روزنامه اصلاح

برنامه‎های مؤثر برای غنی سازی میراث‎های فرهنگی رویدست گرفته شود

میراث های فرهنگی وآثارباستانی درکشورحاکی ازآن است که افغانستان مدنیت وتمدن چند هزار ساله داشته؛ از فرهنگ گرانبار برخوردار است. درهر کشوری قلب تپنده‎ی تاریخ آن میراث های فرهنگی و صنعت توریزم آن است ، موزیم هاو آثارباستانی مانند دفترچه ای که از گذشته ها به یادگار مانده است که فرهنگ و تاریخچه آن کشوررا نشان می‎دهد .

در تمامی جهان و جغرافیای وسیع آن موزیم ها وآثارتاریخی پیوسته مورد استقبال سیاحان بوده است، با مشاهده موزیم ها میتوان ازلایه های پنهان تمدن بشری در هرکشوری پی برد و آثار باستانی رد پای تاریخ در مقطع های گوناگون را به تصویرمیکشند .

میراث های فرهنگی افزون برآنکه ما را بازندگی انسان‎ها در زمان های گذشته، سیرتحول و تکامل تمدن انسانی آشنا میکند ، به طورغیر قابل تصور برای آن کشور درآمد زایی کرده و از این مدرک پول های بسیاری به این کشورها سرازیر میشوند .

پس می توان به اهمیت وارزش نقش توریزم و میراث های فرهنگی درپیشرفت و توسعه کشورها پی برد ؛ زیرا پیوسته نگرانی رهبران حکومت ها ودولت ها تولید سود ناخالص و افزایش سرانه ملی کشورها میباشد .

درافغانستان از دیرباز به اینسو در باره بازشناسی میراث های فرهنگی و داشته های ارزشمند تاریخی کارهای بسیاری ازسوی ماهران داخلی و خارجی این بخش صورت گرفته، آثار بسیاری از دل زمین بیرون آورده شده است و غرض معرفی به مکان های مناسب مانند : گالری ها ، موزیم ها و جایگاه هایی که به  همین منظور اعمار گردیده اند تعبیه شده اند .

بازشناسی و معرفی داشته های تاریخی ومیراث های فرهنگی کارساده نیست ، این کاردشوار، در وضعیتی که در برخی از ولایت‎های کشور امنیت چندان خوب  نیست و بعضاً سبب می‎گردد، مشکلاتی دامنگیرآن‎عده از کاوشگران و ماهران تخنیکی میراث‎های  فرهنگی که مصروف این کار استند، گردد.

اما از سه سال به اینسوبه ابتکار رهبری تلویزیون ملی افغانستان به ویژه آقای محمد زرین انځور رییس عمومی پیشین تلویزیون ملی پروژه(برنامه‎ی) مستند هایی از میراث فرهنگی ایجاد و توسط گروپ مشخص پنج تنی هفته‎ی یکبار به روزهای دوشنبه ازساعت نه و سی شب، برای یکساعت به نشر می‎رسد.

در مورد برنامه مستند های میراث فرهنگی ، اهداف وراهبرد های این پروژه به خاطر معرفی میراث های فرهنگی ، داشته های باستانی و تاریخی خواستیم سرصحبت را با آقای محمد
موسی رادمنش سرکارگردان تلویویزن ملی افغانستان بازنماییم؛ ازموصوف در مورد بپرسیم که چرا چنین موجی از مستندهای میراث‎  فرهنگی رویدست گرفته شده و
غایه ی اینکار چیست ؟

وی چنین توضیح داد:

وقتی تهاجم فرهنگی درسرزمین ما سایه افگند ،  در تولیدات سینما؛ مانند: فلم‎های هنری و داستانی نسبت نبود امکانات اقتصادی و چالش‎های گوناگون برای  سینماگران کشور به ویژه  بنده ، که دراین عرصه مصروف فعالیت بودیم مشکلاتی را ایجاد کرد .

بنده به خاطر اینکه ازفعالیت در این بخش بازنمانده باشم ، خدمات هنری و فرهنگی راکه سال ها قبل آموخته بودم ، با حمایت وهمکاری رهبری تلویزیون ملی افغانستان به خصوص آقای زرین انځور ، روند مستند سازی میراث های فرهنگی کشور را با یک گروپ  مشخص بر محور معیار مستند سازی درتلویزیون ملی افغانستان زیر دست گرفتیم.

