روزنامه اصلاح

انحرافات اجتماعی؛ چالش‌ها و راهکارها

آصف مهاجر  /  بخش شانزدهم

انحرافات اجتماعی و  اقدامات پیش گیرانه؛

روش های متفاوت و گوناگونی در کار است که برای پیش گیری از انحرافات اجتماعی ممکن است به کار بسته شود؛ اما آن چه مهم به نظر می رسد،  اقدام پیش گیرانه است که بایستی در دستور کار مسوولان قرار بگیرد. اساسی ترین و عمومی ترین روش این است که ارزش ها و  هنجارهای پذیرفته شده در جامعه درونی شود؛ یعنی افراد در  فرایند اجتماعی شدن و یا جامعه پذیری این ارزش ها را در رفتارشان نهادینه سازند که این امر به خودی خود رخ نمی دهد، مگر این که روند اجتماعی شدن به شکل معقول و مناسب مدیریت شود. با این وجود، ناسالم بودن روند اجتماعی خود یکی از چالش هایی جدی است که زمینه ساز بروز انحرافات می شود و بر عکس مدیریت سالم و کارشناسانه ی روند اجتماعی شدن یکی از اساسی ترین و بنیادی ترین راه کارهای موثر برای پیش گیری از انحرافات اجتماعی است.

به صورت خاص تر، آن چه که باید مورد توجه قرار گیرد، نوع فرهنگ پذیری است. جامعه پذیری و فرهنگ پذیری روند و  عامل اصلی برای جهت دهی رفتار افراد و شکل دهی چه گونگی شخصیت افراد شمرده می شود و به خصوص برای کودکان. اگر این روندها سالم پیش برود، به طور سازمانی و نهادی و معطوف به نیازسنجی به روز مدیریت شود، نتیجه ی مطلوب خواهیم گرفت و برای جلوگیری از بروز انحرافات اجتماعی اقدام پیش گیرانه خواهد بود. از نظر جامعه شناسان بین میزان فرهنگ پذیری و کاهش آمار  انحراف و جرم در یک جامعه، رابطه مستقیمی وجود دارد و یکی از علت های افزایش آمار و نرخ  انحرافات، فرهنگ پذیری ناقص و معیوب افراد شمرده می شود؛ چون فرد، پس از پذیرش هنجارها، بدون تأمل و تفکر، رفتار متناسب با آن هنجار را،  نه صرف به خاطر ترس از بازخواست دیگران که در جمع نظارت بیرونی قرار می گیرد؛ بلکه به دلیل نوعی نظارت درونی ناخودآگاه انجام می‏دهد و این نظارت درونی ناخودآگاه مهم ترین ظرفیتی است که فرد را در هر حالتی کنترل می کند.

با این وجود، جامعه شناسان شکل گیری و ساخت شخصیت فرد را متأثر از فرهنگ پذیری و جامعه پذیری می‏دانند و این گونه ابرار می دارند که : از مهمترین نتایج جامعه پذیری، ایجاد شخصیت فردی و الگوهای نسبتاً ثابت فکر، احساس و عمل است که همگی ویژگی‏ها‏ی یک فرد محسوب می‏شوند.

صاحب نظران برای جامعه پذیری نقش به سزایی  قایل اند تا جایی که تفاوت صفات شخصیتی افراد را نتیجه جامعه پذیری افراد می‏دانند و  به نحوی اظهار می‏دارند که: در هر جامعه ای هر فردی، متفاوت از فرد دیگر است و این اختلافات عمدتاً نتیجه جامعه پذیری می‏باشد. ما نه تنها در یک جامعه، بلکه در قسمت خاصی از آن متولد شده و زندگی می‏کنیم و بنابراین تحت تأثیر خرده فرهنگ‏ها‏ی خاص طبقه، نژاد، مذهب، منطقه و نیز تحت تأثیر گروه‏های خاص از قبیل خانواده و دوستان قرار می‏گیریم.

بر مبنای این دیدگاه، هم تشابهات شخصیتی افراد و هم تمایزات و اختلافات آنها عمدتاً به روند جامعه پذیری آنها بستگی دارد. با این حساب، فرهنگ پذیری و جامعه پذیری یکی از مهمترین و بهترین راه‏هایی است که می‏تواند در جهت پیشگیری، نقش مهمی داشته باشد. البته به نظر جامعه شناسان جامعه پذیری در یک جریان زمانی و در دوره‏ها‏ی مختلف زندگی صورتی می‏گیرد؛ اما مهم‏ترین بخش جامعه پذیری  در دوره ی کودکی و درست  زمانی که پایه‏ها‏ی بعدی شخصیت گذارده می‏شود، تحقق می‏یابد. در این دوره است که خُلق و خوها، باورها و نوعیت آن حالات  و آداب و ویژگی های رفتاری فرد، تنها متأثر از خانواده است و در تعامل با اعضای خانواده و بستر آن جهت می گیرد. از این رو خانواده در آموزش و پرورش افراد نقش اصلی و نخستین را به عهده دارد. روشن است که اولین مراحل فرهنگ پذیری افراد از نهاد خانواده شروع می‏شود.

از نظر اعتقادی دینی نیز همین طور است، برای مثال در  اسلام برای نهاد خانواده در امور تربیت فرزندان خصوصاً در مراحل اولیه زندگی، نقش قابل توجهی را قایل است و  ذهن کودکان را بستر مناسبی برای پذیرش هر نوع تربیتی می‏شمارد، به گونه ای که آن را به زمین مناسبی برای پرورش هر نوع بذری تشبیه می‏کند. این جاست که از هر  منظری که ببینیم، جامعه پذیری نقش خیلی حیاتی را در رقم دهی وضعیت رفتاری افراد ایفا می کند و اگر جامعه پذیری به گونه ای سالم و آگاهانه مدیریت شود، این امر اساس ترین پیش گیری نهادی است که در هر جامعه ای بایستی به آن توجه شود. در این ارتباط، جامعه ی ما با مشکلات خاص مواجه است و روند جامعه پذیری وضعیت مناسب ندارد. ازخانواده گرفته تا نظام آموزشی و مراجع غیررسمی مثل رسانه ها که در روند جامعه پذیری نقش ایفا می کند، متأسفانه اصول مند و طبق طرح و برنامه ی از قبل تعریف شده پیش نمی رود. اساساً معلوم نیست که آیا مسأله ی اجتماعی شدن و جامعه پذیری به عنوان یک استراتژی برای مسوولان امور  کارگزاران مربوطه در  دستور کار است یا نه؟

ممکن است شما دوست داشته باشید