روزنامه ملی انیس

پیشینه و ساختار ظروف گلی در افغانستان

محققین و پژوهشگران با ملاحظه تیکرها و ظروف گلی که از حفریات و کاوشهای منطقه «غار مار هزارسم ولایت سمنگان» به دست آمده  تاریخ، کار برد و تولید ظروف گلی را تقریباً به ۶۲۵۰ سال قبل از میلاد رقم زده اند. عده هم باور دارند که قبل از تاریخ یاد شده، تولید ظروف گلی رایج بوده، این تاریخ نمیتواند آغاز و شروع کار سفالگری باشد. زیرا ظروف گلی و تیکرهای که از ساحات دیگر مانند: مندیگک  یمشک تپه، چقلاق تپه، الچین تپه  شمشیر غار، سرخدک یا سرخ داغ  سفید داغ و دیگر نواحی سمت شمال کشور به دست آمده است، نمایانگر آنست که ظروف گلی، در چرخ های چوبی و داش های عادی ساخته و پخته شده است، که خود بیانگر تجارب سده ها، در این زمینه می باشد. ظروف سفالی تاهنگام دست یابی بشر به «فلزات» تمام ضروریات انسانها را در پهلوی اثاثه های چوبی وسنگی، مرفوع مینمود، با پدایدار شدن ظروف فلزی  اسباب و اثاثه های سفالی در مجموع کمرنگ گردید، زیرا قسمت عمده ضروریات و احتیاجات، دربارها و منازل را اشیای فلزی شکل می داد. این تحول باعث شد تا ظروف سفالی جای خود را به اثاثه های فلزی تخلیه نمایند. اما با گذشت زمان در تولید ورشد ظروف و دیگر اشیای سفالی بار دیگر تغییرات شگرف در ادوار مختلف رونما گردید.

محققین و پژوهشگران شکوفایی این حرفه زیبا را برای بار دوم، در دوره اسلامی دانسته اند، و سه دوره را به صورت مشخص، بارز ترین ادوار در رشد این فن می دانند. دوره غزنویان، تیموریان هرات و غوریها. در این دوره ها تمایز و تفاوت های برجسته یی در شکل دادن، لعابی ساختن، رنگ آمیزی و نقاشی های گونا گون روی ظروف به وجود آمد. همچنان تولید کاشی  اقسام معرق ها و استفاده آنها در مقابر، ساختمانها، کاخها و تزیین منازل، سبب گردیده تا این حرفه بار دیگر از اهمیت خاص برخور دار گردد، همچنان تقاضای بیشتر، کثرت نفوس و کوچیدن مردم به دیگر مناطق، باعث گردید تا این حرفه در بسیاری از محلات آریا زمین ترویج یابد، که تا حال با همان افزار کهن، و اندکی تغییر، در تولید ظروف و دیگر اسباب سفالی، ادامه دارد

از جمله مناطق، که ظروف و دیگر اثاثه های آن در کشور و منطقه شهرت به سزا دارد، ولسوالی سرسبز و زیبای استالف می باشد. این ولسوالی در شمال ولایت کابل موقعیت داشته آب و هوای آن گوارا و میوه های متنوع در آن وافرپیدا می شود. از این روند همیشه مورد توجه شاهان  سیاحان و تفریحگاهی خوب برای تمام مردم می باشد.

سفالگران که این حرفه را از نیاکان به میراث دارند، به این باور اند که تولید ظروف گلی در استالف از هزاران سال بدینسو رایج بوده، و در ابتدا ظروف گلی با دست ساخته می شد و بدون آنکه در آتش گذاشته شود، از آن در پهلوی اثاثه های سنگی وچوبی، برای نگهداشت مواد خام استفاده می شد. که نمونه های آن مانند: کندو، کنگینه آتش و کنگینه فواکه در قرأ وقصبات استالف  و دیگر مناطق کشور تا حال کار برد دارد.

همچنان روایتی حاکی از آنست که: شخصی می خواست غذا را در ظرف گلی گرم نماید، بعد از گرم شدن غذا، متوجه شد، بعضی قسمتهای ظرف که بالای آتش قرار داشت، تغییر رنگ یافته و به سرخی مایل شده است، همچنان نسبت به حالت قبلی مستحکم تروناشکن تر گردیده است. بعد از آن ظروف را تک وار و جدا جدا بالای آتش میگذاشتند تا پخته شود.

با گذشت زمان و کسب تجارب، به ساختن داش و چرخ های عادی از چوب نایل شدند، اما ظروف که مشهور به ظروف کلالی و یا استالفی است، قدامت آن به ۴۰۰ سال می رسد.

غرض آگاهی بیشتر جزئیات و ارائه معلومات بهتر، سفری به قریه کلال های ولسوالی زیبا استالف داشتیم که در ذیل مطالعه میفرمایید:

ولسوالی استالف از شاهراه کابل چاریکا تقریباً ۱۵ کیلومتر مسافه دارد  که خوشبختانه نیمه آن اسفالت ریزی گردیده، در قسمتیکه کار ساخت سرک جریان داشت  انجنیران سرک سازی، موتر حامل ما را به سرک که از بین قریه جات گذشته و به ولسوالی استالف میانجامید، رهنمای نمودند.

ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید