینی است. از آنجایی که در طول چندین سال خشک آبی در کشور، سطح آب های زیر زمینی پایین رفته است، سدسازی ها یک کمک بزرگ برای بالا آمدن سطح آب به شمار می رود. چون با تجمع آب در ذخیره گاه ها، نفوذ آن در رگه های آب در داخل زمین بیشتر می شود که در نتیجه باعث تر شدن رگ های زمین، تقویت و تغذیه چشمه ها، رودخانه ها و کاریزها می شود.

    تولید انرژی برق، از دیگر فایده‌ی مخازن و سدهای آب است. نبود برق کافی در کشور، یک مانع بزرگ در مسیر توسعه و پیشرفت افغانستان به شمار می رود. چون بخاطر نبود برق، دهقانان نمی توانند محصولات خویش را در چهار فصل سال در سردخانه ها نگهداری کنند. کارخانه داران و کاسبان نمی توانند دستگاه ها و ماشین های تولیدی را راه اندازی کنند. سیستم های الکترونیکی شهری نیز بخاطر نبود برق قابل اطمینان، فعال شده نمی تواند. خلاصه برق عامل تمامی اکتشافات، توسعه، پیشرفت و سازندگی است. سدسازی و اعماربندهای آب در کشور، به تولید بیشتر انرژی برق کمک می کند. خودکفا شدن کشور از نظر تولید برق، به شدت بالای رشد اقتصاد ملی تاثیرگذار است.

    مهار بحران خشک آبی، از دیگر اثرها و فایده های سدها به شمار می رود. در افغانستان آسیب پذیری منابع آبی و حساسیت آن در مقابل تغییر اقلیم، برداشت های بی رویه از سفره آب، همه ساله کشت و زراعت دهقانان را با مشکلات متعدد مواجه می سازد. خشک آبی ها و تاثیرات منفی آن بر کشت و زراعت مردم، به شدت اقتصاد مردم و کشوررا آسیب پذیر می سازد. اگر بندهای بزرگ و معیاری در مسیر رودخانه های افغانستان ساخته شود، از تاثیرات منفی خشک آبی ها کاسته شده و می توان در برابر این آفت طبیعی خطرناک استقامت کرد.

     توسعه کشت و زراعت در کشور، از دیگر فایده های سدسازی است. فعلا دشت های زیادی در کشور وجود دارد که بخاطر خشکی و نبود آب کافی، قابل استفاده نمی باشد. اما اگر سدسازی ها صورت گیرد و آبهای بهاری جمع آوری شود، بسیاری این زمین های هموار و گرم، قابل کشت و زراعت می شود. در این صورت محصولات زراعتی و تولیدی کشور نیز، چندین برابر افزایش پیدا می کند. در کشورهای دیگر که سدسازی ها صورت گرفته است، آب های سدها، زمین های زیادی را تحت آبیاری قرار داده و بخش عمده آب شرب را نیز تامین می کند. از آنجایی که بیشتر تولیدات کشور ما از طریق زراعت می باشد، تقویت این بخش به شدت بالای اقتصاد کشور تاثیرگذار است.

     توسعه‌ی مناطق تفریحی و توریستی، از دیگر فایده های بندهای آب است. با اعمار بندهای بزرگ، فضاهای جالب تفریحی، توریستی، ماهی گیری، قایق سواری و اسکی روی آب، برای جهان گردان داخلی و خارجی فراهم می شود. به طور نمونه بند امیر در ولایت بامیان،‌ به حیث یک سد بزرگ آبی، چقدر در اقتصاد کشور تاثیرگذار است. قیمت تکت های مراجعه کنندگان، فراهم شدن زمینه‌ی کسب و کار برای موتر داران، هوتل داران، دست فروشان، افزایش جهان گردان در کشور و تاثیرات مثبت فرهنگی، از جمله فایده ها و اثرهای این سد بزرگ ملی است. اگر چنین سدها در دیگر ولایت های کشور اعمار شود، بدون شک که عایدات ملی و  اقتصادی آن چندین برابر خواهد شد.

راهکارها؛

    مسیر آب های منابع سطحی و آب باران باید از مسیر فاضلاب جدا گردد. کانال های بزرگ برای نفوذ بیشتر ذخیره های آب در زمین، در نظر گرفته شود. در مسیر رودخانه کابل و دیگر رودخانه های کوچک و بزرگ، باید سدها و بندهای بزرگ و معیاری ساخته شود. در کنار این سدها باید پارک های تفریحی و هوتل ها برای اقامت سیاحان در نظر گرفته شود. بندها و سدها باید به قسمی ساخته شود که دارای ظرفیت آبیاری، تولید برق و ماهی گیری باشد. تامین امنیت این سدها و جلوگیری از تخریب آن نیز ضروری و مهم به نظر می رود. فرهنگ ترویج استفاده از بخش های تفریحی سدها از جمله ترویج فرهنگ قایق رانی و اسکی نیز در بین جوانان ترویج گردد. برای تعیین جای سدها، از انجنیران و متخصصان داخلی و خارجی، استفاده شود. مسوولان باید در قسمت سدسازی، از تجارب کشور های دیگر که در این زمینه فعالیت های زیادی دارند، استفاده نمایند.

نتیجه؛

۱آب ها و رودخانه های سرگردان، منابع سطحی آب و آب های برف و باران کشور، همه بخاطر نبود بندهای آب و سدها، هدر می رود. اکنون که رودخانه کابل مملو از آب است، اما هیچ استفاده از آن صورت نمی گیرد. اگر در مسیر رودخانه های کشور، بندها و سدهای آب وجود داشته باشد، همه این آب ها در قسمت تولید برق، کشت و زراعت، آب شرب، توسعه بخش های تفریحی و توریستی، قابل استفاده است.

۲سدسازی در کشور دارای آثار و فایده های زیادی محیط زیستی و اقتصادی است. سدسازی ها می تواند از بحران آب در سال های خشک آ‌بی جلوگیری کند.

 صنعت ماهی گیری و توریستی را رونق دهد. برای شهروندان زمینه اشتغال را فراهم نماید. بخش کشت و زراعت را توسعه بخشیده و تولیدات داخلی را افزایش دهد.

۳برای رونق بیشتر سدسازی و اعمار بندهای آب در کشور، مسؤولان باید از تجارب کشورهای دیگر در این زمینه استفاده نموده و با شرکت ها قرارداد نمایند.

 انجنیران و متخصصان داخلی و خارجی باید در این زمینه استخدام شوند. فرهنگ چگونگی استفاده از مزایا و فرصت های سدها در کشور،‌ باید از طریق رسانه ها در میان مردم ترویج گردد.

داوود ناظری

ممکن است شما دوست داشته باشید