روزنامه اصلاح

بـررسی صـدسال قـانون و رسانه؛ از فـراز تا نشـیب

وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان به پیشواز صدمین سالروز استرداد استقلال افغانستان روز گذشته سیمینار علمی زیر عنوان«صدسال رسانه و قانون» را با اشتراک شماری از مقامات حکومتی، مسؤولان نهادهای حامی رسانه‌ها، فعالان رسانه‌یی و نماینده های برخی کشورهای خارجی در افغانستان برگزار نمود. در این سیمینار از جهات مختلف صد سال رسانه و قانون توسط محقیقین و کار شناسان تحلیل گردید و عوامل مختلف فراز و فرود رسانه ها در این کشور از منظر کار شناسی به بحث و بررسی گرفته شد.

حسینه صافی سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ هدف از برگزاری این سیمینار را بررسی وضعیت رسانه‌ها در صد سال گذشته با توجه به صدمین سالروز استقلال افغانستان عنوان کرد. خانم صافی گفت: افغانستان صدمین سالروز استقلالش را تکمیل می‌کند و حکومت برنامه های مختلفی به منظور گرامی داشت از این روز روی دست دارد تا هرچه بهتر و بیشتر سالروز استقلال را به شکل ویژه جشن گیرد و  

وزارت اطلاعات و فرهنگ هم به پیشواز از این روز برنامه های گوناگونی داشته که امروز هم ما شاهد یکی از برنامه ها استیم.

به گفته خانم صافی، هدف از این سیمینار این است تا به طور کلی بدانیم ما در این صد سال گذشته چه فراز و فرودهایی داشته ایم، چه چیزرا به دست آورده ایم، کدام موارد را خالی‌گاه داشته ایم و علل و مسایل آن چه بوده است.

سرپرست وزارت اطلاعات وفرهنگ می‌گوید که ما میخواهیم سیری در ابعاد فرهنگی کشور داشته باشیم تا ببنیم به کدام سو در حرکت استیم  و در صد سال گذشته نشرات افغانستان و عملی شدن قوانینی که به این منظور ربط دارد در چه وضعیت قرار داشته است.

وی در بخش دیگری از سخنانش اشاره به روند صلح کرده گفت: ما به هیچ صورت نمی خواهیم دست آوردهای ما قربانی پروسه صلح شود. خانم صافی افزود: رسانه ها به اساس دست آوردهای بنیادی که داشته به طور مستقل ابزار ملی باشند تا بتوانیم به نسل های آینده خود پیام خود را به عنوان نگهبانان استقلال که از آزادی های خویش دفاع می‌کنند انتقال دهیم.

در همین حال تادامیچی یاماماتو نماینده خاص سازمان ملل متحد در افغانستان با بیان اینکه آزادی بیان بدون فعالیت رسانه‌ها نا ممکن است و نمی‌توان بدون آزادی بیان و فعالیت رسانه‌ها به پیشرفت دست یافت گفت: امروز رسانه‌های افغانستان بسیار قوی کار می‌کنند و تضمین آینده بهتر فعالیت‌ رسانه‌ها در افغانستان نیازمند مطالعات دقیق خلای امروز رسانه‌ها است. آقای یاماماتو افزود:” قوانین حمایتی از فعالیت رسانه‌ها و آزادی بیان در افغانستان وجود دارد ولی این قوانین به شکل درستش عملی نمی‌شود تا تغییر زود هنگام در وضعیت عمومی افغانستان رونما گردد”. نماینده خاص سازمان ملل متحد از فعالیت رسانه‌ها و آزادی بیان در افغانستان حمایت کرد و سازمان ملل متحد را متعهد به حمایت از فعالیت رسانه‌ها و آزادی بیان دانست.

از سویی هم کریستین ژولی، رییس بخش سیاسی اتحادیه اروپا در افغانستان ضمن ستایش از کارکردهای رسانه های افغانستان گفت که مطبوعات افغانستان در بخش اطلاع رسانی، موضوعات مختلف همچون جنگ، جریان های سیاسی و اجتماعی را به نحو احسن انعکاس داده اند. وی حمایت اتحادیه اروپا را از رسانه های افغانستان اعلام کرده و افزود که حکومت افغانستان نیز باید در بخش امنیت و مصئونیت رسانه ها کوشا باشد.

