روزنامه اصلاح

بازخوانی افکار و اندیشه‌های آزادی‌خـواهانه‌ی عـلامـه سیـدجمال‌الدین افـغان

سیمینار علمی- تحقیقی«علامه سید جمال الدین افغان؛ علمبرداری آزادی و تجدد»  امروز سه شنبه در ولایت کنر زادگاه آن نابغه قرن نزهم پایان می‌یابد. در هفته‌ی جاری  این سیمینار برای دو روز پی در پی در کابل ادامه یافت و نویسندگان و پژوهشگران ابعاد مختلف زندگی، کارنامه ها، افکار و فعالیت های سیاسی سیدجمال الدین را به بررسی گرفتند. وزارت اطلاعات وفرهنگ هدف از برگزاری این سیمینار را بازخوانی افکار و اندیشه‌های آزادی‌خواهانه‌ی سید جمال الدین افغان در آستانه‌ی صدمین سالروز استرداد استقلال افغانستان بیان کرده است.

حسینه صافی سرپرست وزارت اطلاعات وفرهنگ که در روز نخست این سیمینار در کابل صحب می‌کرد گفت: سیدجمال الدین افغان نه تنها یک شخصیت افغانی، بلکه شخصیت منطقوی و علمبردار مکتب اسلام در سراسر جهان بود.

وی افزود که از طریق چنین برنامه‌ها، وزارت اطلاعات و فرهنگ با نهادهای علمی و تحقیقی کشورهای منطقه بحث می‌نماید تا در خصوص مبارزات آزادی‌خواهانه‌ای که سید جمال الدین افغان آغاز کرد تبادل نظر کند و همچنین سبب شود تا چهره‌های فرهنگی افغانستان به جهان به معرفی گرفته شود.

افزون بر این، رییس جمهور غنی و داکتر عبدالله عبدالله رییس اجراییه‌ی حکومت در روز نخست این سیمینار با ارسال پیام‌های شان، سید جمال الدین را شخص آزاد منش توصیف کردند و اندیشه های اور را راه گشایی نسل امروز و فردای افغانستان مهم تلقی کردند. در بیانیه‌ی رییس جمهور گفته شد که تحقیق و تفحص در خصوص شخصیت، افکار و مبارزات سید جمال الدین افغان، خیلی ارزنده است و پیام دهنده‌ی آگاهی و آزادی برای جامعه‌ی امروزی و نسل فرادی این کشور می‌باشد. همینگونه در پیام رییس جمهور ذکر شد که سید جمال الدین افغان درک عمیق از مشکلات جهان اسلام داشت و برای حل مشکلات آن راه حل هایی را نیز مطرح کرده است.  

سید جمال الدین افغان هم‌چنین در پیام رییس اجراییه‌ی حکومت نیز به عنوان نابغه‌ی بی بدیل شرق و علمبردار بیدارگری در جهان اسلام توصیف شده بود. رییس اجرائیه سید جمال الدین افغان را احیا گر نو اندیش که جامعه را به سرچشمه های جوشان حقیقت دین و منابع اصلی فکر دین می‌رساند خوانده است. در پیام رییس اجراییه به دیدگاه وحدت گرایانه‌ی سید جمال الدین افغان اشاره گردیده بیان شد که سید جمال الدین افغان بر وحدت و یکپارچگی مسلمانان تاکید داشت و باورمند به این بود تا میان تعالیم دینی و مقتضیات زمان هماهنگی ایجاد شود.

همانگونه که در آغاز اشاره گردید، روز سوم سمینار علمی-تحقیقی پیرامون افکار و اندیشه‌های علامه سیدجمال الدین افغان در ولایت کنر برگزار می شود. آمریت برگزاری سیمینارها و جشنواره‌های فرهنگی وزارت اطلاعات و فرهنگ می‌گوید که این برنامه به مدت یک روز در ولایت کنر، زادگاه سید جمال الدین افغان برگزار می‌شود. محققین و نویسندگان مقالات شان را در خصوص مبارزات، افکار و اندیشه‌های علامه سیدجمال الدین افغان به خوانش می‌گیرند. محمد رفیع بیان آمر برگزاری سیمینارها و جشنواره های فرهنگی وزارت اطلاعات وفرهنگ می‌گوید که همزمان با برگزاری سیمینار«علامه سیدجمال الدین افغان؛ علمبردار آزادی وتجدد» هفته‌ی فرهنگی ولایت کنر نیز برگزار می‌گردد که به آن مناسبت نمایشگاه نقاشی، فراورده ها و صنایع دستی ولایت کنر دایر می‌گردد.

