روزنامه اصلاح

رشوت و اضرار آن ازدیدگاه دین مقدس اسلام

پوهنیار، څارمن محمدایوب”یوسفی”

بخش دوم 

تعریف لغوی رشوت

رشوت درلغت:۱- لفظ عربی بوده ازریشۀ “رش” گرفته شده وبه سه صورت: بافتح، ضم وکسر”را” به کاررفته است کلمۀ رشوه مفرداست جمع آن”رُشاء یارِشاء”باضم یاکسررااست”که درفارسی بمعنای مزدمیباشد.

۲- رشوه از ماده “رش و” گرفته شده و “رشاه یرشوه رشواً”وقتی گفته میشود که کسی برای دیگری دربدل کاری چیزی بدهد.

۳- وابن منظورمیگوید:”الرَشوه”الرِشوه”و”الرُشوه” به فتح،کسروضم را جعل وعوض رامیگویند.

۴- علامه جوهری مینویسد:”رِشوه” ورُشوه”به کسروضم را استعمال شده جمع آن”رِشًی ورُشاً ” میباشد. “ارتشی” بمعنای رشوه گرفت “استرشی فی حکمه” بمعنای رشوه خواست دربرابرفیصلۀ خود. “الصحاح”ج”۶”ص”۲۳۵۷

تعریف شرعی رشوت:

۱- فیُّومیُّ میگوید: رشوه چیزیست که  شخصی اورا به قاضی یاغیرآن بدهد تاکه به نفع او فیصله کند یا قاضی رابه آنچه که میخواهد برانگیزد.

۲- جرجانی میگوید: رشوه آنچیزی است که بخاطرباطل نمودن حقی یاحق ثابت نمودن باطلی داده میشود.

۳- علامه تهانوی درمورد مینویسد: رشوه عبارت ازمصرف نمودن مال در جایی  است که شخص(مصرف کننده) مستحق آن نباشد. وگفته شده که رشوه عبارت ازچیزیست که کسی آنرا به قاضی یاغیرقاضی بدهد تاکه به نفع اوفیصله کند یااورابه کاری واداردکه رشوه دهنده میخواهد.

۴- ابن اثیرمینویسد: رشوت به کسر وضم را عبارت است ازرسیدن به حاجت به مصانعت وتکلف هرچه آنچیزیکه به خاطر به دست آوردن حق یادفع ظلم داده میشود دررشوت داخل نیست.

۲- تعریف حقوقی رشوت:

رشوه دادن مالی است به ماموررسمی یاغیررسمی دولتی یابلدی به منظورانجام کاری ازکارهای اداری یاقضایی ولواینکه آن کار مربوط به شغل گیرندۀ مال نباشد.خواه مستقیماً آن مال رادریافت کند ویابواسطۀ شخص دیگرآن رابگیرد فرق نمیکندکه گیرندۀ مال توانایی انجام کاری راکه برای آن رشوه گرفته راداشته باشد یاخیر وفرق نمیکندکه کاری که برای رایش”دهندۀ مال” باید انجام شود حق اوباشد(طبق قانون ومقررات باشد یانه) شرط تحقق رشوه تبانی وتوافق گیرنده ودهنده بردادن وگرفتن رشوه است.

۳- تعریف قانونی رشوت: مادۀ ۳۷۰:کودجدید جزای افغانستان (۱) هرگاه مؤظف خدمات عامه یا مؤظف دولت خارجی یا سازمان بین المللی یا بین الحکومتی یا مؤسسه ای غیر دولتی یا  مؤظف مؤسسۀ خصوصی که  فعالیت های اقتصادی، مالی یا تجارتی یا سایر خدمات عامه را انجام میدهد به  منظور اجراء یا امتناع از وظیفۀ که به آن مکلف است یا به منظور احراز یا حفظ موقف مشخص به اسم خود یا شخص یا نهاد دیگری به شکل مستقیم یا غیر مستقیم، پول، مال یا منفعت نا مشروع را  اخذ، طلب یا وعدۀ پرداخت آنرا بگیرد یا به عنوان بخشش آنرا قبول کند یا شخصی به مقاصد متذکره پول، مال یا منفعت نا مشروع را به شکل مستقیم یا غیر مستقیم به اشخاص مذکور پیشکش نماید یا وعدۀ پرداخت آنرا بدهد، عمل مذکور رشوت شناخته می شود.

تعریف رشوه دهنده، رشوه گیرنده وواسطۀ رشوه

ابن اثیرمیگوید: راشی شخصی است که به کسی رشوه میدهد تاکه اورابرباطل کمک کند. ومرتشی:عبارت ازگیرندۀ رشوت است.رائش:کسی است که درمیان این دومیانجگری نموده ازیکی میگیرد وبه دیگری می افزاید.

کودجدید جزای افغانستان درفقره های ۲- ۳ – ۴ ماده۳۷۰ دررابطه به تعریف رشوه دهنده، رشوه گیرنده وواسطه رشوه چنین تصریح داردکه: (۲) هرگاه اشخاص مندرج فقرۀ (۱) این ماده به  منظور اجراء یا امتناع از وظیفۀ  که به آن مکلف است  به اسم خود یا شخص دیگری به شکل مستقیم یا غیر مستقیم پول، مال یا منفعت نا مشروع را  طلب، اخذ یا قبول نماید یا وعدۀ پرداخت آنرا  بپذیرد ویا به عنوان بخشش  آنرا قبول کند رشوت گیرنده شناخته می شود.

(۳) هرگاه شخصی بمنظور مندرج فقرۀ (۱) این ماده پول، مال یا منفعت نا مشروع را به شکل مستقیم یا غیر مستقیم به اشخاص  مندرج فقرۀ (۱) این ماده  پیشکش نماید یا وعدۀ پرداخت آن را بدهد، رشوت دهنده  شناخته  می  شود. (۴) شخصی که میان رشوت دهنده و رشوت گیرنده  وساطت نماید، واسطه جرم رشوت شناخته می‌شود.

حرمت رشوت ازقرآن و سنت:

۱- ونخوریداموال یکدیگررا به ناحق ونرسانید آنهارا به نزد حکام تانخورید مقدارازمال مردم رابه ظلم(به ناحق) درحالیکه شمامیدانید. “بقره”۱۸۸

امام قرطبی درتفسیراین آیت می نویسد: اهل سنت به این متفق اندکه گرفتن مال غیربه هراندازۀ که باشد حرام است وگیرندۀ آن فاسق میباشد.

۲- بسیار شنوندگان دروغ وبسیارخورندگان حرام اندپس اگربیایندنزدتوفیصله کن میانشان یااعراض کن ازایشان واگراعراض کنی ازایشان،پس هیچ زیان نرسانند ترا، واگرفیصله کنی پس فیصله کن میان شان به انصاف، هرآینه خداوند دوست میداردانصاف کنندگان را.مائده«۴۲»

امام قرطبی درتفسیراین آیت می نویسد: سحت درلغت هلاکت وشدت راگویند چنانچه خداوند متعال میفرماید:گفت برایشان موسی وای برشما!افترامکنید برالله دروغ را پس هلاک گرداند شمارا به کدام آفت(عذاب)هرآینه به مراد نرسید کسیکه افتراکند.

امام فراء میگوید:سحت ازکلب الجوع”بیماری گرسنگی سگی” گرفته شده ودرلغت عربی به شخص پرخور (مسحوت المعده) گفته میشود. مناسبت بین رشوت خورومسحوت المعده اینست که چنانکه شخص پرخوربه خوردنی بسیارحرص می ورزد همچنان انسان رشوه خوار به آنچه که به اوداده میشود بسیارحریص میباشد.وابن مسعود(رضی الله عنه)میگوید سحت رشوت راگفته میشود.عمرابن الخطاب(رضی الله عنه) میفرماید: رشوت قاضی وحاکم سحت است.

ممکن است شما دوست داشته باشید