روزنامه اصلاح

استاد حبیب الله رفیع: شاه امان الله به آگاهی مردم و ترقی افغانستان بیشترمی اندیشید

ازاسترداد استقلال افغانستان وحصول آزادی های سیاسی ، مدنی واقتصادی این کشور نزدیک به ۱۰۰ سال میگذرد واین افتخاربزرگ را افغانستان پس ازآن به دست آورد که شهروندان آزادی دوست اش نخواستند زیرسیطره و دستوربیگانه ها که درآن زمان (بریتانیای کبیر) افغانستان را اشغال کرده بود به سر ببرند و به مثابه‌ی یک کشورنیمه جان نفس بکشند .

 برمسند قرارگرفتن بادشاه جوان ( شاه امان الله خان ) که درآن زمان ۲۷ بهارازعمرش را سپری کرده بود همراه با ابرازآرزوها و رویکرد های نوآورانه ، که درآن کسب آزادی و حصول استقلال ازابرقدرت آن زمان (دولت شاهی بریتانیا) بود درآغازین روزهای به سلطنت رسیدن در مخیله عالی این شاه جوان تبلوریافت و برمبنای همین اندیشه ی سترگ حس وطندوستی ، استقلال ، اتحاد میان مردم و سرانجام تعالی ، پیشرفت و انکشاف افغانستان، در کنار دیگر کشورها بود .

امیرجوان برای تحقق استقلال و تحکیم حاکمیت ملی ، تمامیت ارضی و خود ارادیت به صدای نهفته در دل جامعه در زمینه ی ایجاد اصلاحات و ترقی جویی ها گوش  داد که خود نیز پیام آن ها رادرسینه داشت .

 به گونه ی که شاه امان الله در یک روز تاریخی درمیان مردم در مسجد عید گاه صدای استقلال و آزادی خواهی را بلند کرد ، با همت مردم و سپاه سلحشور افغانستان استقلال کشورش را بدست آورد .

استاد حبیب الله رفیع مورخ ، شخصیت ممتاز و دانشمند بزرگ کشور با گزارشگر روزنامه ی اصلاح پیرامون کارهای عمرانی، اصلاحات اداری، تدوین اصولنامه ها و نظامنامه ها که درآن زمان از اولویت مهم درجامعه ی آن روزگار بود چنین توضیح داد :

“زمانی شاه امان الله خان در دهم حوت سال ۱۲۹۷هجری.خورشیدی بر تخت سلطنت جلوس نمود ومراسم تاج گذاری وی صورت گرفت ، در  همان روز ، طی اعلامیه ی خاطر نشان ساخت که دولت افغانستان بایستی در تمامی مسایل ( داخلی وخارجی ) مستقل باشد . وی در مجلسی در دربار، که در ۲۴ حمل سال ۱۲۹۸ برگزارگردیده بود و نماینده ی انگلیس نیز  در آن شرکت داشت ، چنین ابرازنمود :” من خودراو کشور خودرا کاملاً آزاد ، خود مختار و مستقل در امور داخلی و خارجی اعلام  میدارم ،  به این ترتیب  کشور من یک دولت مستقل ، مانند سایر دول مستقل در جهان خواهد بود .”

آقای استاد رفیع گفت : با اعلام استقلال افغانستان و مستقل بودن دولت افغانستان در امور خارجی و داخلی  دست اندازی  دولت متجاوز و متهاجم  انگلیس از افغانستان قطع شد آفتاب امپراتوری اش در سرزمین دلیرمردان افول کرد .

پس از شکستی که انگلیس ها درسال ۱۹۱۹از سوی افغان های وطندوست وسلحشور خوردند، پیشنهاد متارکه کرد و برطبق معاهده ی ، افغان ها از جنگ دست کشیدند؛ افغانستان از خطر حمله، تجاوز و تهاجم انگلیس که مغایر با میثاق های بین المللی بود ، رهایی
یافت .

پس از حصول استقلال ، برای تحقق اصلاحات ، برنامه ریزی ها وتلاش‌ها آغازگردید ، دستگاه های اداری و ساختارهای متفاوت  باگذشته ایجاد شدند و اصلاحات بسیاری روی دست گرفته شد.

