روزنامه اصلاح

ازدواج در گرو عنعنات ناپسند

انسان یک موجود اجتماعى است و براى آنکه بتواند نیازهاى خود را در قبال تداوم حیات استمرار ببخشد، به زندگى گروهى و ارتباط با سایر همنوعان‌اش نیازمند است. از جمله نیازمندى‏ها، نیاز روحى و جسمانى است که با ازدواج و تشکیل خانواده برآورده مى‏شود. ازدواج اساس و بنیان وجود هر شخص و ادامه‌ی بقای نسل انسان است، قرارداد رسمی و فرهنگی مشترک، میان همه جوامع میباشد؛ با نیازهای عمیق و ریشه‌دار انسان در طول تاریخ بشریت سر و کار دارد که بدون آن جامعه انسانی با دگرگونیها وچالشهای روبه‌رو خواهد ‌شد و هر انسانی بر طبق فرامین دین مبین اسلام موظف به انجام آن است؛ در کشور ما آیینها و مراسم مختلفی برای ازدواج وجود دارد؛ اماآنچه به طور معمول دیده شده و به نوعی عرف جامعه محسوب می‌شود به ترتیب مراسم خواستگاری، عقد و عروسی است، که ستون اصلی این امر مقدس را تشکیل میدهد. ولی متأسفانه در این امر مقدس انحرافاتی نیز به مشاهده میرسد که ازدواج را در گِرو خود گرفته و به یک دغدغه اصلی و اساسی خانوادهها تبدیل شده است. از آن جمله عنعنات ناپسند و مصارف کمر شکن عروسی میباشد، که در کنار سایر مشکلات اجتماعى و خشونتها، باعث محروم شدن جوانان از ازدواج، رو آوردن به مواد مخدر، تنشهای خانوادگی، فرار دختران از منزل وغیره میشود و حتی  در برخى موارد بعد از ازدواج پیامدهایش باعث ویرانی زندگی زوجین نیز میگردد.

عرف و عنعنات، قاعدهای است که به تدریج و خود به خود میان همه مردم یا گروهی از آنان به عنوان قاعدهای الزام آور مرسوم شده است. زمانیکه عرف و عنعنات به حیث مهمترین عامل سد راه جوانان در امر ازدواج شناخته میشود، در این مقاله نیز بیشتر روی همین عنعنات ناپسند در جامعه‌ی افغانستان پرداخته شده است. عنعنات ناپسند به شکل گسترده  در محیط اجتماعی در مقیاس خورد و بزرگ به مانند: خانوادهها، اقوام، مناطق و محلات وجود دارد. بدون شک در پهلوی موضوعات مختلف و عام مانند: جنگ، فقر و بیکاری وجود عرف و عنعنات ناپسند در جامعه ما نیز تاثیرات سوء خودرا بالای ازدواج جوانان گذاشته است و از جملهی عمده ترین و کلیدی ترین مانع پیش روی جوانانِ دم بخت در جامعه محسوب میگردد.

مهمترین موانع پیش‌روی ازدواج جوانان

آن‌چه ازدواج را مشکل، بل در برخى موارد غیر ممکن کی سازد، تغییر و دگرگونی ارزش‌‌ها، تجملات و تشریفات زاید و غیر عقلانى است. مهریهها و جهیزیههاى سنگین و تجملاتى، خریدهاى تشریفاتى و غیر ضرورى قبل از عقد و عروسى، برگزار کردن مجالس عقد و عروسى در هوتلهای مجلل و تالارهاى پرخرج است که ازدواج را دشوار ساخته است. همه این‌ها در اثر رقابتها، هم چشمىها و خودنمایىها به وجود آمده است. طبقات ثروتمند که از امکانات مالى خوبى برخوردار هستند براى نشان دادن ثروت و امکانات خود، مراسم ازدواج خود و فرزندانشان را با تجمل و تشریفات برگزار مىکنند و به این وسیله ثروت خود را در معرض دید انسان‌های هم طبقه خود و طبقات پایین تر قرار مىدهند. طبقات متوسط هم سعى مىکنند به هر طریق ممکن مراسم ازدواج را شبیه طبقات بالا برگزار کنند. از آنها به طبقات پایین تر نیز سرایت مىکند و به تدریج یک ارزش اجتماعى مىشود که همه ناچارند در این رقابت همگانى شرکت نمایند.

تجمل گرایی: تجمل گرایی یکی از مهمترین مانع ازدواج جوانان میباشد. امروزه تجمل گرایی محک و میزانی برای سطح و سبک زندگی افراد شده است. تجمل گرایی ازدواج را از پیوند الهی و مقدس، تبدیل به معامله سخت اجتماعی کرده است. در ازدواجهای امروزی، رسوم ساده و انجام مراسم دور از هر گونه ظاهرسازی، تجملات و فخر فروشی، به مراسم پرخرج و صحنه‌ی نمایش قدرت و بالا تر از توان مادی خانواده‌ها تبدیل شده و باعث گردیده می‌گردد که پدیده‌ی ازدواج، برای جوانان به صورت امری که دست یافتن به آن چندان آسان نیست، ظاهر گردد. روی آوردن مردم در جامعه به تجملات، موجب شده که جوانان از ازدواج به موقع خودداری نمایند که این امرسبب بروز بسیاری از بیماری‌های روحی روانی و اختلافات خانوادگی در جامعه افغانی گردیده است. مصارف بسیار بالا و کمر شکن نه تنها ضامن خوشبختی و پایداری زندگی افراد نیست، بل زندگی که با تجملات و فخر فروشی  وخرجهای آنچنانی شکل میگیرند، سریعا از هم پاشیده و زوجین، برای رهایی از قید زندگی سخت مجبور میشوند که به راحتی از همدیگر شان
 بگذرند.

