روزنامه اصلاح

رئیس اجرائیه: استاد خلیلی در سخت‌ترین شرایط صدای مظلومیت مردم افغانستان را بلند کرد

از سی و دومین سالروز درگذشت استاد خلیل الله خلیلی شاعر پرآوازه‌ی افغانستان با حضور شماری از شعرا، فرهنگیان و زمامدران حکومتی به شمول داکتر عبدالله عبدالله رییس اجرائیه‌ی حکومت وحدت ملی و حسینه صافی سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ گرامیداشت به عمل آمد. در محفلی که به همین مناسبت در تالار وزارت اطلاعات وفرهنگ دایر شده بود، از زوایای مختلف روی زندگی، شخصیت، آثار و کارنامه‌‌های آن شاعر فقید از سوی سخنرانان محفل تماس گرفته شد. وزارت اطلاعات وفرهنگ افغانستان که مسوولیت میزبانی این گردهم‌آیی را به عهده داشت، هدف از راه اندازی این همایش را یادبود از شخصیت و کار نامه‌های استاد خلیلی شاعر نام آشنای افغانستان به مناسبت سی و دومین سالروز درگذشت وی عنوان کرد. حسینه صافی سرپرست وزارت اطلاعات وفرهنگ گفت که این وزازت امروز به ادامه‌ی  سیمینارها پیرامون شخصیت های فرهنگی، همایش یادبود از استاد خلیل الله خلیلی را برگزار کرده است. خانم صافی با اشاره به برخی از آثار  استاد خلیل الله خلیلی گفت: علاوه بر غزلیات و رباعیات، مهم ترین آثار استاد خلیلی کتابهای تحقیقی وی است که می‌توان از کتابی به نام «آثار هرات»نام برد که در سه جلد منتشر شد و در آن شرح حال شاعران، دانشمندان و هنرمندن هرات آمده است. وی افزود: اشعار استاد خلیلی از داشته‌های حماسی بیشتر رنگ شعار مبارزه را به خود می‌گیرد. سر پرست وزارت اطلاعات و فرهنگ میگوید، عشق به وطن در زندگی، اشعار و آثار خلیلی مفهوم گسترده‌ای دارد و تنها حدود جغرافیایی و مردم‌های خاص را در بر نمی‌گیرد؛ بلکه مرزهای وطن او از دور ترین نقطه‌های پیوند فرهنگی تا نزدیک ترین روابط تاریخی، سیاسی و اجتماعی استوار ترین علایق دینی مذهبی وسنتی را شامل می‌باشد. وی به صراحت به ستایش آزادی پرداخته و به این بهانه استبداد را در شعر خود نفی می‌نماید. خانم صافی افزود: با بررسی آثار خلیل الله خلیلی در می‌یابیم که این شاعر توانای افغان در طول حیاتش در شعرش همواره به مسایل سیاسی و اجتماعی توجه داشته است.

از سویی هم داکتر عبدالله عبدالله رییس اجرائیه کشور که در این همایش صحبت می‌کرد ضمن اتحاف دعا به روح استاد خلیلی و شهدای مردم افغانستان، از حادثه‌ی دو روز قبل که منجر به قتل یک بانوشد یاد کرده گفت: در حادثه‌ی روز گذشته خانم مینه منگل به شهادت رسید و به هر علتی که باشد یک جنایت است. نیروهای امنیتی مصروف تحقیق در این زمینه استند و مسببین این جنایت را در مطابقت به قانون به جزای شان می‌رسانند. همینگونه چندی قبل تعدادی از هموطنان ما در خون نشستند و یک موسسه خیریه که در خدمت مردم افغانستان بود مورد حمله قرار گرفت و تعدادی شهید وزخمی شدند. منظور اینکه درد ورنجی را که استاد خلیلی مرحوم از آن رنج می‌برد هنوز هم ادامه دارد، اما شور وسعی مردم افغانستان برای رهایی از این وضعیت نیز ادامه دارد.

آقای عبدالله شخصیت استاد خلیلی را رئوف و مهربان توصیف کرد و گفت، آنچه را در اشعار استاد خلیلی بیشتر درک می‌کنیم صمیمیت است.

رییس اجرائیه افزود که استاد خلیل الله خلیلی در میدان فارسی زبانان در شعر کلاسیک در صف نخست بود. وی میگوید، استاد هرچند با کسانی که شعر نو را بنا نهاد اند، رابطه نداشت اما گوشه‌گوشه‌ از کارهای آنها در بعضی اشعار استاد خلیلی انعکاس کرده است.

داکتر عبدالله می‌گوید: زندگی استاد خلیلی مثل هر انسان دیگر فراز و فرودهای داشته که بیشتر آن رنج و درد بوده است؛ اما به نظر من برجسته ترین دور زندگی استاد خلیلی دوران شعر مقاومت و بلند کردن صدای مظلومیت مردم افغانستان است که به اوج شهرت رسید.

این سیاست‌مدار افغانستان می‌گوید که سیاست مداران گاهی در برابر شاعران جبهه می‌گیرند که این جبهه گیری در برابر استاد نیز خلیلی شده است؛ من معتقدم که جبهه باز کرن در برابر شاعران و اهل فرهنگ نتیجه نمی دهد و اگر نتیجه میداد استاد خلیلی به چنان جایگاهی که است نمی‌رسید.