یکی ازویژگی های آن اصلاحات این بود که پیش ازهمه هرکدام را درچهارچوب قانونی در نظر میگرفت . بر مبنای چنان نیازی قانون اساسی تحت عنوان ” اصول اساسی  دولت عالیه‌ی افغانستان” و ده  ها نظام نامه  وضع  شد. سیاست خارجی دولت جدید که تا حدودی  موفقیت  های پیش بینی شده را به همراه داشت ، زمینه‌ی کسب  کمک  ها و تحقق برنامه  های  اصلاحی و نو آوری ها را در بخش‌های اقتصادی ، اجتماعی  ،  تعلیم و تربیت ، عمرانی ،  اداری ، سیاسی و نظامی فراهم آورد ، موسسات صنعتی و فابریکه های تولیدی در افغانستان  به کار انداخته شدند و  در طول یک مدت کوتاه کشور ما پیشرفت های بسیاری  را در بخش هایی که تذکر دادم تجربه
کرد .

پرسش: استاد رفیع ،
شاه امان الله پس حصول استقلال از انگلیس ، درصدد کدام اقدامات
و  کارها برای رفاه مردم ، بهبود وضعیت سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی در کشور برآمد ؟

پاسخ : پس از آنکه
شاه امان الله استقلال کشوررا از انگلیس بدست گرفت ، نخستین اقدام و اولین کارش تسوید قانون و ساختن دولت بود .

ازهمینرو در تمام بخش‌های زندگی و بخش های اجتماعی ، نظام نامه ها راکه ما امروز آن را ” قانون ” می گوییم ، تهیه ، توشیح و نافذ کرد وتبلیغ اش به مردم این بود که :| ” نه من ،  نه والیان و نه وزیران من حاکم شما استیم ، بل قانون حاکم همه ی ماست ، اگر ما از قانون تخلف و تخطی ورزیدیم ، شما می توانید دربرابرحکومت ایستاده شوید و حکومت راازما بگیرید .”

همینگونه به خاطر تحقق اصل عدالت در کشوردر بخش ها و عرصه‌های زندگی ، نظام نامه هایی  را ایجاد کرد .

مهم ترین کاری که در دوره امان الله خان صورت گرفت ، بیگمان تصویب اولین قانون اساسی دولت بود که در ۲۰ حمل ۱۳۰۲هجری خورشیدی مطابق به ۱۹۲۳م. با عنوان نظام نامه اساسی دولت عالیه ی افغانستان از سوی هشتصد تن از  ارکان دولت و سران قبایل که در جلال آباد به نام لویه جرگه دعوت نموده بود به تصویب  رسید و به موجب این قانون که مرکب از ۷۲ ماده بود ، برای بار اول افغانستان دارای قانون و نظام نامه ها دربخش های گوناگون شد که به عنوان مثال میتوانم چنین تذکربدهم :

در بخش اقتصادی

نظام نامه ی بودجه عمومی ، نظام نامه ی تشویق صنایع ،  نظام نامه ی زراعت للمی ، نظام نامه ی محکمه شریعت درباب معاهدات تجارتی ، نظام نامه اجراأت تصفیه محاسبه ماقبل ، نظام نامه ی خزانه جات دولت ، نظام نامه ی تقاوی تجاریه ، نظام نامه ی مقیاسات ، نظام نامه ی آذوقه ، نظام نامه ی ماموریت وکیل و تجارت ، نظام نامه ی مالی و مواشی ، نظام نامه ی اخذ رسوم گمرگ ، نظام نامه ی مالیه ، نظام نامه ی املاک سرکاری وغیره را تهیه و نافذ ساخت . 

در بخش مسایل اداره ومنجمنت:

نظام نامه ی استعفای مامورین ملکی ، نظام نامه ی قونسلگری دولت عالیه ی افغانستان ، نظام نامه ی مراسم تعزیت داری ، نظام نامه ی مدیریت ودفتراوراق ، نظام نامه ی لایحه اداره ی مساکین ، نظام نامه ی عروسی و ختنه سوری ، نظام نامه ی تذکره ی نفوس ، اصول پاسپورت و قانون تابعیت ، نظام نامه ی محاسبه وزارت جلیله‌ی خارجه ، نظام نامه ی قانون ، نظام نامه ی حاضری ، نظام نامه‌ی بلدیه ، نظام نامه ی مکتب خورد ضابطان .

در بخش تشویق و مکافات

نظام نامه ی نشان های ذیشان دولت  عالیه‌ی مستقل افغانستان ، نظام نامه ی تعلیقات دولت ، نظام نامه ی نشانات معارف ، نظام نامه ی تخفیف عبارات القاب .

همچنان نظام نامه های مجازات و تنبیه نیز وضع گردید ، مانند : نظام نامه ی جزای عمومی ، نظام نامه ی اصول محاکمات ، جزاییه مامورین ، جزای  عسکری ، توقیف خانه ها ومحبوس خانه ها .

