روزنامه اصلاح

در ارتباط به ۲۱ می، روز جهانی تنوع فرهنگی: شبکه‌های اجتماعی؛ فرهنگ‌ساز یا فرهنگ‌سوز؟

توسعه انترنت و شبکه‌های اجتماعی، یکی از اتفاقات بزرگی است که در افغانستان رخ‌داده است. هرروزی که می‌گذرد، سیطره و نفوذ شبکه‌های اجتماعی، در ابعاد مختلف زندگی مردم بیشتر شده می‌رود. شبکه‌های اجتماعی، محرم رازها، رفیق تنهایی‌ها، منبع آگاهی و به یکی از بزرگ‌ترین وسیله ارتباطی مردم تبدیل‌شده است. در خانواده‌ها می‌بینیم که دیگر از آن قصه‌ها، داستان‌ها، چیستان‌ها و صحبت‌های صمیمانه خبری نیست. سفره‌های طولانی که موقع غذا، اعضای خانواده را مانند دانه‌های تسبیح دورهم جمع می‌کردند، به غذای فوری تبدیل‌شده است. زمان خواب و استراحت مردم مختل شده است. افراد، ظاهراً در خانه تشریف دارند اما تمامی صحبت‌ها، ارتباطات، هماهنگی‌ها و سرگرمی‌هایشان با بیرون از خانه و حتی در آن گوشه جهان هست. کلاس‌ها، محافل و جلسه‌های عمومی نیز از آسیب‌های سرگرمی دنیای مجازی در امان نمانده‌اند. خلاصه، انترنت و شبکه‌های اجتماعی، تمامی بخش‌های زندگی مردم را تحت تأثیر خویش قرار داده است. یکی از بخش‌های مهم زندگی مردم که در تیررس انترنت و شبکه‌های اجتماعی قرارگرفته؛ بخش‌های فرهنگی است.

 از طرف دیگر، سرزمین تاریخی و کهن افغانستان، به سبب موقعیت حساس خود و داشتن اقوام مختلف، دارای تنوع فرهنگی و محل تلاقی ارزش‌های زیادی هست. مردمانی که در بسترهای مختلف فرهنگی بزرگ‌شده‌اند و به‌شدت آن را دوست دارند. چون در بستر همین فرهنگ‌ها و ارزش‌ها، افتخارات زیادی را کسب کرده‌اند. برای همزیستی مسالمت‌آمیز هم‌وطنان ما، حفاظت، احترام، تکامل و غنامندی این خرده‌فرهنگ‌ها، بسیار مهم و ضروری است؛ اما اکنون تنوع فرهنگی در افغانستان، به خاطر شبکه‌های مجازی و انترنتی، شتاب بیشتری گرفته است. هرروز یک تحول جدیدی را در عرصه فرهنگی شاهد هستیم. با توجه به این شتاب روزافزون، ازیک‌طرف حفاظت فرهنگ‌های اصیل ضروری است و از سوی دیگر باید در جهت تقویت ارزش‌ها و فرهنگ‌های مشترک، تلاش صورت گیرد. مشترکات فرهنگی از قبیل ارزش‌های تاریخی، دینی، عقیدتی، دفاع از کشور، آرزوی تحکیم صلح، توسعه و پیشرفت افغانستان ، مهمان نواری و ده‌ها مشترکات دیگر فرهنگی که همه اقوام را به یک پیکر واحد تبدیل کرده است. این فرهنگ‌های بزرگ و مشترک بین مردم، ملت افغانستان را شکست‌ناپذیر ساخته و برای روزهای سخت آماده کرده است.

بر این اساس، بررسی نقش شبکه‌های مجازی در شتاب تنوع فرهنگی یا فرصت سوزی‌های آن، بسیار مهم و ضروری است. به خاطری که از یکسو شبکه‌های اجتماعی باعث تهاجم فرهنگی و نابودی آن می‌گردد و از سوی دیگر می‌توان از طریق آن، تنوع فرهنگی را توسعه داد و به تکامل رساند. در این مقاله در ارتباط به ۲۱ می، روز جهانی تنوع فرهنگی و توسعه گفتمان آن، به نقش‌های سازنده و سوزنده شبکه‌های اجتماعی در حوزه فرهنگی پرداخته می‌شود. هدف از نوشتن این مطلب، افزایش حساسیت بیشتر کاربران و جوانان، در قسمت استفاده از شبکه‌های مجازی در عرصه فرهنگی است.

 جنبه‌های مثبت؛

 چندرسانه‌ای بودن شبکه‌های اجتماعی در عرصه تولید و دریافت مواد فرهنگی، یکی از مزایای آن است. مردم می‌توانند از طریق فیس‌بوک ارزش‌های فرهنگی را دریافت کنند و هم می‌توانند فرهنگ‌های خویش را به دیگران معرفی کنند. ارزش‌های فرهنگی در قالب فلم، تصویر، صدا، متن، گرافیک و جداول، همه از طریق فیس‌بوک و دیگر شبکه‌های انترنتی، قابل تبادله است.