با این حال قرار است در روز پایانی این سیمینار، زندگی چند بعدی سید جمال الدین افغان به تحلیل گرفته شود و نویسندگان و مقامات حکومتی در ولایت کنر شخصیت و کار نامه های او را بازخوانی کنند.

علامه سیدجمال الدین افغان کی بود؟

علام سیدجمالالدین افغان با افکار و اندیشههای ضد افراطیت و ضد استعمار از چهرههای درخشان جهان اسلام در قرن نوزدهم به شمار میرفت، وی ژورنالیست، نویسنده، دانشمند و همچنان خطیب توانا بود که همواره وحدت مسلمین را مطرح می‌کرد.

وی در سال ۱۲۵۴ هجری در قریه‌ی اسدآباد ولایت کنر چشم به جهان گشود.

اغلباَ سیدجمال الدین افغان را از بنیانگذاران اندیشههای نوین دینی میشناسند، باورها به این است که وی با سفرهای که در کشورهای منطقه و جهان داشت با علم و دانش نوین بیشتر معرفی شد و باورهای روشنگرایانه اش را با باورهای اسلامی به هم آمیخت و یک مسیر را به عنوان مسیر اعتدالی در اسلام مطرح نمود.

سیدجمالالدین افغان در سن هشت سالگی به آموختن علم و دانش آغاز کرد و زبان عربی، فلسفه و الهیات را از استادان آنزمان در کابل فرا گرفت. در سن ۱۸ سالگی تحصیلات خودرا به پایه‌ی اکمال رسانید. زمان کودکی سید جمال الدین در کابل مصادف به زمانی بود که نطفه‌ی قیام ملی بر ضد استعمار در حال رشد بود. او ناظر سقوط حکومت امیر دوست محمدخان و تسلط شاهشجاع بر حکومت کابل و قیام میلونها انسان این سر زمین به سرکردگی وزیرمحمداکبرخان و قتل مکناتن بود و این تصویر ها در تار و پود وی عمیقاً تأثیر گذاشت تا زنده بود نتوانست شرارههای این آتش را از خود دور سازد.

سیدجمالالدین افغان برای تکمیل معلومات سیر آفاقی را در پیش گرفت و عازم هندوستان شد، اتفاق گردش و سیاحت وی در هند مصادف به زمانی بود که ملت هند علیه انگلیسها شورش عظیمی را آغاز نمودند. این وضعیت برای سید جوان بسی جدید و آموزنده بود، زیرا او علت تسلط اروپاییان در وادی مشرق زمین را دریافت و پس از چندی از هند به طرف کشورهای عربی به مقصد زیارت مکه معظمه رفته و به زیارت خانه خدا نایل شد، بعد از بازگشت به وطن در حکومت های امیردوست محمدخان، امیر شیرعلیخان و امیرمحمد اعظم خان سمت های حکومتی را عهدهدار بود. اما دیر نگذشت که قدرت از خاندان امیردوست محمدخان ساقط شد و ادامه‌ی زندگی در کشور برای سیدجمالالدین افغان دشوار شد. سید دوباره به کشور ترکیه عثمانی رفت و  با مقامات وقت تماس حاصل کرد؛ اما افکار و نظریات انقلابی‌ سید جمال الدین افغان با سلیقه‌ی مقامات روحانی و سیاسی ترکیه سازگار نبود. آنها با او مخالفت کردند و بر علیه وی برخاستند و زمینه‌ی تبعیدش را از ترکیه فراهم نمودند. سیدجمال الدین افغان در سال ۱۸۷۱ میلادی از ترکیه به مصر رفت. جوانان و آزادی خواهان از کشورهای مختلف اسلامی در مصر پیرامون او گرد آمدند و در اندک زمان او طرفداران فراوانی یافت. سیدمحمد عبده یکی از دانشمندان بزرگ و محمداکبر که بعدها پرچم انقلاب سودان را علیه استعمار برافراشت از جمله‌ی شاگردان وفادار سیدجمال الدین افغان محسوب میشوند.

سیدجمال الدین افغان پس از دعوت پیهم سلطان عبدالحمید پادشاه عثمانی در سال ۱۸۹۲ به ترکیه امروزی رفت تا در نظام آن کشور اصلاحات آورد. پس از چهار سال کار با خلافت عثمانی، سید جمال الدین افغان، در اثر بیماری درگذشت و پیکرش در شهر استانبول دفن شد.

پیکر سید جمال الدین افغان در سال ۱۳۲۳ خورشیدی از ترکیه به کابل منتقل گردیده و در محوطه‌ی پوهنتون کابل مدفون شد.

بلبل حسین شفق

ممکن است شما دوست داشته باشید