داکتر عبدالله عبدالله هشدار داده گفت: با در نظر داشت فهمی که از تکنالوژی معاصر است و استفاده‌ای که از آن می‌شود و زبانی را که در شبکه های اجتماعی می‌بنید، ترس این است که ادبیات رخت ببندد، بناَ این امر بار مسولیت ادبا ودانشمندان را بیشتر می‌سازد.

در همین حال محمد ضیا رفعت شاعر و استاد پوهنتون کابل که یکی از سخن رانان این محفل بود  به نقد و بررسی اشعار استاد خلیلی پرداخت وگفت:

خلیلی در روزگارانی سخن گفت که در افغانستان تقلید یکی از روش های پسندیده ادبی تلقی می‌شد. خلیلی شاعری است که همه گونه سرا است؛ قصیده سروده، غزل سروده و ترکیب بندها دارد.

به باور آقای رفعت، غزلیات خلیلی متاثر از حال و هوایی قصیده است و برخی واژه‌های که در غزلیات استاد خلیلی به کار رفته دشواری ‌های خودش را دارد.

وی استاد خلیلی و حیدری وجودی را به عنوان دو نماینده شعر فاخر کلاسیک نام برده گفت ممکن بعد از این ما شاهد همچون نمایندگان کلاسیک در قلمرو شعر فارسی نباشیم.

رفعت قالب‌های شعری را در حال تغییر بیان کرده وبیان نمود که اشعار کلاسیک در کنار نوگرایان جایگاه اش را تا حدی از دست داده است.

عبدالغفور لیوال نیز با استناد از کتاب خاطرات استاد خلیلی دیدگاه وی را در حوزه سرحدات افغانستان متفاوت بیان کرده گفت: استاد خلیل الله خلیلی در مورد سرحدات دیدگاه متفاوت دارد که قابل مکث و دلچسپی است.

 وی گفت، استاد خلیلی در خصوص خط دیورند و آن داعیه‌ی ملی افغانستان دیدگاه اش را مطرح کرده از وضعیت آن وقت پشتونستان انتقاد کرده است.

وی افزود: یادشت های استاد خلیلی برای افغانستان به خاطر روحیه افغانی و سیاست ملی برای نسل جوان یک درس دیگراست. 

قنبر علی تابش یک تن از شاعران و استاد پوهنتون نیز میگوید که ظهور استاد خلیلی در سه قرن اخیر به مثابه یک ستاره درخشانی بود که نمونه‌ی را نداشت.

وی گفت، استاد خلیلی هرچند از نظر قالب‌های شعری در قالب‌های کلاسیک طبع آزمایی کرده، اما قالب های جدید را روح و رنگ زمانه زد. او اگر مثنوی و غزل سرود، توانست روح خود وزمانه خود را که خون و جنگی در کشورش وجود داشت متجلی کند. از این جهت خلیلی یکی از ابر ستاره های ما در حوزه ادب فارسی است. آقای تابش اشعار خلیلی را از سطوح مختلف به خوانش و بررسی گرفت و گفت، از دیدگاه استاد خلیلی شاعر هوشمند، بحران های موجود در کشور ریشه در این موارد دارد: استبداد، واگرایی و چنددستی گی، جنگ، آوارگی، فساد و ارتشاء، فقر تبعیض. وی ازمسوولین میخواهد که همه ساله یک سیمینار بین المللی از اندیشمندان بین المللی و خلیلی شناس در قلمرو گسترده زبان فارسی گرفته شود و از همه دعوت شود تا ابعاد مختلف آثار خلیلی بررسی شود.

مسعود خلیلی، فرزند استاد خلیل الله خلیلی که یکی از اشتراک کننده های این همایش بود ضمن قدر دانی از دست اندر کاران این برنامه، یاد و خاطرات پدرش را مرور کرد.

وی در بخش از این خاطرات گفت: وقتی در کشور هند به دنبال ادامه تحصیل در مقطع دوکتورا بودم، پدرم تماس گرفت و گفت: خبر داری که روس‌ها در افغانستان آمده اند و تو هنوز هم دوکتورا می‌گیری؟ مسعود خلیلی گفت، پدرم برایم توصیه کرد که برو از کوه‌ها و دانشگاه های مردم فقیرت دکتورایت را بگیر. همین شد که من از این دانشگاه دکتورایم را گرفتم.

آقای مسعود افزود، وقتی پدرم جان می‌داد، از من آب خواست. هنگامی که آب بردم، چشمش را گشود و گفت: من این آب را نمی خواهم، آب از چشمه ساران زلال بدخشان، بامیان، هرات، غزنی و کشورم بیار؛ آن آب است که عطش پدرت را خاموش می‌کند و بستر مرگ من آن آب را می‌خواهد.

استاد خلیل الله خلیلی در سال ۱۲۸۶ خورشیدی در کابل به دنیا آمد. او هم شاعر بود و هم پژوهشگر که در هشتاد سال عمر خود بیش از شصت اثر پدید آورد. آثار فارسی استاد خلیلی در ایران، تاجیکستان و پاکستان منتشر شده اند و اشعارش به زبان‌های انگلیسی، عربی و فرانسوی در قاهره،کابل، لندن و پاریس چاپ شده است.

استاد خلیلی در چهاردهم ماه ثور سال ۱۳۶۶ خورشیدی در شفاخانه‌ای در اسلام آباد پاکستان چشم از جهان فروبست. ابتدا در پاکستان دفن و سپس به افغانستان منتقل و در محوطه پوهنتون کابل در کنار مقبره سید جمال الدین افغان به خاک سپرده شد.

شفق

ممکن است شما دوست داشته باشید