روزنامه اصلاح

ضرورت تقویت روزنامه نگاری تحقیقی در افغانستان

  روزنامه‌نگاری تحقیقی یکی از شیوه‌های بسیار مهم و تحول برانگیز در حوزه روزنامه‌نگاری است که با کاویدن لایه‌های جامعه و برداشتن سرپوش از روی واقعیت‌ها، نقش بزرگی را در توسعه کشور دارا است. کشف حقیقت ها و بررسی وضعیت حقوق بشر، پیگیری پرونده های حقوق بشری، نظارت از کارها و محیط زیست، بررسی مشکلات جامعه و آسیب شناسی آن و وادار نمودن مسؤولان به پاسخ‌گویی، از مهمترین کارکردهای روزنامه نگاری تحقیقی است.

 با این وجود، در افغانستان، تقویت حرفه روزنامه‌نگاری تحقیقی یک ضرورت بسیار جدی به شمار می‌رود. چون شایعه پراکنی ها و خبرهای ساختگی، مردم را با سردرگمی مواجه کرده است. تشخیص خبر از نظر، بسیار برای مردم مشکل شده است. در این مقاله در ارتباط به هفته مطبوعات، در باره کارکرد های روزنامه‌نگاری تحقیقی و راهکارهای تقویت آن اشاره می‌شود.

   روزنامه‌نگاری تحقیقی در طول تاریخ یکی از دغدغه‌های دانشمندان علوم ارتباطات نیز بوده است. هوگودی برگ، یکی از دانشمندان ارتباطات، روزنامه‌نگاری تحقیقی را اولین پیش‌نویس تاریخ عنوان کرده است. از نظر ایشان روزنامه‌نگاری تحقیقی حس تشخیص درست از نادرست را در ما تقویت می‌کند. شعار هوگودی این است که وفاداری به‌حقیقت، قانون و عدالت، از مهم‌ترین اصول و قانون روزنامه‌نگاری تحقیقی است.

 داکتر کاظم معتمد نژاد استاد برجستۀ ارتباطات است، نظر ایشان در باره روزنامه‌نگاری تحقیقی این است که: روزنامه‌نگاری تحقیقی به سبب عدم اعتماد و اطمینان خبرنگار به اخبار و اطلاعات مندرج در اطلاعیه‌ها و اعلامیه‌های رسمی دولتی، کوشش‌های پیاپی در جهت کشف واقعیت‌ها انجام می‌دهد تا امکان دسترسی به اطلاعاتی فراهم شود که عمداً از دسترس آنها مخفی نگاه داشته شده است.

با توجه به‌این دیدگاه ها، روزنامه‌نگاری تحقیقی نوع خبرنگاری افشاگرانه، ناظر بر عملکردها، افشاسازی سوء استفاده‌ها، فسادها و انحرافات اجتماعی است(فرقانی- روزنامه‌نگار تحقیقی-۱۳۹۴٫)

   کارکردها و دستاوردها؛

   حرفه روزنامه نگاری تحقیقی در جامعۀ افغانستان، دارای اثرها و کارکردهای زیادی است. یکی از کارکردهای آن، بررسی عمیق رویدادها و مسایل اجتماعی است. روزنامه‌نگاران و خبرنگاران باید تا عمق پدیده ها و جریان های واقعی کشور نفوذ کنند و بدون دخل و تصرف یافته های خویش را منتشر کنند. روزنامه نگاران تحقیقی، بیشتر در بین مردم، شهرها، بازارها، کوچه ها و مناطق هستند تا پشت میزها و دفترها. آنان وضعیت جامعه را از نزدیک درک نموده و در باره آن راهکارها و راه حل ها ارایه می‌کنند. تمامی اطلاعات و گزارش‌هایی که از طریق روزنامه‌نگاری تحقیقی ارایه می‌شود، بر اساس اسناد و مدارک معتبر است.

   کاهش فساد های مالی و برملا کردن پنهان‌کاری‌ها، از دیگر کارکردهای روزنامه‌نگاری تحقیقی است. امروزه در جامعۀ ما، روزنامه‌نگاری تحقیقی یکی از بازوهای توانمند مبارزه با فساد اداری اند. چون اجازه پنهان کاری را به کسی نمی دهند. در نتیجه کشف و ارایه اسناد و مدارک از طریق گزارش‌های تحقیقی، فساد اداری کاهش پیدا می کند و جرئت فساد پیشگان از بین می‌برد.

