روزنامه اصلاح

د علم او جهل ډبر لیک او تاریخی منار

دا منار د غازی امان الله خان د دورې پر جهل د پوهې د بری په یادګار هغه تاریخی منار دی چۍ د افغانستان د علمی او فرهنګی نهضت پر ضد د خونړی پیښې او په ګوډملا (ملا لنګ) باندې مشهور له خوا د اله ګولې یاد دی چې د نواباد د بریکوټ په مقابل کې د احمدشاهی پارک د کوچنۍ ډبرینې غونډۍ د پاسه د ډېرو نفیسو او ډول ډول ډبرو څخه په ډیر ظریفانه او زړه راکښونکی سبک جوړ شوی دی چې د افغانستان له تاریخ څخه ډیر ترخه واقعیتونه ګرانو لوستلونکو ته ورڅرګندوی او په چار رخه شکلی چې په څلوروکو نجونو کی د مستطیل ډولو فیلپایو په منځ د دې جګړې د ویاړلو شهیدانو نومونه حک شوی دی.

همدارنګه د دی منار د غرګوټی په بیخ کې د لویې او هوارې شوې ډبرې د لوحې او په دری واړو خواوو کې د دې معرکې د شهیدانو نومونه درج دی، له هغوئ څخه نه یوازۍ د تیږې په زړه کې بلکې د روشن ضمیرو او روښانفکرو خلکو په سینو کې هم حک او تر هغې چې دنیا پایداره وی دا به هم روښانه وی.

د دې مینار ساختمانی او هنری سبک په دې ډول ښودل شوی دی:

هغه څلور ضلعی ټیټ خو ډیر لوی منار چې د یوې لوړی (کوچنۍ ډبرینې غونډکې د پاسه) د کابل سین او د همزنګ د واټ ترمنځه پل هارتل ته نا رسیدلی (د اوسنی باغ وحش په ختیز کې) د علم او جهل د منار په نوم له نظره پټ نه ؤ. دا منار د منګل د قوم تر اله ګولی وروسته چې د محافظه کارو ملایانو او د امانیه د مشرتابه د نوو قواعدو پرضد د یوۍ ډلې له خوا رامنځه ته شوه، بنا شوی دی.

د دی بنا په دریو ضلعو کې د دی اله ګولې د قربانیانو نومونه لیکل شوی دی. او په څلورمه ضلع کی یی یوه طلایی کتیبه د راتلونکی نسل لپاره، د ګمراهی او جهالت سره د مبارزی او د علم او پوهې د پلویانو او سرونکو ښودونکی درج شوی دی. د دی منار اصلی منظره د ښوونی او روزنې د ترویج لپاره یعنی یو کتاب، یوه بڼګه (چی له څو کې یی د قلم کار اخستل کیږی) او مشواڼۍ وه چۍ د دوو متقاطعه تورو د پاسه ایښودل شوی او دا ځانګړنې د یوې ډبرې پر صفحه حک شوی دی چې مخه یې مخ په سرک ده.

همدارنګه د دې ډبر لیک د پاسه د دولتی نښان سره چې له یو منبر او په د ننه کې محراب له دوو خوا په خوا بیرغونو او د امیر (غازی امان الله خان) د خولۍ، د یوې بڼکې څخه عبارت وه ښکلې کړې شوې وه، دا آبده په سادګۍ سره د دهمزنګ د څپه ایزی جادې له خوا او د ډبرو په منځ کې د لیدلو وړ ده.

ښایی وویل شی چې د ارواښاد محمدناصر غرغښت د لیکنی له مخې دا ډبرلیک ۱۳ کرښې لری چې د لیدلو وړ دی، او د پیل کیدو نیټه یی ۱۳۰۴ کال د غبرګولې ۲۳/۱۹۲۵ م د جون ۱۲ نیټه او د دوو کلونو تر زیاد ایستنو وروسته د ۱۹۲۷ م کال د جون ۲۲ تاریخ ښودل شوی دی.

د رهنمای کابل په ۱۰۶ ۱۰۷ مخونو کی د دې کتیبې متن په دی ډول حک شوی دی.

« نظر به فداکاری‎های قیمت‎دار فرزندان رشید وطن و شیرمردان غیور ملت که در محاربه دجال بغاوت پیشه سمت جنوبی که موفی الواقع یک مقابله جهل و علم بود در سنه ۱۳۰۳ هـ ش عصر سلطنت اعلیحضرت ناجی ملت افغان پادشاه ترقی خواه افغانستان الغازی امیر امان الله خان به مقابل ارتقای ملی و اعتلای علم و تمدن رخ نمود، به کمال شهامت و پایداری در حفاظه شرف و عزت دولت متبوع خودها و طرفداری علم و معرفت به مدافعه اشرار بغاوت شعار و محارب گمراهان تبه روزگار و ارازله ارادت باطلۀ شان کوشیده، داد همت وغیرت اسلامی را دادند و حیات خودرا فدای ترقیات مملکت و قربانی رضایت اوالامر مقدس خودشان کردند این یادگار با سعادت و با افتخار به تاریخ ۲۳ جوزای ۱۳۰۴ هـ ش تأسیس یافت تا وطن دوستی ها و معارف خواهی های آن فداکاران راه حقانیت را اولاد آیندۀ وطن به نظر تمجید و باز ماندگان شان را به نظر احترام دیده، افراد حساس او احقاد حق پرست افغان را دلیل رفتار و سر لوحۀ افتخار باشد و اسمای سعادت انتهای آن شهدای راه علم و ترقیات افغانستان باشد.

رازقی نړیوال

ممکن است شما دوست داشته باشید