آقای رادمنش افزود: دراین راستا شخصیت علمی فرهنگی و باستان شناس شهیر کشور پوهاند محمدرسول باوری معین فرهنگی وزارت اطلاعات و فرهنگ ، پژوهش هایی را که در زمینه ی آبدات تاریخی و میراث های فرهنگی آماده ساخته بودند ( با گروپ تحت حمایه تلویزیون ملی افغانستان ) در بخش  ها  و موقعیت  های مختلف حضور پیدا کرده،  با رهنمودهای علمی ، تخنیکی  و فرهنگی شان گروپ مستند های میراث فرهنگی را یاری رسانیده و بر مبنای  این رهنمود ها ، کارهای خود را  به پیش  می‎بریم.

وی گفت : این کاردر برخی از ولایت‎ها مانند : کابل، بامیان، غزنی، هرات، قندهار، ننگرهار، بلخ باستان، کنر، لغمان، لوگر، خوست  و … با امکانات  مالی  و تخنیکی که از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ دراین بخش تخصیص داده شده است به پیش می‎رود؟

آقای رادمنش افزود : افغانستان کشوری است که همواره به درگیری و خشونت محکوم  بوده است . این کشوربا داشتن تمدن درخشان چند هزار ساله ی خود وآثار تاریخی  فراوان، یکی ازکشورهایی است که ظرفیت های  فراوانی  برای جذب گردشگران  خارجی و  درآمد زایی از طریق صنعت توریزم دارد .

موجودیت بیشترازده ها موزیم وآثارباستانی درولایت های کشور، سیما وبافت های  تاریخی را به این کشورداده نمایانگرآن است که افغانستان  در تاریخ دراز خود  وقایع و حوادث بسیاری را تجربه کرده است .

موزیم ملی افغانستان در شهر کابل مجموعه ای است از گنجینه آثار تاریخی و میراث فرهنگی این کشور، که در درازای سده  ها ، هویت ها و فرهنگ های گوناگونی را از افغانستان به جهان  به نمایش گذاشته  است .

آثار ، ظروف به جا مانده ،ابزار، آلات جنگی ، وسایل زراعتی وغیره همه و همه  نشاندهنده  تمدنی  باگذشته‎ی افتخار آفرین در دل افغانستان است. موزیم‎های این کشور حکایتگر سیر تکاملی تمدن  انسانی در افغانستان  می‎باشد .

آقای رادمنش گفت: در پی جنگ های  طولانی  و نا امنی ، موزیم  ها و آثار  باستانی کشور مورد  تاراج و دست  اندازی بیگانگان قرار گرفته  به خارج ازکشور  برده  شدند . این اخبار  به حدی ناراحت کننده است که دل هرشنونده  ای را به درد
می آورد . بر بنیاد گزارش مسوولان مربوط  یک مقدار موزیم ملی افغانستان طی درگیری های داخلی به تاراج رفته است .

مجسمه‎ای بودا ، شهر ضحاک ، شهر غلغله ،چهل ستون و قلعه بابردربامیان ، مسجدجامع هرات ، قلعه  تاریخی هرات ، مناره ها و آرامگاه سلطان محمود ، آرامگاه  سنایی  درغزنی ، خرقه مبارک  و باغ بابا درقندهار و تنگی شادیان  و زیارت  سخی  درمزارشریف
و …  ، تخت  رستم درسمنگان  از آثار باستانی ومیراث فرهنگی افغانستان و موزیم  تپه سردار ، موزیم ملی افغانستان ، ازجمله موزیم های افغانستان به شمارمیآیند .

پرسش : آقای رادمنش،  به حیث یک سرکارگردان مستند میراثهای فرهنگی، چه تعریفی ازفلم مستند دارید ؟

پاسخ: پس ازقرن نوزدهم سینما در جهان سیر توسعه‎ی خود را پیمود. در کنار آن، اهمیت فلم‎های مستند بالا گرفت؛ این روند که خود تاریخ سازبود، به منظور آگاهی بیشترتماشاگران که علاقه به سیرتاریخی داشته های فرهنگی و  تاریخی مانند: آبدات، باستان شناسی، هنر، فرهنگ، تمدن و مدنیت داشتند به مثابه یک مکتب آموزشی، تصویری، سمعی و بصری توجه بیشتر برای آگاهی نسل امروزی  به ویژه جوانان  و دانش آموزان مطرح و بذل توجه به چنین پرداخت‎ها روی نیاز زمان، حضور پیدا کرد .

