روزنامه ملی انیس

درباره ما

تاریخچه روزنامه ملی انیس
جریده «انیس»به عنوان نخستین روزنامه ملی کشور ، بخاطر تنویر اذهان عامه و آشـنایی آنان با دنیای معاصر، تعمیم عدالت و حیات قانونی در کشـور و فراهم سـاختن زمینۀ ارتباط فکری آنان با مردم جهان به تاریخ ۱۵ ثور ۱۳۰۶ مطابق ۵ می ۱۹۱۷م، با صاحب امتیازd و مسئولیت غلام محی‌الدین «انیس» با تیراژ ۴۵ نسخه اولین بارآذین چاپ یافت. جریده «انیس» درآغاز نشرات در مطبعه حروفی شرکت رفیق به طبع می‌رسید. ولی در اواسط سال دوم نشراتی، توانست از پول اشتراک و فروش جریده، مالک مطبعه شخصی شود و طبع و نشر جریده «انیس» را در آن صورت دهد.
چنانکه مؤسس انیس می‌نویسد: «اداره بالفعل در ظرف این مدت و از پول مشترکین یکنیم ساله خود مالک یک مطبعه مکمل است که شهرت و اعتبار خوبی را در حسن طبع و حسن معامله دارد. مطبعه عبارت از چهار پایه ماشین و چندین دسته حروف و باقی لوازمات مطبعی می‌باشد.
جریده انیس در آغاز دارای ۱۲ صفحه بود و در هر پانزده روز یکبار نشر می‌شد. ولی بعد از سال دوم نشراتی به قسم یک جریده هفته وار به نشرات خود ادامه داد. در همین وقت بود که شعار «جریده ملی، آزاد و خادم نهضت» در زیر عنوان آن علاوه گردید. بعد از سال دوم تعداد صفحات «انیس» به چهارده و شانزده صفحه هم رسید.
قطع «انیس» در مدت پنج سال اول نشراتی دارای سایز (۱۱ در ۸ انچ) بود و در دو ستون نشر می‌گردید.
جریده «انیس» بعد از سپری نمودن سال دوم نشراتی به یک وقفه موقت مواجه گردید، ولی به زودی این دوره زودگذر سپری شد و جریده «انیس» نشرات خود را از سر گرفت و تا امروز بعضی تغییرات در نام و محتوا و مراکز نشر و صاحب امتیاز آن به میان آمد، ولی هیچ گاه از نشر باز نمانده است. چنانکه معمول است هر رسانه‌یی در آغاز نشرات و در اولین شماره مرام و هدف نشراتی خود را بیان می‌دارد؛ مرحوم «انیس» نیز طبق معمول در سرمقالۀ همان شماره نوشت:
«انیس طفلک نوزادیست در عالم مطبوعات می‌خواهد در اوقات فراغ ندیم، در ساعت‌های کار معاون، در امور مشکله مشاور، در حالات غم و اندوه سمیر، و الحاصل در حیات فکری و عملی عموم، خاصۀ فریق مامورین، مونس و خدمتگار گردد.»
مؤسس «انیس»، با نگارش سطور بالا به علاقمندان و خوانندگان خود خاطر نشان ساخت که هدف وی از نشر «انیس» خدمت به جامعه است و می‌خواهد مضامینی در آن بگنجاند که در هرجا و در هرحال برای خواننده سودمند باشد.
«انیس»، در صدد برآمد که وسایل بهبود حیات مادی و معنوی ماموران را از راه آشنا ساختن آنان به وظایف قانونی شان و رهنمایی‌های سودمند در امور «اقتصادی»، «تربیتی»، «حفظ‌الصحه» و «تدبیر منزل» فراهم آورد.
به همین سبب بعد از عباراتی که ذکر شد در آن سرمقاله نوشت: «انیس روزی که به عالم وجود آمدن داشت و فریضۀ خدمت را به جامعه درک کرد، هرچند می‌خواهد که به تمام اهل جامعه مونس و خدمتگار باشد، ولی نظر به بسی اسباب لازم شد که خدمت خود را خاصه به مامورین حکومت بیشتر سازد.»
