روزنامه ملی انیس

پیشینه روابط خارجی هند و افغانستان از زمان خروج اتحاد جماهیر شوروی الی حکومت وحدت ملی

احمد جان عظیم

بخش اول

 مقدمه

رابطه هند و افغانستان سرگذشت بسیار طولانی دارد. زمانی (اوایل قرن شانزدهم) آنچه امروز افغانستان نامیده می شود. بخشی از قلمرو ارضی امپراتوری تیموری (هند) و صفوی (ایران) بود. ناسیونالیزم پشتون در نهایت افغانستان را از ایران و هند (در آن هنگام بویژه قرون ۱۷، ۱۸، ۱۹ و نیمه اول قرن بیستم( که  زیریوغ استعمار انگلیس بود) جدا ساخت. در این دوران حقیقتاً مناسبات خوبی بر روابط هند و افغانستان حاکم نبود و افغان ها همواره از حکومت انگلیسی هند آزار ی دیدند.

وقتی در سال ۱۹۴۷ شبه قاره هند تجزیه شد و هند و پاکستان دو کشور  مستقل شدند، روابط هند و پاکستان روبه تیرگی گذاشت اما روابط هند و افغانستان بهبود یافت. در دوره جنگ سرد، به رغم سیاست عدم تعهد هند  دهلی نو و کابل به نوعی تحت تأثیر بلوک شرق قرار داشتند. این مسئله زمینه های مناسبی برای نزدیکی هند و افغانستان فراهم کرد اما پاکستان بعنوان رقیب و دشمن منطقه ای هند از این موضوع ناراحت بود. هنگامی که اردوی سرخ شوروی وقت وارد افغانستان شد درسال ۱۹۷۹، پاکستان فرصت را برای اخلال آفرینی در مناسبات هند و افغانستان مساعد دید. هند در قبال مداخله شوروی، سیاست بی طرفی اتخاذ کرد حال آنکه پاکستان به نفع مجاهدین وارد عمل شد. این وضعیت باعث شد پس از پیروزی مجاهدین، موقعیت پاکستان در افغانستان نسبت به هند ارتقاء یابد.

پیشینه روابط دیپلماسی سیاسی هند و افغانستان دیرینگی روابط سیاسی هند با افغانستان به سال های استقلال هند از انگلیس بر می گردد. در این میان
 هر چند در برخی از دوره ها فراز و نشیب هایی در روابط بین دو کشور وجود داشته است، اما طی یک دهه اخیر روابط افزایش یافته و در سالهای اخیر نیز شاهد دیدار های زیادی بین مقامات دو کشور بوده ایم و نخستین پیمان ستراتیژیک افغانستان هم با یک کشور خارجی با هندوستان امضا شد. در این میان با توجه به روابط پیشینه، دیرینه و سیاسی هند و افغانستان موارد زیرا به بحث میگیریم.

پیشینه تاریخی روابط دو کشور

به رابطه کابل و دهلی نو نگاه کنیم بدون اینکه ببینیم چه حکومتی در افغانستان روی کار بوده و همچنین چه حزبی در هند نیز  در قدرت حضورداشته است به طور سنتی روابط دهلی نوو کابل روابطی فعال و پویا بوده است. یعنی چه در دوران کمونیستها درکابل و چه در دوران مجاهدین این روابط ادامه  داشته است. یعنی در امتدادی ویژه روابط دهلی نو- کابل روابطی فعال بوده مگر در مواقعی که علاقه ای از سوی کابل برای روابطه وجود نداشته است (همانند دوران طالبان یا جریان افراطی که بر بخشی از جغرافیای افغانستان حاکم بود و این روابط تعطیل شد). بعد از نشست بن هم دهلی نو نقش فعالی در این زمینه تعریف کرد. یعنی هم در حوزه توسعه اقتصادی و هم  حوزه امنیت این کشور نگاه جدیدی به افغانستان داشت . شاید بتوان گفت هند و  افغانستان از معدود کشورهای هستند که تعهدات خود را در رابطه با افغانستان عملیاتی کرده اند. هند چه در دوران ریاست دولت مؤقت، چه در  دوره اول ریاست جمهوری بعد از طالبان  در ارانه کمک ها ی عملی  از جمله واگذاری چند هواپیما، ساخت پارلمان روابط فرهنگی و آموزشی نقش مهم ایفا کرد. در دوره دوم کرزی نیز هند با توجه به نوع علائق کرزی که نسبت به افغانستان داشت این روابط تشدید شد و می توان گفت این روابط کاملاً فعال بوده و منجر به قرارداد ستراتیژیک گردید.

جزء اول- پیشینه روابط در دوره حکومت مجاهدین

با شکل گیری مقاومت مجاهدین علیه رژیم مارکسیستی و اشغال کشور توسط اردوی سرخ شوروی به حمایت از این رژیم، هند به دلیل روابط نزدیک با شوروی و نیز نگرانی از نفوذ پاکستان بر مجاهدین، برخلاف بسیاری از کشورها از محکومیت اشغال افغانستان خودداری ورزید و همچنان به روابط خود با این کشور و پشتیبانی از آن ادامه داد. با این حال با سقوط کابل به دست مجاهدین و استقرار جمهوری اسلامی افغانستان  هند به رغم نگرانی از گرایش اسلامی مجاهدین روابط خود را با دولت افغانستان به ریاست برهان الدین ربانی ادامه داد. بروز اختلافات و جنگهای داخلی میان مجاهدین و سقوط دولت آنان به دست طالبان که به ایجاد امارت اسلامی افغانستان انجامید، به قطع روابط دو کشور و بسته شدن سفارت هند در کابل منجر شد. هند علاوه بر اینکه طالبان را به رسمیت نشناخت، آنها را خطری جدی برای امنیت و منافع ملی خود انگاشت         ادامه دارد  

ممکن است شما دوست داشته باشید