پرسش: از داشته‎های  تاریخی و میراث های فرهنگی کشور می‎خواهم بدانم و سفرهایی که شما به ولایت‎های کشور داشتید، یک سفر جالب‎تان را در این خصوص بیان نمایید.

پاسخ: با هرسفری که به ولایت های کشور داشتم ، غیر از اینکه برایم  جالب بود،  آموزنده نیز بود.

افغانستان مهد مدنیت، تمدن، فرهنگ  و تاریخ پرافتخاراست  درسینه‎اش آثاربسیاری را جا داده است که مؤید هویت ملی،  فرهنگی و تاریخی این کشور می‎باشد.

من در جریان سفرهایم  به ولایت های کشور، مانند : غزنی ، بلخ  باستان ، هرات باستان ، بامیان ،  کابل ،  ننگرهار ،  خوست  آنچه را ایجاب میکرد آموختم .

وی گفت : ماحصل سفرهایم  به ولایت‎های کشور این نکته را حالی ساخت که میراث‎های فرهنگی به کلیه آثار باقی مانده از گذشته گان گفته می‎شود که  دارای  ارزش فرهنگی  باشد . این آثار می‎توانند در برگیرنده آثار ملموس مانند: بناهای  باستانی یا آثار ناملموس مانند : آداب و رسوم یک منطقه  باشد که امروزه در  حفظ آن برای آینده‎گان تلاش به خرچ داده می‎شود، میراث‎های فرهنگی منحصر به فرد ، غیرقابل جایگزینی، در میان  نسل ها ازارزش و احترام ویژه برخوردار است.

وی افزود: میراث برجا مانده از گذشته گان درمطالعه ی تاریخ انسان و سرگذشت  ملت ها موثر استند . حفظ آنها چگونگی و نیازهای گذشته گان را بازگو میکند  و در پس هریک داستانی نهفته است .

از دیدگاه  دیگر ، حفظ آثار فرهنگی می‎تو انند به دریافت خاطرات وارزش گذاری آن در دوران کهن کمک نمایند .

وی علاوه کرد: ناگفته نباید گذاشت که میراث های فرهنگی در معرض  خطرها و تهدید های  بی شماری  قراردارد  این خطر ها در شرایط کاملاً طبیعی وعادی متوجه آثار فرهنگی و باستانی میگردد ؛ اما در شرایط غیر عادی  این تهدید  ها و خطرها چند برابر افزایش یافته و گونه های  دیگری از تهدید و خطربرای آثار باستانی  وفرهنگی رونما
می گردد. یکی از  تهدید  های بسیار جدی و خطرناک بروز بحران در جامعه است . پیدایش بحران  همانند نفوذ ویروس در بدن انسان سالم است که تمامی  مقاومت انسان را کاهش  داده وبدن انسان  را در معرض  کوچکترین تهدید وبیماری آسیب پذیرمی سازد . بروز بحران درهرجامعه ای نیز سبب می گردد که نه تنها تهدیدها و خطرهای عادی تقویت یابند، بل زمینه حفاظت و مقاومت در برابر خطرهای تازه‎تر نیز به حداقل کاهش یابند .

به معنای دیگربروز بحران در هر جامعه ای همانند  گردابی است که نه تنها  هست و بود آن جامعه را درکام خود فرو می برد ، بل  میراث فرهنگی و باستانی  جامعه را در قدم  اول  بی رحمانه خواهد بلعید .

آقای رادمنش گفت: در شرایط کنونی علاوه بر توجه به همه امور کشور، از سوی مسؤولان، توجه به اهمیت و جایگاه حفظ وحمایت ازآثار باستانی وفرهنگی  کشور ، که در واقع  حفظ ارتباط هویت و تاریخ  نسل  دیروز و امروز جامعه  برای نسل فردا دانسته می شود  آنچه مهم وضروری  به نظر
می‎رسد ، اینست  که تدابیر محکم تر و عملی  تری  برای جلوگیری از غارت، قاچاق و نابودی آثار باستانی وفرهنگی کشور اتخاذ گردد . زیرا تجربه  نشان  داده است که هشدارو اقدام های  بدون مجازات در این امر موثر نخواهد بود. چنان که  تاریخ
  نمونه  های فراوانی ازاین  غارت  ها را  گواهی مید هد که علی‎الرغم  اقدامات صورت  گرفته  ازسوی دولت ها و نهاد های بین‎المللی، در مورد حفاظت  یا بازگرداندن آثار باستانی  به نتیجه‎ی منجرنشده است .