برای این که توجه ماموران حکومت را به مطالعۀ «انیس» یا به قول خودش به پرورش و التفات نسبت به این طفلک نوزاد، جلب کرده باشد، آهنگ آشنایی را ساز کرد و از ماموریت خود و هم سخنی با ماموران حکومت یادآوری نمود و بر عبارات ذکر شده این کلمات را افزود: «اهم‌تر از همه این‌ که صاحب امتیازش مامور، محرر آن مامور، متکفل حیات و ضروریاتش مامور، از این رو لازم شد که مخدومینش نیز مامور باشند.»
مؤسس «انیس» برای روشن شدن هرچه بیشتر اهداف نشراتی خود که در پیش گرفته بود، زیر عنوان «مسلک انیس» روشن ساخت و نوشت: «انیس، غرض یگانه‌یی که دارد خدمت‌ علمی، قانونی، روحی و ادبی به عموم خاصه فریق ماموران است. بناءً در هر شماره یکی یا چند مبحث متعلق به حیات مامور در میدان وظیفه: «مامور و مستقبل»، «مامور و صحت»، «مامور در تفریح»، «مامور در وقت آمریت» و «مامور در ماموریت» درج می‌شود.»
برای اینکه خوانندگان غیر مامور گمان نکنند که «انیس» یک نشریۀ اختصاصی به مامور است و غیر از مامور کس دیگر نمی‌تواند از مطالب آن استفاده کند، این عبارت را برآنچه نوشته بود اضافه کرد: «به علاوۀ این، هر مفیدی را به شرطی که عمومی باشد حاوی خواهد بود.» و با ذکر عمومی بودن مطالب مفید از یک طرف خاطر نشان ساخت که «انیس» یک روزنامۀ شخصی نیست و نشریه ایست ملی و خدمتگار مردم و جامعه و از طرف دیگر به کسانی که تصور می‌کردند از مطبوعات برای اجرای اغراض شخصی وتصفیۀ حساب‌های خصوصی می‌توان استفاده نمود، فهماند که اگر می‌خواهید همکار «انیس» باشید شرط اولش آن است که مسایل خصوصی را در انیس منعکس نکنید و هرچه می‌نویسید باید براساس منافع عامه باشد و توقع نداشته باشید که «انیس» مانند حربه‌یی در برابر دشمنان شخصی شما استعمال شود، یا وسیله شهرت افزایی شما و دوستان شما گردد، اگر از کسی تعریف و ستایش می‌کنید مقیاس مفید بودن او برای مردم را هم در نظر بگیرید و هرگاه زبان به تقبیح یا انتقاد از کسی می‌گشایید از معیار خطری که از ناحیه او متوجه اجتماع خواهد بود چشم پوشی ننمایید و این مطالب را به وسیلۀ عبارات ذیل بیان کرد: «در مقالات تقریظ و انتقاد اگرچه سعی دارد که مداخلت ننماید در حالت‌های مشروعۀ اضطراریه تنها قصد افادۀ عام را مدنظر خواهد گرفت در شئونات فردی یا شخصی هیچ مداخلت ندارد، در مقالات وارده حق تصرف را خواهد داشت.»
غلام محی‌الدین «انیس» بعد از سقوط دولت امانی به جرم حق طلبی و آزادی خواهی به سـرنوشـتی که نباید دچار می‌شـد گردید.زندانی گردید ، سل شد و در مظلومیت جان باخت.
انیس در دهمزنگ به سـال ۱۳۱۷ درگذشت. او را در گورسـتان پشـت محبس در حضیرۀ معروف «پردیسی‌ها» دفن کردند.
تعرض دومی به آدرس روزنامه ملی انیس در سال ۱۳۵۷ صورت گرفت، زمانی که «انیس» را با «اصلاح» مدغم کردند.
انیس پس از انیس:
مرحوم «انیس» هنوز زنده و رنج بیماری شدید را می‌کشید و قادر به کار و حرکت نبود، مرحوم «سرور جویا» که در آن وقت در جمله اعضای انجمن ادبی کابل ایفای وظیفه می‌کرد، سر پرستی و مسئولیت «انیس» را به عهده گرفت، تا اینکه در سال ۱۳۱۷ خورشیدی بعد از درگذشت انیس، او رسماً مدیر مسئول روزنامه «انیس» مقرر شد.
«جویا» بعد از وفات مرحوم غلام محی‌الدین «انیس»، نه تنها چراغی را که او روشن کرده بود خاموش نساخت، بلکه آن را جان‌ بیشتر داده و شعله ورتر ساخت. تا اینکه در سال ۱۳۲۷خورشیدی جویا به خاطر فعالیت سیاسی به زندان رفت و سرانجام به تاریخ ۱۵ جدی ۱۳۴۰ در سن ۶۳ سالگی پدرود حیات گفت.
