روزنامه اصلاح

اشخاص دارای معلولیت از منظر قانون

   در ارتباط به روز جهانی معلولیت، در این مقاله به‌طور خلاصه حقوق قانونی اشخاص دارای معلولیت در اسناد ملی و بین‌المللی ، موانع و چالش‌های آن بررسی شده است. هدف از انجام این تحقیق، رشد آگاهی ها در میان مردم در بارۀ حقوق و جایگاه قانونی معلولان و بازتوانی آنان است. از آنجایی که انواع و اقسام معلولیت در کشور ما وجود دارد، تحقیق و بررسی در بارۀ این موضوع، بسیار ضروری و مهم به‌شمار می‌رود.

  عوامل معلولیت افراد در جامعه ی ما بسیار زیاد است. به گفته آگاهان مسایل اجتماعی، عدم توسعه نیافتگی کشور، تداوم جنگ و ناامنی، انواع فقر و مشکلات زندگی می‌تواند پدیده‌های بستر ساز برای معلولیت افراد باشد. بخاطر موجودیت عوامل متعدد معلولیت و تعداد زیاد معلولان در کشور ما، در قوانین داخلی افغانستان توجهی زیادی به این مسأله صورت گرفته است. از نظر قانون اشخاصی دارای معلولیت گفته می‌شود که نتوانند به‌تنهایی تمام یا بخشی از نیازهای فردی و زندگی خویش را به علت نا رسایی، اعم از مادرزادی یا اکتسابی، تأمین کند.

علل و عوامل معلولیت؛

    در افغانستان عوامل متعددی باعث معلولیت افراد می‌گردد که از جمله: ناامنی‌ها، مهمات منفجر ناشده و ماین‌ها، حادثات ترافیکی، فقر و تغذیه نادرست، مسایل فرهنگی مانند: ازدواج‌های اجباری و قبل از سن قانونی، انواع خشونت‌ها، درمان‌های خودسرانه و مشکلات محیطی، از مهمترین عوامل معلولیت افراد به‌شمار می‌رود.

 حقوق افراد دارای معلولیت؛

   در قوانین داخلی کشور ما افغانستان حقوق معلولان به‌شکل اساسی بازتاب یافته است. به‌طور نمونه در پرتو قانون اساسی، یک قانون مشخص در بخش بازتوانی و بهبود وضعیت معلولان تصویب شده است. تطبیق و پیگیری درست قوانین نافذه کشور نیز، در بهبود وضعیت معلولان کمک می کند. در این قانون تمامی نیازها و مشکلات معلولان در نظر گرفته شده و برای حل آن، راهکارهای مشخصی ارایه شده است. 

   هم‌چنان در قوانین بین‌المللی که افغانستان عضو آن می‌باشد نیز، توجه خاصی به اشخاص دارای معلولیت شده است. مثلاً در اعلامیه مربوط به حقوق معلولان، قطع‌نامه شماره ۳۴۴۷ مورخ ۹ دسامبر  ۱۹۷۵به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در باره بهره مندی کامل و بدون تبعیض افراد دارای معلولیت از تمامی فرصت‌های زندگی تأکید شده و دولت های عضو به تضمین آن مکلف و مؤظف شناخته شده است. در مقدمه این کنوانسیون گفته شده است که روا داشتن تبعیض علیه یک انسان بر مبنای معلولیت، به معنای تخطی از منزلت و ارزش ذاتی هر شخص می‌باشد. در مادۀ اول این کنوانسیون بیشتر روی اهداف، ارتقاء، حمایت، تضمین بهره مندی از کلیه حقوق، تعریف اشخاص دارای معلولیت، تأکید شده است. به صورت مشخص گفته شده است که دولت های عضو، برای بهبود وضعیت معلولان و معیوبان جامعه باید کارهای زیاد و مؤثری را انجام بدهند. پر رنگ شدن حضور معلولان در نهادهای مختلف اجتماعی و دولتی، تغییر ذهنیت ها و باورها نسبت به افراد دارای معلولیت، تأمین امنیت روانی برای آنان، تأمین حقوق ذاتی و انسانی شان، فراهم شدن هرنوع امکانات زندگی برای افراد معلول در جامعه، از مهمترین اهداف این کنوانسیون خوانده شده است. مطابق این قوانین، افراد دارای معلولیت می‌توانند به مانند دیگران کار نمایند، ازدواج کنند و تشکیل خانواده بدهند، آزادی عمل داشته باشند و در همه مسایل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مشارکت داشته باشند.