جهیزیه سنگین: یکی دیگر از مسایل که فرا راه ازدواج جوانان قرار دارد و باعث میشود تعدادی از دختران ازدواج خود را به تأخیر بیندازند، عدم استطاعت مالی خانواده برای تهیه جهیزیه است. رسم بردن جهیزیه که به منظور کمک به جوانان برای شروع یک زندگی جدید ایجاد شده، در حال حاضر به دلیل هم چشمی به یک معضل اساسی برای دختران و خانواده آنها تبدیل شده است. بسیاری از خانوادههایی که چند فرزند دختر با اختلاف سنی کم دارند، ممکن است به خاطر همین مسأله به یک خواستگار مناسب جواب منفی بدهند. از سوی دیگر تحت فشار گذاشتن پدر خانواده برای فراهم کردن جهیزیه سنگین، نه تنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه موجب افزایش مشاجرات خانوادگی و برهم خوردن آرامش زندگی نیز میشود.

الگوی انتخاب همسر: عامل دیگر که باعث مانع ازدواج جوانان میگردد الگوی انتخاب همسر است. در جامعه‌ی امروزی پیشنهاد ازدواج تنها از سوی پسر صورت میگیرد. در صورتی که باید گفت امروزه امری اشتباه است. بسیاری از پسرها تنها به این خاطر که خود را از لحاظ اقتصادی و یا شأن خانوادگی لایق نمیدانند، پا پیش نمیگذارند؛ این در صورتی است که دختر مورد نظر، بسیار علاقمند می‌باشد و حاضر به ازدواج است، اما توانایی ابراز خواسته خود را ندارد.

مهریه هنگفت: یکی دیگر از سنتهای پسندیدهای که متأسفانه امروزه از آن سوء استفاده میشود، مهریه هنگفت است. مهریه همان طور که از نامش پیداست، حق زن میباشد که باید در طول زندگی و دوران عشق و محبت، به زن پرداخت گردد تا موجب مهر و الفت زن و شوهر شود، در حال حاضر به صورت یکی از عوامل اصلی آسیب زننده به زندگی زناشویی درآمده است.

راهکار چیست؟

یکی از عوامل موثر در شکل گیری عنعنات ناپسند عدم آگاهی مردم از آموزههای اسلامی و فاصله گرفتن آنها از راه وروش دینی میباشد. اگر مردم از فرامین و رهنمودهای اسلامی آگاهی داشته باشند و سطح دانش اجتماعی مردم بالا برده شود، جوانان در امر ازدواج کمتر با مشکل روبه‌رو خواهد شد. پس انچه که میتواند در راستای بهبود اوضاع رقت بار جوانان در امر ازدواج و از بین بردن عنعنات ناپسند کمک شایانی نماید آگاه سازی مردم از آموزههای اسلامی است. باید حکومت وحدت ملی، علما و مدافعین حقوق بشر برای از بین بردن تمامی عنعنات ناپسند که باعث مانع و محدودیتها در امر ازدواج جوانان میگردد مبارزه نموده و مردم را از اموزههای اسلامی که سعادت همیشگی جوانان درآن نهفته است آشنا سازند. از سوی دیگر نقش خانوادهها را هم نمیتوان نادیده گرفت در جامعه ما هنوز پدر و مادرهای استند که تا حد زیادی حتی در انتخاب همسر برای فرزندانشان و سایر قضایای مربوط به ازدواج آنها اظهارنظر و دخالت میکنند و اگر والدین اصل را بر این بگذارند که دختر و پسر جوان میتوانند با حداقل هزینه زندگی مشترک خود را شروع کنند و پولی که باید بابت تهیه جهیزیه یا وسایل خیلی گران قیمت که واقعاً ضرورتی هم ندارد و یا برگزاری مراسمی که با حداقلها هم امکانپذیر است، پرداخت کنند، برای زندگی آینده خود سرمایه گذاری کرده و آن را به شکل مفیدتری به کار بگیرند، مطمیناً دختر و پسرهای جوان هم تا حد زیادی از دغدغه و نگرانی این گونه مشکلات مربوط به ازدواج رها میشوند.

خلاصه

مراسمی که مربوط به یکی از بهترین و خاطره انگیزترین رویدادهای زندگی هر انسان است، تبدیل به باری بر دوش دختران و پسران جوان و خانوادهها شده، به گونهای که تمام لذت شروع یک زندگی مشترک را از آنها میگیرد.

رسم و رواج‌های ناپسند با افزایش خشونتهای خانوادگی ارتباط مستقیم دارد. مردان به دلیل فشارهای اقتصادی، استرسهای روحی و روانی مرتکب خشونت در خانواده می‌شوند

واقعیت این است که درجامعه‌ی ما مراسم ازدواج با همه مقدمه چینیها، دلهرهها و خستگیهای بسیاری که برای عروس و داماد، خانوادههای هر دوطرف و گاه مهمانان برجای میگذارد کارکرد اصلی خود را از دست داده است. جشنی برای اعلام پیوند دو انسان به عرصهای برای نشان دادن امتیازهای مادی و اقتصادی و غلبه ارزشهای سودمدارانه و معیارهای عاطفی و روحی تبدیل شده است.

خانوادهها باید به خوشبختی جوانان و فرزندانشان فکرکنند، بارسنگین طویانه و عنعنات نادرست را بر دوش آنها نگذارند.

احمدذکی سروری

ممکن است شما دوست داشته باشید