روزنامه ملی انیس

کودتای ۲۶ سرطان و ختم دهه دموکراسی و قانون اساسی ۱۳۴۳ هـ ، ش

ع.ح اسکندری

بخش دوم

پلان انکشاف اقتصادی دوم سردارمحمد داوودخان به نسبت کمبود وقت و یک سلسله مشکلات دیگر عملی نگردید و بعداً محمد داوودخان از صدارت مستعفی شد و به این ترتیب دوره صدارت او به پایان رسید. بعد از آنکه سردار محمد داود از پست صدارت کنار رفت، ده سال را در انزوا سپری کرد، از اینکه وی در دوره صدارت خویش به پیشرفت و ترقی کشور مساعی زیاد به خرج داده بود علاقه داشت تا افغانستان در قطار ممالک پیشرفته جهان قرار گیرد. سردارمحمدداود که بنابر یک سلسله ملحوظات کنار رفت وی به منظور تأمین اهداف شخصی و ملی خویش آرزو داشت تا دو باره وارد عرصه سیاست گردد و نقش مؤثر خود را در حیات سیاسی و اداری کشور ایفا نماید. انفاذ قانون اساسی ۱۳۴۳ در دوره صدارت داکتر محمد یوسف که اساسات نظام شاهی مشروط را در افغانستان پی ریزی نمود، هدف محمد ظاهرشاه را برآورده ساخت که  محمدداوودخان از مقام صدارت دور باشد و ورود دوباره او را به میدان سیاست برای همیش مسدود سازد، مطابق مفاد قانون اساسی اعضای خانواده شاهی نمی توانست در احزاب سیاسی و پست های دولتی شمولیت داشته باشند که چنین محدودیت ها مستقیماً متوجه محمد داوودخان بود، از طرف دیگر حکومت های بعدی که یکی پی دیگری با ناکامی و ورشکستگی تعویض می شدند اعتماد مردم را نسبت به رشد و انکشاف اقتصادی و اجتماعی کشور ضعیف می ساخت. از این رو فضای بی اعتمادی و ناامیدی و تنفر عامه در برابر اداره نظام شاهی روز به روز گسترش می یافت. محمدداوودخان تصمیم داشت تا به هر شکلی که امکان داشته باشد تغییر را در سیستم سیاسی کشور به وجود آورد تا از یکطرف خطر وقوع بحران را مرفوع نموده و از سوی دیگر خواست های مردم را نسبت به انکشاف اقتصادی و اجتماعی مردم افغانستان برآورده سازد.

بناءً محمدداوودخان یک بار دیگر دست به فعالیت های سیاسی زد و روابط خویش را با اشخاص احزاب و گروه های مختلف کشور و به ویژه صاحب منصبان اردو که اکثریت شان تحصیل کرده اتحاد شوروی بودند برقرار نمود. او پلان خود را طوری طرح ریزی نموده بود که دایره جلب و جذب طرفداران خود را گسترش بخشد و نقطه کلیدی قدرت سیاسی را که عبارت از اردو بود حمایت ایشان‎را به دست آورد.

این در حالی بود که نظام سلطنتی تا اندازه محبوبیت خویش را در جامعه از دست داده و اکثریت مردم حاضر بودند تا وقوع یک تحول عمیق را در ساختار سیاسی جامعه قبول نموده، لبیک گویند، محمد داوود و طرف دارانش توانستند با استفاده از همین اوضاع، حلقه نفوذ شان را در بین افسران اردو قایم سازند و زمینه راه اندازی کودتای نظامی را آماده گردانند. به این ترتیب در ایامی که محمد ظاهرشاه غرض معالجه چشم عازم اروپا گردیده بود مقدمات یک کودتای نظامی که از قبل آماده و مهیا شده بود به تاریخ ۲۶ سرطان ۱۳۵۲هـ .ش تحت رهبری محمد داودخان و به همکاری افسران اردو با سرنگونی نظام شاهی و اولین نظام جمهوری به پیروزی رسید و باب جدیدی از تاریخ سیاسی و اجتماعی کشور آغاز شد. کودتای ۲۶ سرطان به دهه دموکراسی و قانون اساسی ۱۹۶۴م خاتمه بخشید. گرچه پنج حکومت در سال های اخیر نظام شاهی دعوای دموکراسی می‎نمودند ولی در حقیقت خصلت انارشی بر آنها غالب بود. کودتای ۲۶ سرطان به این نابسامانی ها خاتمه داد. وبجای نظام شاهی نظام جمهوری در کشور اعلان گردید و سردار محمد داوود خان منحیث رهبر ملی ظاهر شد. نامبرده از یک نگاه شخصیت پاک و از سجایای عالی اخلاقی برخودار و شیفته آبادی وطن بود. او بعد از انجام کودتای سفید بیانیه تاریخی خویش را خطاب به مردم افغانستان اعلام نمود که حاوی خط و مشی دولتی جدید بود.