پرسش: آقای رادمنش امکانات شما از نظر تخنیکی و مالی در چه حدود است ؟ با این امکاناتی که دارید از کارتان راضی استید یا خیر؟

پاسخ: با امکاناتی که دردسترس داریم و کارهای‎مان را که با آن به پیش میبریم ، امکاناتی نیست که بتواند پاسخگوی نیازمندی ها و خواست‎های ما دراین زمینه باشد و من به حیث یک کارگردان ازآن راضی نیستم ، اما حمایت  بیدریغ رهبری تلویزیون ملی به وی‍ژه آقای زرین انځور رئیس عمومی پیشین تلویزیون ملی برایم  مایه امید  واری  بیشتر بود . با دردسترس قرار گرفتن امکانات تخنیکی بهتر برای تهیه و ساختار مستندها بیشتر اهتمام  را مبذول داشته‎ایم و آنچه که نیاز بینندگان و  شهروندان کشوراست فراهم  نموده‎ایم.

این کار مایه‎ی افتخار نه تنها من و گروپ من ،  بل مایه‎ی افتخار تلویزیون ملی و وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز است .

پرسش: آقای رادمنش خواست تان از مقام ها  و نهاد های مسؤول در زمینه حفظ و حراست میراث های فرهنگی کشور چیست ؟

پاسخ: افغانستان از نظر جغرافیایی در طلایی ترین نقطه‎ی تلاقی فرهنگ ها قرار گرفته است . جاده ابریشم اما در انتقال فرهنگ‎ها  نقش  بارزی داشته و در این تلاقی گاه فرهنگی، تمدن‎هایی از خاور نزدیک، آسیای میانه، آسیای جنوبی  و چین در جریان سده ها  باهم ارتباط داشتند .

تجارت، رقابت،  مهاجرت‎ها ، کشمکش‎ها بر سرزمین ما، تاخت و تازها و رقابت بر سر منابع، این  کشور را خانه موزیم تمدن‎ها و فرهنگ‎های  متفاوت  قرار داد .

میراث‎های فرهنگی به جا مانده از دوره‎های مختلف ، بیانگر غنامندی مدنیت‎های کهن  در این سرزمین استند . در پیش از یک  دهه ی اخیر ،  تلاش‎ها برای  حفاظت میراث‎های فرهنگی کشور توسط  نهادهای  داخلی و بین‎المللی آغاز شده است ،  اما این کوشش ها کمتر  به راهبرد علمی  و عملی دست  یافته است .

وی افزود: اکنون این خانه‎ی موزیم تمدن‎ها،  نیاز  به بازسازی و مراقبت‎های جدی دارد. خانه‎ای که بار بار  به آتش کشیده شد و بار بارغارت  گردید، بخش شکوهمندی از گنجینه‎ها و دفینه‎های  باستانی و میراث ملموس و ناملموس که در این خانه نگهداری می‎شدند مورد دستبرد قاچاقبران قرار گرفتند، بخشی هم در شعله‎های آتش جنگ دود  شدند. بخشی هم تکه تکه و پاره پاره هم اکنون  شاهد نابودی و فرو پاشی خود استند.

اکنون انتظار می‎رود که اگر آثار تخربب شده و خاکستر شده بر گشت ناپذیر هستند ،  دست کم برای حفاظت  از آثار باقی مانده  برنامه‎های عملی روی د ست گرفته شود. آن بخش‎هایی که قابل  ترمیم و بازسازی  هستند بایستی ترمیم  شوند و شماری از آثار منقول که به کشورهای دیگر قاچاق شده  باید  شناسایی  و برگشت داده شوند ، برنامه‎های مؤثر برای غنی‎سازی میراث‎های فرهنگی رویدست  گرفته شود .

وی گفت : همین اکنون بیشتر از هزار آبده‎ی تاریخی در سرتاسر کشور نیاز  به مراقبت و محافظت جدی  دارند. امری  که اگر غفلت  شود،  شهروندان کشور و جامعه بین‎المللی بار دیگر  شاهد نابودی میراث‎های  فرهنگی که در واقع  میراث مشترک جامعه‎ی  انسانی است، خواهند بود.

گل علم ناصری

ممکن است شما دوست داشته باشید