درکنار آن نظام نامه های  تشکیلات و تسهیلات برای ملت ، مانند : نظام نامه ی تشکیلات اساسیه افغانستان ، نظام نامه ی تقسیمات ملکیه افغانستان ، نظام نامه ی مهاجرین و ناقلین به سوی قطغن ، نظام نامه ی تربیت اطفال یتیم ، نظام نامه ی وزارت جلیله حربیه ، معارف ، مطبوعات ، نظام نامه ی ابنیه شهردارالامان که دررأس  این همه ی نظام  نامه ها ، نظام نامه‌ی اساسی دولت عالیه ی افغانستان قرار داشت .

استاد رفیع گفت : این نظام نامه ها در حدود هشتاد نظامنامه نامه بود ه، به زبان های پشتو ودری بارها به زیور چاپ آراسته شده اند .

 وی افزود : همینگونه علاقمندی شاه امان الله به مطبوعات و رسانه  ها تا جایی  بود که درمرکز و ولایات ، جراید ، مجلات عمومی ومسلکی را ایجاد کرد که شمار آن  به ۲۳ نشریه میرسید .

رادیو برای بار اول در زمان دولت داری شاه امان الله  به فعالیت آغازکرد و روزنامه ی اصلاح در سال ۱۳۰۰ هجری . خورشیدی ازسوی شاه امان الله خان در قطغن و بد خشان ایجاد وآغازبه فعالیت نمود .

آقای استاد حبیب الله رفیع
گفت :
شاه امان الله ، افزون بر وضع قوانین ، علاقه بیشتر به توسعه معارف و مکاتب کشور داشت ، روی همین منظوردرتمام کشور مکاتب ابتداییه و مسلکی را ایجاد کرد و زمینه را برای آموختن دانش برای شاگردان مکاتب، اعم قشراناث وقشرذکورایجاد نمود تا اطفال کشور بدون تفاوت شامل مکتب شوند و درس بخوانند .

استاد حبیب الله رفیع افزود : رستاخیزی را که شاه امان الله در دهه ی دوم سده ی بیستم به راه انداخت یک سلسله تحولات پیشرونده را به همراه داشت ؛ مانند: انفاذ قوانین مدرن ، اشتراک در امور سیاسی به ویژه دولتی ، انکشاف مکاتب و مدارس  عصری ،  ایجاد رادیو و رسانه های چاپی اثر گذار ، قانونمند شدن زیست شهری ، تسریع پروسه ی سواد آموزی ، پذیرش نقش زنان در امور زندگی ، آغاز ساختار های  بنیادی ؛ مانند : خط ریل ، بند و نهر ، تأسیسات وساختارها برای نهاد های دولتی ، تمدید راه های مواصلاتی میان مرکز و ولایات بزرگ کشور ، تقسیمات ملکی و اداری برابری نظام سیاسی ،  تاسیس روابط بادول آزاد، اقدامات و فعالیت های ترقی خواهانه و روشنگرانه ی دیگر در این  دوره مطرح و به منصه ی تطبیق گذاشته شد .

وی گفت : همه ی این اقدامات نیاز  مبرم  برای انکشاف جامعه بود ؛ اما  با موانعی برخورد که صد سال تجربه های عقب گرایی را با گونه های مختلف برکشور ما تحمیل نمود .

استاد حبیب الله رفیع افزود :

شاه امان الله خان ، اقدامات ، کارها  و اصلاحاتی را که رویدست گرفت منظورش آبادی افغانستان و رفاه مردم کشور بود .

او میخواست افغانستان با کاروان ترقی ، پیشرفت و انکشاف جهانی همگام شود ، از عقب مانی بیرون گردد، فضا برای آموزش ، آگاهی و بیداری اولاد وطن بیشتر از پیش آماده شود تا افغانستان و شهروندان افغانستان از احتیاج بیرونی فارغ و خودشان بتوانند نیازها وضرورت هایشان را پوره نمایید .

انفاذ نظام نامه ها که در بخش های گوناگون مورد تطبیق قرار گرفت ، بیانگر آن است که شاه امان الله در آن مقطع تاریخی به آگاهی مردم بیشتر می اندیشید ، به بیداری مردم ارج می نهاد و به آبادی کشور بیشتر مساعی مبذول میداشت؛ تا این کشور بتواند به حیث یک کشور دارای اقتصاد خوب، صنعت ، زراعت ، تجارت و روابط خارجی با دیگر کشورها به نیازمردم اش پاسخ شایان ارایه نماید.

گل علم ناصری  

ممکن است شما دوست داشته باشید