از طرف دیگر مجیب خلوتگر رییس اجرایی دیده بان حمایت از رسانه‌های آزاد در افغانستان به نمایندگی از فدراسیون خبرنگاران صحبت کرده و گفت: وقتی ما از تحول رسانه‌ ها در افغانستان صحبت می‌کنیم بیشتر آنچه در ذهن ما مجسم می شود هجده سال اخیر است؛ کثرت رسانه، رشد آزادی بیان و آزادی رسانه ها در افغانستان، اما هنگامی که نگاه گذرا به یک‌سدۀ گذشته اندازیم، دیده می‌شود که تحول و رشد رسانه ها به این هجده سال اخیرخلاصه نمی شود. بلکه پس از استقلال نیز ما شاهد یک جهش و تجربه آزادی به تمام معنی بوده ایم که تحول شگرفی در فرایند شکل گیری آزادی بیان و رسانه ها در افغانستان به شمار میرود.

خلوتگر مروری مختصری به ادوار مختلف صد سال اخیر از وضعیت رسانه‌یی در افغانستان داشه و دهه دیموکراسی را عصر طلایی  برای رسانه خواند. وی افزود، دراین دهه از دید آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها به یک دهه طلای نگاه می‌شود.

وی مکثی به زمان طالبان کرده گفت:‌ با آمدن طالبان تلویزیونها بسته شد و رسانه ها به وسایل پروپاگند طالبان مبدل گردید.

آقای خلوتگر می‌گوید که پس از طالبان ما شاهد یک رخداد بسیار کلان در عرصه رسانه ها استیم اما با اینکه در صدمین سالروز استرداد استقلال کشور قرار داریم رسانه های ما در محدودیت‌ها و زیر سایه خشونت فعالیت می‌کنند که در آخرین مورد، یک خبرنگار زن از طرف یک فرد حکومتی مورد ضرب وشتم قرار گرفت و ما امیدواریم حکومت به این مشکل رسیدگی کند.

در عین حال سید آقا حسین سانچارکی معین امور نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان که در این سیمینار صحبت می‌کرد گفت که هرچند کار رسانه‌یی در افغانستان فراتر از صد سال بوده یعنی در زمان امیرشیر علی خان و به برخی روایت ها به دورهی امیر محمد اعظم خان بر می‌گردد، اما به صورت جدی تر آزادی کار رسانه‌یی از عصر امیر امان الله خان غازی آغاز میشود، چه در قانون اساسی و چه در نظامنامه مطبوعاتی آن زمان فعالیت رسانه‌یی منحصر به دولت نمی‌گردد و به سکتور خصوصی نیز اجازه داده میشود تا نشرات داشته باشند. وی گفت که تاریخ صد سال اخیر افغانستان پیوسته و یکپارچه و رو به تکامل نبوده، بلکه یک تاریخ گسسته و پارچه، پارچه بوده و فراز و فرودهای زیادی داشته، با این وصف هیچ دوره‌ی کار روزنامه نگاری با دوره‌ی کنونی  قابل مقایسه نیست. امروز اگر از بعد تنوع و تکثر، آزادی ها و قوانین و از هر منظردیگر ببینیم، گسترده به نظر می‌رسد.

وی افزد، در این دوره حکومت به اساس قانون آزادی بیان را تضمین کرده و متعهد شده که آن را تقویت نماید و از فعالیت آزاد رسانه‌ها وگردش اطلاعات حمایت کند.

آقای سانچارکی از دست آوردهای رسانه‌یی در زمان حکومت وحدت ملی سخن به میان آورده گفت:‌ حکومت وحدت ملی با توجه به چالشهای متعددی که فرا راهش بوده اقدامات اساسی در عرصه رسانه‌یی انجام داده که بی پیشینه است. به گونه مثال کمیته مشترک حکومت و رسانه ها در سطح منطقه بی نظیر می‌باشد. این کمیته در مدت دوسال گذشته بیش از ۱هزار پرونده‌ی خشونت در برابر خبرنگاران را نهایی کرده است.