محمد داوود خان مبنی برمشی دولت جمهوری افغانستان کشورش‌را مبنی بر علاقمندی به صلح، عضو کشور های غیر منسلک و همچنان حمایت از منشور سازمان ملل متحد اعلام نمود. موصوف تنها موضوع اختلاف با پاکستان را برسر معضله پشتونستان یاد آوری کرد و خواهان حل مسالمت آمیز آن گردید.

مشی دولت جدید از طرف مردم در مرکز و ولایات استقبال شد و محمد ظاهر شاه که در شهر نایل ایتالیا مصروف تداوی و استراحت بود از سرنگونی نظام شاهی در افغانستان مطلع گردید فوراً به روم آمد و بعد از مدتی استعفایش را از طریق سفارت افغانستان عنوانی مؤسس جمهوریت به کابل فرستاد و با رسیدن استعفانامه اعضای خانواده شاهی که در کودتا زندانی شده بودند آزاد و به ایتالیا انتقال یافتند. یک روز پس از پیروزی کودتا اولین جلسه کمیته مرکزی نظام جدید تشکیل گردید.

محمد داوود خان به صفت رئیس دولت صدراعظم، وزیر خارجه و وزیر دفاع تعیین شد و موصوف کابینه جدید را معرفی کرد. به اساس فرمان محمد داود رئیس دولت قانون اساسی سال ۱۳۴۳ هـ.ش ملغأ و برای تصویب قانون اساسی جدید لویه جرگه را دعوت نمود که با داشتن ۳۴۹ تن اعضا به ریاست عزیز الله واصفی در ۱۴ مارچ سال ۱۹۷۷ م قانون اساسی جدید به تصویب رسید و از طرف محمد داوود خان توشیح و نافذ شد.

در ساحه اجتماعی و اقتصادی نیز یک سلسله اقدامات عملی گردیده از طریق از دیاد مالیات مترقی به اصطلاحات اراضی زمین توجه صورت گرفت. قانون اصلاحات اراضی به تصویب رسید و مطابق آن زمین های اضافی مالکان به دهقانان کم زمین وبی زمین توزیع شد قانون جزا و مدنی نافذ، سرود ملی ترتیب و در نشان بیرق نیز تغییرات بوجود آمد. از جمله کار های بسیار مهم دولت جمهوری افغانستان طرح و تدوین پلان اقتصادی هفت ساله بود. این پلان در سال ۱۹۷۶ م شروع و در سال ۱۹۸۳ که باید به پایه اکمال می رسید در زمان جمهوریت کار ترمیم و مراقبت سرک ها در تمام کشور دوباره آغاز شد. و بدین ترتیب کار سروی خط آهن از هرات الی کندهار و سپین بولدک، سروی معادن مس عینک لوگر و حاجی گک نیز روی دست گرفته شد. در کابل پروژه نشرات تلویزیون وبس های برقی روی دست گرفته شد. پلان های محمد داوود خان بسیار وسیع بود اما تمام آنها تطبیق نگردید.  تا اینکه در هفت ثور سال ۱۳۵۷ رژیم جمهوری محمد داوود خان سرنگون و به قدرت پنجاه ساله خانواده آل یحی در کشور پایان داده شد.

ممکن است شما دوست داشته باشید