روزنامه ملی انیس

پیشینه روابط خارجی هند و افغانستان از زمان خروج اتحاد جماهیر شوروی الی حکومت وحدت ملی

احمد جان عظیم

بخش دوم

و در همآهنگی های منطقه ای با ایران و روسیه و برخی کشورهای دیگر، با حمایت از مخالفان طالبان در صدد مقابله با آنان برآمد و به قدرت رسیدن این گروه را در افغانستان مداخله خارجی در این کشور خواند. شکل گیری طالبان با پشتیبانی مستقیم پاکستان در واقع ایجاد حکومت دست نشانده ای در افغانستان بود که هم مسایل و مشکلات ارضی افغانستان و پاکستان را دنبال نکند و هم در ارتباط با هند در مقام رقیب تاریخی و سنتی برای پاکستان عمق ستراتیژیک را فراهم سازد. گسترش طالبانیزم به جامو و کشمیر بویژه از آن رو که بیشتر گروه های فعال در این بخش از هند دست نشانده پاکستان محسوب می شوند، خطر عمده ای برای امنیت و وحدت هند به شمار می رفت. ربودن یک فروند هواپیمای هندی در دسامبر ۱۹۹۹ و فرود آن در قندهار و مطالبه آزادی تروریست های زندانی در هند نمونه ای از اقدامات مخاطره آمیز طالبان در افغانستان علیه منافع هند بود. به گفته مقامات هندی، پاکستان در دوران طالبان سالانه بیش از صد میلیون دالر از کشت تریاک در افغانستان درآمد داشت که صرف جنگهای نیابتی با هند در جامو و کشمیر می شد. هند که به دلیل وابستگی شدید طالبان به پاکستان و پیوند آنان با القاعده و اسلام گرایان در نقاط مختلف منطقه از جمله کشمیر نگران موقعیت و امنیت خود بود به حمایت از اتحاد شمال برخاست و دولت در تبعید مجاهدین را تنها نماینده قانونی افغانستان شناخت.

جزء دوم- پیشینه روابط در دوره حامد کرزی

بعد از سرنگونی رژیم طالبان هندوستان با حمایت از پروسه بازسازی و انکشاف افغانستان از سیاست نرم در قبال این کشور استفاده نموده و  پروژههای متعدد سکتور عامه را مانند اعمار بند سلما و تعمیر پارلمان افغانستان حمایت نمود. هند همچنان در سکتور صحت و معارف آموزش کارمندان خدمات ملکی و دیپلوماتهای افغان، ایجاد تسهیلات برای بازدید افغانها مانند بازدید هزاران افغان از هندوستان جهت توریزم و مراقبتهای صحی همکاری نموده است. ژیوپولتیک افغانستان علاقمندی هندوستان را جلب نموده و به همین خاطر هندوستان از بازسازی با فراهم نمودن مساعدتهای مالی حمایت مینماید. چون افغانستان یک کشور محاط به خشکه است و جهت دسترسی به آبهای بحری ضرورت به بندر بحری کراچی پاکستان دارد به همین دلیل پاکستان از این خلا استفاده نموده و اقتصاد این کشور را متکی به خود ساخته است. هند با آگاهی خلای موجوده از ایجاد بندر-چابهار ایران حمایت نموده و جهت ایجاد این بندر مساعدتهای لازم را نموده تا افغانستان بتواند به آسانی از طریق بحر با کشورهای دیگر تجارت نموده و اقتصاد این کشور دیگر به پاکستان متکی نباشد.

مساعدتهای هند به افغانستان از سال ۲۰۰۱ بدینسو از مرز ۳ میلیارد دالر گذشته است. هندوستان موافقت نموده که از نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان جهت مبارزه با تروریزم مواد مخدر، جرایم جنایی و پولشویی حمایت نماید. هندوستان در بخشهای امنیتی، معارف، صحت زراعت، آب آشامیدنی، آبیاری انرژی قابل تجدید، دستگاه کوچک انرژی برق آبی، کنترول سیلابها ورزش و زیربناهای خدمات عامه حمایت نموده است.

