روزنامه اصلاح

روز جهـانی مطبوعات و چـالش‌ها فـرا راه رسانه‌هـا

پس از سال ۲۰۰۱ و فروپاشی حکومت طالبان فصل تازه‌ا‌ی در افغانستان گشوده شد و شهروندان این کشور در سطوح مختلف گواه تغییرات چشم‌گیر و قابل ملاحظه‌‌ای بودند. در بستر این تغییرات ده‌های قوانین در چارچوب نظام مردم سالار تصویب و آزادی های فردی و اجتماعی در این قوانین تعریف و تسجل گردید، یکی از این قوانین که در روشنی ماده سی و چهارم قانون اساسی افغانستان ساخته شد، قانون رسانه‌های همگانی بود. در قانون رسانه‌های همگانی آمده است که ” آزادی بیان از تعرض مصوون است و هر افغان حق دارد فکر خود را به وسیله گفتار، نوشته، تصویر و یا وسایل دیگر با رعایت احکام مندرج  قانون اساسی اظهار نماید. هر افغان حق دارد مطابق به احکام قانون، به طبع و نشر مطالب، بدون ارایه قبلی آن به مقامات دولتی بپردازد.“ در این قانون آزادی فکر وبیان به عنوان یک حق طبیعی شهروندان بیان شده و دولت را متضمن و حامی  آزدای بیان و رسانه‌ها تعریف کرده است. با این وصف در بیش از یک و نیم دهه صدها رسانه‌ی چاپی، دیداری وشنیداری در مرکز و ولایات افغانستان ایجاد و شروع به فعالیت نمودند. هرچند مطبوعات در افغانستان از پشینه‌ی طولانی و فراز وفرودهای زیادی برخوردار است اما دیده می‌شود که مناسب ترین فضا برای ایجاد وگسترش مطبوعات در هجده سال‌ اخیر رقم خورده و بیشترین رسانه‌ها در سایه‌ی نظام نوین و پس از رژیم طالبان در این کشور ظهور کرده است. آمارهای که پیش از این به نشر رسیده نشان می‌‌دهد که نزدیک به سه هزار رسانه در افغانستان ثبت وزارت اطلاعات و فرهنگ است که بیشترین آن را رسانه‌های چاپی به خود اختصاص می‌دهد. در کنار آن طی بیش از یک دهه شمار زیادی از اصناف و نهادهای حامی رسانه‌ها ایجاد شد تا از حقوق رسانه‌ها و خبرنگاران به صورت بهترحمایت کنند. با این وجود امروزه مالکان رسانه‌ها از آزادی بیانی که در قانون تعریف شده به صورت گسترده استفاده می‌کنند و استقلالیت کامل در نشرات شان دارند.

چالش‌ها:

در دنیای امروزی رسانه ها مهم ترین وسیله ارتباط جمعی استند گستردگی اخبار واطلاعات روزانه در هر جامعه و در سطح جهان باعث شده که وسایل ارتباط جمعی از جایگاه ویژه ای برخوردار شوند. در این سال‌ها مطبوعات نقش عمده ای را به خود اختصاص داده و در جهت دهی افکار و اندیشه های مردم تاثیر بسیار دارند. با این حال آنچه در بالا اشاره شد ازجمله دست آوردها و مزیت‌های حوزه ای رسانه‌ی بود که در هجده سال گذشته به دست آمده است، اما از سوی دیگر مشکلات هم از بدو آغاز رسانه‌ها تا کنون گام در گام مطبوعات بوده و هنوزهم که هنوز است مشکلات زیادی دامن‌گیر رسانه‌ها و کار اطلاع رسانی می‌باشد. در این قرن انفجار اطلاعات، رسانه‌های افغانستان در برخی موارد باوجود قانون دسترسی به اطلاعات از عدم دسترسی به اطلاعات به چالش مواجه اند. اغلباً مسوولین کمتر حاضر می‌شوند تا به خبرنگاران اطلاعات را شریک سازند. با آنکه آخیراً کمیسیون حق دسترسی به اطلاعات به عنوان یک نهاد تسهیل کننده دسترسی شهروندان به اطلاعات از ادارات به گونه‌ی مستقل رسماً تشکیل شد، اما مشکل دست یابی به معلومات به تمام قوتش باقیست.

عبدالله امینی یک تن از خبرنگاران می‌گوید، از نظر من مشکلات خبرنگاران به دو قسمت تقسیم می‌شود؛ عدم دسترسی به اطلاعات که ما در این رابطه محدودیت زیادی داریم، دارنده گان اطلاعات در بسیاری مواقع اطلاعات را در اختیار خبرنگاران قرار نمی دهند و همواره از دادن اطلاعات با شیوه های گوناگون طفره می‌روند. امینی می‌گوید قانون دسترسی به اطلاعات هیچ جنبه عملی به خود نگرفته و در حد نوشته باقی مانده است.