 ظرفیت و سرعت‌بالای شبکه‌های اجتماعی، از دیگر مزایا و کاردکردهای فرهنگی آن است. در هر زمان و مکان می‌توان ارزش‌های فرهنگی را از طریق انترنت، برای دیگران معرفی کرد. به هراندازه که مواد فرهنگی تولید کنیم، فیس‌بوک و شبکه‌های انترنتی ظرفیت آن را دارد؛ اما در مقابل کمترین هزینه را در بر می‌گیرد. شهروندان از نقاط مختلف کشور و حتی از دورافتاده‌ترین مناطق، می‌توانند به تولید داشته‌های فرهنگی خویش بپردازند.

 معرفی فرهنگ اقلیت‌های جامعه، از دیگر امتیازات شبکه‌های مجازی است. چون بسیاری از افراد جامعه که به رسانه‌های پرمصرف دسترسی ندارند و یا توان پرداخت هزینه‌های آن را ندارند، به‌راحتی می‌توانند از طریق فیس‌بوک، فرهنگ خویش را معرفی کنند. موسیقی، لباس، رسم و رواج‌ها، باورها، جاهای تاریخی و فرهنگی، غذاهای محلی، بازی‌ها، افسانه‌ها و داستان‌های باشندگان یک منطقه محروم، به‌راحتی از طریق فیس‌بوک و دیگر شبکه‌ها، قابل پخش و نشر است.

 جنبه‌های منفی؛

 پایین بودن میزان مهارت مردم در قسمت استفاده از امکانات و ظرفیت‌های فیس‌بوک و دیگر شبکه‌های انترنتی، یکی از جنبه‌های منفی آن در بخش‌های فرهنگی به شمار می‌رود. تا هنوز به‌کل اساسی، مهارت‌های اکثریت کاربران در قسمت استفاده از شبکه‌های اجتماعی، بالا نرفته است. بیشتر کاربران متأسفانه لغزش‌پذیر هستند و از بخش‌های فرهنگ سوز شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. درنتیجه گرایش‌ها به جنبه‌های فرهنگ‌سوز شبکه‌های اجتماعی، مشکلات خانوادگی، افزایش طلاق، بدگمانی‌ها، ارتباطات ناپخته و ناسنجیده، در بین مردم به وجود میاید. متأسفانه در برخی 

موارد، حتی فرهنگ و رسم و رواج های خاصی از طریق شبکه‌های مجازی مورد تمسخر دیگران واقع‌شده است که یکی از بخش‌های منفی شبکه‌های اجتماعی است.

نتیجه‌گیری؛

 ۱-در طول چندین سال گذشته، یکی از اتفاقات مهم در افغانستان، ظهور و گسترش فناوری‌های ارتباطی و توسعه انترنت است که به‌شدت بالای راه و روش زندگی مردم تاثیرگذاشته و نحوه تعاملات و مراودات اجتماعی خانواده هارا تغییر داده است. امروزه مردم با وساطت فیس‌بوک،‌ با بیشترین سرعت و کمترین هزینه، با انواع و اقسام فرهنگ‌ها وصل می‌شوند. بر این اساس، استفاده از آن در توسعه گفتمان فرهنگی، یک ضرورت مهم امروزی به‌حساب میاید.

۲- تنوع فرهنگی، خرده‌فرهنگ‌ها و فرهنگ‌های مشترک، بزرگ‌ترین سرمایه اجتماعی در افغانستان به شمار می‌رود. مردم توسط فرهنگ‌های مشترک، افتخارات بزرگی را کسب کرده‌اند. فرهنگ جهاد، فرهنگ کشور دوستی، مهمان‌نوازی، ارزش‌های زبانی، دینی، آرزوهای مشترک، از مهم‌ترین مشترکات فرهنگی در افغانستان به شمار می‌رود که باید توسط شبکه‌های اجتماعی پرورش داده شود.

۳- از سوی دیگر نمی‌توان فرهنگ سوزی‌های شبکه‌های اجتماعی را نیز نادیده گرفت. سطح پایین سواد در بین مردم، عدم آشنایی کافی درباره مهارت‌ها و قابلیت‌های شبکه‌های اجتماعی، دسترسی محدود مردم به انترنت در مناطق دورافتاده و جنگ زده کشور، موجودیت دیدگاه‌های مخالف انترنت و فنّاوری در برخی از فرهنگ‌های جامعه ما، استفاده‌های نادرست، نمونه‌های از فرهنگ‌سوزی شبکه‌های اجتماعی به‌شمار می‌رود.

داوودناظری

ممکن است شما دوست داشته باشید