معین امور نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ می‌گوید که ما در یک نظام دموکراتیک و جامعه باز زندگی می‌کنیم، حکومت تعهدی که دارد باید سهولت های لازم را برای کار رسانه‌یی فراهم کند، قوانین را بهبود بخشد و حمایت معنوی از رسانه ها نماید.

سانچارکی با انتقاد از کارکرد برخی رسانه‌ها در افغانستان گفت: با اینکه حکومت و نظام کار های زیادی برای رسانه‌ها انجام داده ولی توقعات و چشمداشت‌ها نیز از رسانه‌ها است. اکنون تعداد انگشت شمار رسانه ها استند که کار معیاری، مستقل و بی طرف می کنند. اما زیاد رسانه‌هایی را داریم که به شایعات، اتهامات و کارهای غیر مسلکی می پردازند. وی می‌گوید، ما امیدواریم با همکاری فدراسیون روزنامه نگاران و نهادهای حامی رسانه‌ها پالیسی رسانه‌یی را که در حال تدوین است در چوکات قانون آماده سازیم تا بر اساس آن سمت و سوی درست کار رسانه‌یی ما به همبستگی و اجماع نظر در جهت رشد و توسعه صورت گیرد نه در راستای تشتت و پراکندگی.

در این سیمینار مقالات علمی و تحقیقی نیز توسط کارشناسان به خوانش گرفته شد که فرصت‌ها و چالشهای کار رسانه‌یی را در صد سال اخیر به بحث و بررسی گرفتند. همینگونه به دو تن از پیش کسوتان راه مطبوعات؛ عبدالحمید مبارز و شفیقه حبیبی تندیس آزادی بیان از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ اهدا شد.

در پایان این سیمینار قطعهنامه‌ی ده ماده‌یی از سوی دست اندرکاران این گردهمآیی  در خصوص حفظ آزادی بیان در پروسه صلح، مصؤنیت خبرنگاران، ادامه حمایت جامعه جهانی از آزادی بیان و رسانه‌ها، تأمین حقوق خبرنگاران و کارمندان رسانه‌ها از سوی مالکان رسانه‌ها، شفافیت در تمویل منابع مالی رسانه‌ها، نقش رسانه به عنوان رکن چهارم حکومت در دولتداری وغیره به خوانش گرفته شد.

این سیمینار در حالی برگزار می‌شود که وضعیت کار خبرنگاری در افغانستان در کنار دست آوردهای بنیادی در این زمینه با چالشهایی مواجه است؛ از عدم دسترسی به اطلاعات تا خشونت در برابر خبرنگاران. در آخرین مورد خشونتی که در برابر خبرنگاران به ثبت رسیده ضرب و شتم یک خبرنگار  از سوی یک کارمند شهرداری می‌باشد. سمیه نوروزی مدیر خبر رادیو رویان به رسانه ها مدعی شده است که عصر دو شنبه ۳۱ ماه سرطان او و دوتن از اعضای خانواده اش از سوی یکی از کارمندان شهرداری ولایت بغلان لت و کوب شده اند.

گفتنی است که یکصد سال پیش از امروز، شاه امان الله خان بعد از اینکه زمان امور مملکت را به دست گرفت، افغانستان را کشور مستقل اعلام کرد.

شاه امان الله خان زمام حکومت را زمانی بدست گرفت که تحولات سیاسی و ایدئولوژیکی در سراسر قاره آسیا حکمفرما شده بود. نهضت آزادی خواهی و مشروطه خواهی در بیشتر کشورهای آسیایی که هدف شان خارج شدن از وضعیت حکومت مطلقه به سوی یک حکومت مشروطه و نظام مند بود فعال شده بود و شاه افغانستان نیز به باورمندی که به آزادی های شخصی و آزادی بیان داشت باب رسانه های آزاد را برای اولین بار در کشور گشود و دهها نشریه چاپی در قلمرو حاکمیت وی به نشرات آغاز کردند.

بلبل حسین شفق

ممکن است شما دوست داشته باشید