وی می‌گوید مشکل دیگر، عدم مصئونیت کاری خبرنگاران است؛ متاسفانه در افغانستان خبرنگاران هیچ مصئونیت در امور کاری ندارند. کارخبرنگاری به شیوه روزمزد شده، خبرنگاران یک روز کار می‌کند روز دیگر از سوی مالکان رسانه جواب رد داده می‌شود. به باور خبرنگاران نبود مصئونیت شغلی و جانی خبرنگاران در رأس چالش‌ها قرار دارد که رسانه ها و آزادی بیان را زیرپوشش گرفته و ماتثر ساخته است.  از سوی دیگر ناامنی های موجود در افغانستان تهدید بزرگی است بر کار اطلاع رسانی، چنانچه سال گذشته خونبار ترین سال برای خبرنگاران بود. در سالی که گذشت دست کم پانزده تن خبرنگار جان شان را از دست دادند.

بخش دیگری از چالش‌ها  بر می‌گردد به مالکان رسانه‌ها؛ در شرایط کنونی شماری از رسانه‌ها پیش از اینکه در اطلاع رسانی و تنویر افکار عامه فعالیت کنند در اغلب موارد به امور حاشیوی می‌پردازند که بیشتر شکاف های اجتماعی را برجسته می‌کنند و باعث افتراق میان شهروندان می گرند. متاسفانه دور از گمان نیست که باشند رسانه‌های که در حد پروژه بگیر عمل ‌کنند و هیچ گونه تعهدی در برابر جامعه و منافع علیای کشور نداشته باشند. گاهی دیده می‌شود که برخی از رسانه‌ها با سوء استفاده از آزادی بیان پیوسته در میان توده ها نفرت پراکنی می‌کنند و سرلوحه کار شان را دامن زدن به این مسایل تشکیل می‌دهد.

از سوی دیگر نبود استقلالیت مالی رسانه ها تاثیر مستقیم بر فعالیت آنها دارد و می‌تواند رسانه ها را سمت و سو دهد. شماری زیادی از رسانه‌ها در افغانستان استقلالیت مالی ندارند که این امر سبب شده است تا وابستگی به وجود آید و بیشتر زیر بار علایق و سلیقه‌ها افراد و گروه‌ ها قرار گیرند.

راه حل‌ها:

مطبوعات چارچوبی است که از طریق  آن افکار وعقاید گوناگون جامعه بازتاب پیدا می‌کند و سبب می‌شود تا راه حل های جدیدی برای حل مسایل پدید آیند. مطبوعات می‌تواند نقش عمده در پویایی و بالندگی جامعه بازی کند و مشارکت مردم را در نظام تقویت نماید، برعکس سستی وبی رمقی مطبوعات جامعه را بی حرکت کرده و به فقر فکری و معنوی در نهایت به زوال می‌کشاند. بناً سوم مه روز جهانی مطبوعات فرصتی است تا چالشها و فرصت ها فرا راه رسانه‌ها بیشتر مورد بحث و بررسی قرار گیرد و از طرف دیگر تلاش شود تا فرهنگ اطلاع رسانی در میان مسوولین نهادینه گردد. نهادهای حکومتی مکلف استند تا اطلاعات را مطابق مفاد قانون حق دسترسی به اطلاعات در اختیار خبرنگاران قرار دهد. از سوی دیگر با اینکه مقامات حکومت پیوسته از رسیدگی به دوسیه‌های خبرنگاران اطمینان داده اند، انتظار جامعه رسانه‌یی از نهادهای عدلی وقضای این است تا به این دوسیه های به صورت شفاف کلی و عدم معافیت از مجازات رسیدگی شود و آنهای که در برابر خبرنگاران مرتکب جرم شده اند را به میز محاکمه بکشاند تا از این طریق جلو خشونت بیشتر در برابر خبرنگاران گرفته شود. از جهت هم مسوولین رسانه‌ها نیز به این امر تمکین کنند که منافع علیای کشور به عنوان یک ارزش مطرح باشد وآنچه که سبب نفاق در جامعه می‌گردد پرهیز کنند تا گامی باشد به سوی فردای روشن کار اطلاع رسانی در افغانستان.

لازم به یاد آوری است که مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۰ دسامبر ۱۹۹۳ میلادی در چهل و هشتمین اجلاس خود روز سوم ماه مه را به عنوان «روز جهانی آزادی مطبوعات» اعلام کرد. این موضوع از قطعنامه مصوبه همایش عمومی یونسکو در سال ۱۹۹۱ میلادی تحت عنوان
«ارتقای آزادی مطبوعات در دنیا» که جراید آزاد، فراگیر ومستقل را به عنوان یکی از اجزای ضروری جامعه دموکراتیک تلقی کرده نشأت گرفت. در اکثر کشور ها از این روز  گرامی داشت به عمل می آید. دولت افغانستان و نهاد های صنفی خبرنگاری همه ساله روز جهانی مطبوعات را گرامی می‌دارند.

بلبل حسین شفق

ممکن است شما دوست داشته باشید