روزنامه نگاران تحقیقی، محیط را برای پنهان کاران تنگ می‌سازند. روزنامه نگار تحقیقی، نگهبان قانون و نظم در جامعه استند. شکاف بین تعهد و تخصص را بر ملا می‌سازد.

  کارکرد دیگری روزنامه نگاری تحقیقی، پرورش شهروندان اگاه و بسط و توسعه آزادی بیان است. اگر حرفه روزنامه نگاری تحقیقی به شکل اساسی تقویت شود و به ثمر برسد، آگاهی مردم در باره جریانات و مسایل واقعی روز، بالا می‌رود. آزادی بیان در سایۀ روزنامه نگاری تحقیقی تقویت می‌شود. مردم در قسمت تشخیص سره از نا سره و خبر از نظر، توانمند و آگاه می‌شوند.

  تاثیرگذاری روی تصمیم‌گیری های کلان ملی، از دیگر کارکردهای روزنامه‌نگاری تحقیقی است. چون هرروز واقعیت های جامعه، پیشنهادات و نظریات مردم، تحلیل ها و راهکارهای نخبگان و استادان دانشگاه، هرروز از طریق روزنامه‌ها، روی میز مدیران، رییسان، والیان و مسؤولان دولت قرار می‌گیرد.

 این مسئله می‌تواند روی تصمیم‌گیری های کلان ملی تاثیرگذار باشد. خلاصه روزنامه‌نگاران تحقیقی، پل‌های ارتباطی میان دولت و مردم استند. از یکطرف پیشنهادات، انتقادات، نظریات و شکایات مردم را به‌گوش مسؤولان رسانده و سر میز وزارت‌خانه‌ها و ریاست‌های دولتی قرار می‌دهد و از سوی دیگر برنامه‌های دولتی و ملی را به‌گوش مردم می‌رساند.

راهکارها؛

  برای تقویت روزنامه‌نگاری تحقیقی، باید در قسمت درستی و نا درستی خبر و تفکیک آن از نظرها، دقت شود. در قسمت استفاده از منابع و نقل قول ها باید دقت بیشتری صورت گیرد. در گزارش ها باید از تحریک احساسات مردم خود داری شود. در هیچ صورت علایق فردی، قومی، سیاسی و حزبی در گزارش های تحقیقی دخیل نباشد. همیشه باید وجدان و انصاف در نظر گرفته شود. حرفه روزنامه نگاری تحقیقی باید در مراکز آموزشی و دانشگاه های کشور، آموزش داده شود. خبرنگاران باید اطلاعات و تجارب خودرا با یکدیگر شریک سازند. روزنامه نگاران تحقیقی باید در خلق مسیرهای مشترک برای مردم تلاش کنند. روایت های مورد وفاق همه و به مصالح ملی را منتشر کنند. باورهای ملی، کشوری و میهنی را در بین جامعه تقویت کنند. روزنامه ها باید مخزن اطلاعات و تحلیل‌های نخبگان علمی، فکری و رسانه ای کشور باشد.

  هم‌چنان مسؤولان باید در قسمت  به‌روز شدن دانش روزنامه‌نگاری، توزیع عادلانه فرصت ها و زمینه ها، تلاش های بیشتری را به خرج دهند. تامین امنیت روزنامه نگاران تحقیقی و حمایت از گزارش های آنان، از مهمترین راهکارها برای تقویت حرفه روزنامه نگاری به شمار می‌رود

      نتیجه‌گیری

    افغانستان به‌شدت نیازمند تقویت حرفۀ روزنامه‌نگاری است؛ چون مردم به اگاهی نیاز دارند. رد پای بسیاری از مشکلات امروزی را می توان در کمرنگ بودن حرفۀ روزنامه نگاری تحقیقی پیدا کرد. وابستگی اقتصادی، قومی و سیاسی و حزبی برخی از روزنامه نگاران، باعث کمرنگ شدن حرفۀ روزنامه نگاری تحقیقی شده است.

روزنامه نگاران تحقیقی باید با استفاده از تجارب و حرفۀ شان، در رساندن اطلاعات واقعی به مردم صادق باشند. حفظ دستاوردهای آزادی بیان و پر بارتر شدن آن، بستگی به فعالیت های روزنامه نگاران دارد. داشتن اهداف ملی و کشوری، تعهد و صداقت، آگاهی و درک کامل، تلاش و پشتیکار، جرئت و شجاعت، از مهمترین ویژگی‌های روزنامه نگاران تحقیقی به شمار میرود.

داوود ناظری

ممکن است شما دوست داشته باشید