‎‎‎مشکلات و راه حل‌ها؛

  فقر و مشکلات اقتصادی، نادیده گرفته شدن وضعیت معلولان در ساخت و سازهای شهری، مشکلات تشکیل خانواده و ازدواج، تحقیر و توهین، در نظر گرفته نشدن حقوق و جایگاه معلولان از نظر قانونی، بی‌توجهی ها در بازتوانی آنان، مورد غفلت واقع شدن معلولان، از مهمترین مشکلات و چالش‌های معلولان در کشور به شمار می‌رود. در اکثر مراکز آموزشی کشور وسایل و ابزار مخصوص آموزشی برای نا بینایان در نظر گرفته نشده است. در مراکز تجاری و مغازه‌ها و ساختمان‌ها نیز راهروها و پله‌های مخصوص برای رفت و آمد افراد دارای معلولیت ساخته نشده است. همین‌قسم در تمامی بخش‌های زندگی شهری و خانوادگی در کشور ما، وضعیت زندگی اشخاص دارای معلولیت( ناشنوایان، روشندلان، افرادی که گرفتار انواع معلولیت استند)، نادیده گرفته شده است.

 اولین و مهمترین راه حل، تطبیق کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی که افغانستان به آن‌ها ملحق گردیده است، می‌باشد. عملی شدن میثاق ها و قوانین حقوق بشری، به شدت در کاهش مشکلات و بازتوانی معلولین کمک می کند. همچنان تقویت فرهنگ احترام به کرامت انسانی، مراقبت‌های صحی، تغذیه مناسب، تأمین استقلالیت اشخاص معلول، فراهم شدن زمینه کار برای شان، برابری فرصت ها، قابلیت دسترسی، آگاهی دهی، افزایش سهم آنان در مشارکت اجتماعی و سیاسی، سرشماری معلولان و بررسی دقیق توانایی های آنان، از مهمترین راهکارها برای بهبود وضعیت معلولان به شمار می رود.

نتیجه؛

۱ بخاطر گستردگی پدیده ی معلولیت در کشور ما افغانستان، بررسی حقوق اشخاص دارای معلولیت و ارایه راه حل‌های قانونی برای حل مشکلات آنان، یکی از مسایل مهم و ضروری تحقیقی است. با بررسی در این تحقیق به این نتیجه رسیدیم که اشخاص دارای معلولیت از جایگاه قانونی زیادی برخوردار استند. مثلاً: برابری در مقابل قانون با دیگر افراد، داشتن حق آزادی مانند دیگران، داشتن حق زندگی اجتماعی، خانوادگی و سیاسی، برخورداری از حقوق اقتصادی مانند دیگر افراد جامعه و ممنوعیت توهین و تحقیر آنان از سوی افراد جامعه و خانواده، از مهمترین حقوق افراد دارای معلولیت به‌شمار می‌رود.

۲ – معلولیت نباید سبب محرومیت افراد دارای معلولیت گردد. معلولیت یک پدیده‎ی بشری است که زندگی انسان‌ها در طول تاریخ از آن فارغ نبوده اند. دولت و مردم باید تا حد توان برای کاهش آلام افراد دارای معلولیت تلاش کنند.

۳ – فراهم شدن زمینه تحصیل و تعلیم، فراهم شدن زمینۀ کاری، آگاهی دهی برای افراد جامعه در بخش حقوق معلولان، از مهمترین راهکارهای بهبود وضعیت معلولان به شمار می روند.

داوود ناظری

ممکن است شما دوست داشته باشید