هندوستان افغانستان را در سطح منطقه همکاری نموده تا بتواند عضو اتحادیه همکاریهای منطقهای جنوب آسیا (سارک) در سال ۲۰۰۷ شود. همچنان افغانستان و هندوستان پیمان همکاریهای ستراتیژیک دو جانبه را در سال ۲۰۱۱ به امضا رساندهاند. بعد از حمله به منطقه یوری جامو کشمیر هند به تاریخ ۱۸ سپتامبر که باعث کشته شدن ۱۹ هندوستانی توسط تروریستهایی که در پاکستان موقعیت دارند هند جلسه سارک را که در اسلامآباد برگزار میشد تحریم نمود و به تعقیب آن افغانستان، بنگلادیش و بوتان جهت حمایت از هند این جلسه را تحریم نمودند.  رئیس جمهور محمد اشرف غنی و صدر اعظم نریندرا مودی در جریان کنفرانس پروسه قلب آسیا استانبول در ترکیه به پاکستان جهت فراهم نمودن پناهگاههای امن تاختند. هر دو مقام یکصدا خواستار مبارزه جامع جهانی نه تنها در مقابل گروههای تروریستی بلکه در مقابل اسپانسرهایی که آنها را آموزش، کمک مالی و پناه میدهند شدند.

جزء سوم- پیشینه روابط در دوره حکومت وحدت ملی

رهبران جدید افغانستان از گذشته با هند روابط نزدیکی داشتند. حامد کرزی تحصیلکرده هند بود و دوستم و عبدالله از جبهه شمال در دوران مبارزه با طالبان از حمایت هند برخوردار بودند و این مناسبات زمینه روابط دوستانه دو کشور را در دوره پس از طالبان فراهم می ساخت. کرزی سه ماه پس از تشکیل دولت جدید افغانستان همراه با عبدالله عبدالله، یونس قانونی و محمد قسیم فهیم وزرای خارجه، کشور و دفاع از دهلی دیدار کرد. در این سفر طی ملاقات عبدالله و واجپایی نخست وزیر هند بر حمایت از حقوق اقلیت سیک در افغانستان که مورد توجه هند بود تأکید شد. حامد کرزی طی سیزده سال ریاست جمهوری خود از ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۴ بیش از ده بار به هند سفر کرد. در یکی از این سفرها در مارچ ۲۰۰۳ دانشگاه هیماچال پرادش به وی دکترای افتخاری اعطا کرد. همچنین وزرای خارجه و بسیاری از دیگر وزیران و سایر مقامات افغان بارها از هند دیدار کردند. پس از سفر جاسوانت سینگ، وزرای خارجه بعدی هند از جمله یاشوانت سینها، ناتوار سینگ و پرناب موکرجی از افغانستان بازدید کردند. در دیدار موکرجی از افغانستان ضمن افتتاح بخش جدید بیمارستان ایندیرا گاندی در کابل، خیابان مجاور بیمارستان به نام ایندیرا گاندی نامگذاری شد. در حوت ۲۰۰۵ مان موهان سینگ نخست وزیر هند به کابل رفت. وی در سفر دیگری به کابل در مه ۲۰۱۱ در مقام نخستین مقام بلند پایه خارجی در پارلمان افغانستان سخنرانی کرد. با ریاست جمهوری محمد اشرف غنی احمد زی دومین رئیس جمهور منتخب افغانستان در آغاز ترجیح مناسبات با پاکستان به قصد جلب همکاری این کشور در مقابله با طالبان و تروریزم در افغانستان، هند را در اولویت بعدی روابط قرار داد.  محمد اشرف غنی ابتدا به پاکستان و چین دو رقیب اصلی هند سفر کرد اما پس از هفت ماه از ریاست جمهوری خود در مه ۲۰۱۵ به هند رفت و با نارندرا مودی نخست وزیر دیدار کرد. از آن پس مناسبات دوجانبه گسترش یافت و دیدار از هند نیز تکرار شد.

ممکن است شما دوست داشته باشید