بعد از مرحوم سرور «جویا» مدیریت روزنامه «انیس» به دوش یکی دیگر از یاران محی‌الدین «انیس» یعنی مرحوم محمد امین «خوگیانی» افتاد. «انیس» در زمان مدیریت محمد امین «خوگیانی» از روزنامه به هفته نامه تغییر یافت. در این مرحله بیشتر مطالب آن ذوقی و ادبی گردیده از بار سیاسی و انتقادی آن تا حد زیادی کاهش به عمل آمد.
یکی دیگر از یاران «انیس» که از ابتدای تاسیس روزنامه «انیس» با او همکار بود، مرحوم عبدالرشید «لطیفی» بود. لطیفی کسی بود که هم دوران مدیریت محی‌الدین «انیس» را تجربه کرده بود و هم دوران مدیریت سرور «جویا» و هم محمد امین «خوگیانی» را.
دوره کار مستقیم عبدالرشید «لطیفی» در «انیس»، بار اول از سال ۱۳۱۹ خورشیدی آغاز شد و او در این دوره موفق شد که مجدداً انیس را از هفته نامه به روزنامه تبدیل و در چهار صفحه به قطع بزرگ انتشار دهد. این شیوه تا سال ۱۳۲۱خورشیدی ادامه داشت، تا این که در اثر بحران جنگ دوم جهانی که تاثیرات خود را در افغانستان هم گذاشت، «انیس» در چهار صفحه کوچک و با حروف قلمی به کار خود ادامه داد.
مرحوم «لطیفی» گذشته از کار در روزنامه «انیس» قسمت زیادی از عمر خود را در کارهای هنری نیز سپری نمود. او سر انجام به مرض سرطان دچار شد و پس از ۲۷ سال کار در روزنامه «انیس» و دیگر کارهای هنری، به روز جمعه ۲۱ جوزای ۱۳۴۴ خورشیدی چشم از دنیا فرو بست.
بعد از مرحوم «لطیفی» یکی دیگر از یاران انیس که سکان روزنامه را در دست گرفت، محمد عثمان «صدقی» بود. «صدقی» تحولات بنیادی در «انیس» به وجود آورد که از آن جمله می‌توان به بزرگ شدن قطع آن و انتشار سالنامه‌یی جداگانه به عنوان هدیه «انیس» برای خوانندگان اشاره کرد. هدیه شامل موضوعات مختلف ادبی، تاریخی و اجتماعی بود.
«صدقی» تا سال ۱۳۲۶ مسئولیت «انیس» را بر عهده داشت و بعد از او این مسئولیت را محمد هاشم «میوندوال» بر عهده گرفت. از جمله رویدادهای زمان مسئولیت «میوندوال» یکی هم تاسیس مجله وزین ژوندون (زندگی) بود که به حیث یک مجله فرهنگی، سال‌ها به طور مرتب در پهلوی انیس نشر می‌شد.
مسئولیت «میوندوال» در روزنامه «انیس» تا سال ۱۳۲۸ خورشیدی ادامه پیدا کرد و در این سال بود که او به ریاست مستقل مطبوعات انتخاب شد. با رفتن «میوندوال»، بار مسئولیت «انیس» را محمد یونس «حیران» به دوش کشید و مدت یک سال این مسئولیت را بر عهده داشت، تا اینکه در سال ۱۳۲۹ خورشیدی محمد نجیم «آریا» به این سمت برگزیده شد و تا سال ۱۳۳۲ خورشیدی به حیث مدیر مسئول «انیس» ایفای وظیفه کرد.
در زمان مسئولیت محمد یونس «حیران» و محمد نجیم «آریا»، تغییرات چندان مهمی در «انیس» صورت نگرفت.
در سال ۱۳۳۲ خورشیدی مسئولیت انیس به محمد خالد «روشان» تعلق گرفت و تا سال ۱۳۳۶ خورشیدی ادامه یافت. بعد از آن محمد قاسم «واجد» مدیر مسئول «انیس» شد. مدیریت مسئولی او تا ثور ۱۳۳۸ ادامه یافت. در زمان او یکی از کسانی که به عنوان نویسنده شناخته شده با روزنامه «انیس» همکاری داشت، محمد ابراهیم «عباسی» بود که وی بعد از صباح‌الدین «کشککی» مسئولیت روزنامه را به عهده گرفت. «عباسی» هم به حیث نویسنده و هم به حیث مدیر مسئول «انیس» زحمات زیادی در این راه کشید.
عبدالحمید «مبارز» نیز کسی است که در سال ۱۳۴۱ مدیریت مسئول انیس را به عهده داشت. سپس سیدخلیل «روشان» در سال ۱۳۴۴ مسئولیت انیس را به دوش گرفت. محمد شفیع «رهگذر» یکی دیگر از چهره‌هایی است که از سال ۱۳۴۴ الی ۱۳۴۹ مدیریت مسئول انیس را عهده‌دار گردید. از سال ۱۳۳۵ محمد ابراهیم عباسی الی سال ۱۳۵۵ برای بار دوم مدیر مسئول انیس مقرر گردید از سال ۱۳۵۵- الی ثور ۱۳۵۷ سرشارشمالی به حیث مدیر مئسول انیس ایفای وظیفه نمود، از سال ۱۳۵۷ الی ۱۳۵۹ در محمد وفاکیش به حیث مدیر مسئول انیس انجام وظیفه کرده است. از سال ۱۳۵۹ الی عقرب ۱۳۶۱ محمد زمان مومند مدیر مسئول انیس بود در عقرب سال ۱۳۶۱ محمد صفر خواریکش به حیث مدیر مسئول روزنامه انیس الی میزان سال ۱۳۶۵ خدمت نموده است. همچنان محمد اسماعیل «محشور» از میزان ۱۳۶۵ تا جوزای ۱۳۶۸ مدیر مسئول روزنامه ملی «انیس» بود و جلال «نورانی» نیز از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱، مدیریت مسئول روزنامه «انیس» را به پیش برد. به همین ترتیب غلام رسول «قرلق» از ۱۳۷۱ الی ۱۳۷۵ مدیر مسئول «انیس» بود.
احمدضیا سیامک «هروی» از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۳ مدیر مسئول انیس بود که در زمان ایشان بار دیگر «انیس» به روزنامه تبدیل شد. پوهنیار سخی منیر از ۱۳۸۳ الی ۱۳۸۶ به حیث مدیر مسئول انیس ایفای وظیفه نمود که در زمان تصدی ایشان هم یک سلسله تغییرات در شمارگان و تعداد صفحات «انیس» به عمل آمد.
فیض‌الله «محتاج» نیز از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ مدت دوسال مدیریت مسئولی «انیس» را به عهده داشت.
محمد قسیم «سروش» از ۱۳۸۸ الی ۱۳۹۰ مدیر مسئول «انیس» بود و در این دوره نیز صفحات اختصاصی با عنوان‌های مختلف ایجاد گردید. همچنان علی محمد «صادقیار» از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۱ مدیر مسئول «انیس» بود و پس از آن مسئولیت روزنامه ملی «انیس» به حیات‌الله «بخشی» سپرده شد که از سرطان ۱۳۹۱ الی جوزای ۱۳۹۲ ادامه یافت و پس از آن سیدفضل‌الحق «فایز» از ۲۷ جوزای ۱۳۹۲ الی ۹ ثور ۱۳۹۳ به حیث مدیر مسئول انیس گماشته شد که در این دوره یکبار دیگر شاهد کیفیت و محتوا گردید و بعد از آن یعنی از تاریخ ۹ ثور ۱۳۹۳ الی اکنون که ۴ جدی سال ۱۳۹۵ می باشد احمد شاکر ضربی به حیث مدیر مسئول این روزنامه وزین ایفا وظیفه می نماید. قابل یادهانی است که در دوره کاری احمد شاکر ضربی هشت صفحه انیس به صفحات اختصاصی تبدیل شد یعنی صفحه تحلیل سیاسی، سیاست و جهان، اجتماع و سیاست، فرهنگ وسیاست، صفحه اعلانات .
از آغاز سال ۱۳۹۵نسبت کمبود بودجه وزارت اطلاعات وفرهنگ شمار صفحات این روزنامه وزین ملی به چهار صفحه تنزیل یافته است.
منبع: سخن انیس، نویسنده: سیدفضل‌الحق فایز