روزنامه ملی انیس

نقـض حقـوق کـودکان

پوهیالی سمونوال سید عیسی “سادات

مقدمه:

افزایش کودکان زباله گرد درشهرهای افغانستان ،یک مسئله مهم حقوق بشری و اجتماعی به شمار می رود . کودکانی که باید در مدارس ومکاتب مشغول آموختن باشند ،شب وروز درکنار زباله دانی های شهر،باکثافات زباله ها ،حیوانات گزنده ودرنده زندگی خویش را سپری می سازند بیشتر این کودکان زباله گرد را ،کودکان یتیم ،بی سر پرست ،بد سرپرست وفقیر تشکیل می دهند .اینها شب و روز با لباس های سیاه وچرکین ،بابردوش کشیدن خریطه ها وبوvی های کلان،دنبال زباله های شهراند.حتی گاهی بدون ترس ازشدت سرما وگرما،پشه ها وحیوانات گزنده ،آهن های تیز،شیشه های شکسته وسرنج های آلوده معتادان وغذاها وگوشت های فاسد شده ومتعفن ،بدون دستکش تمامی زباله های سطل را زیر ورو می کنند تا بتوانند لقمه نانی سر سفره خانواده خویش بگذارند .اگر آنان نتوانند زباله های مورد نظر خویش را پیدا کنند شب دسترخوان خانواده اش از نان خشک خالی است.

دراین نوشته به هدف حمایت بیشتر خانواده ها ،دولت ومسئولان از حقوق کودکان درکشور،حقوق کودکان ازنظر قانون اساسی ودیگر قوانین حقوق بشری ورابطه زباله گردی با نقض حقوق کودکان به صورت کوتاه به بررسی گرفته شده است هم چنین در ادامه ،عوامل وعلت ها ،پیامد ها وضررهای زباله گردی وراهکارهای جلوگیری از آن بیان شده است.

حقوق کودکان

حقوق کودکان یکی ازمهم ترین بخش های اعلامیه جهانی حقوق کودک سازمان ملل متحد است .بهره مندی از دوران کودکی ،آگاهی دهی عمومی ،آگاه سازی خانواده ها ودولت ازحقوق کودکان وبه رسمیت شناخته شدن حقوق کودکان درخانواده وجامعه ،ازمهم ترین اهداف اعلامیه جهانی حقوق کودکان است اعلامیه جهانی حقوق کودک مصوب بیستم نوامبر ۱۹۵۹ که دراین قسمت حقوق کودکان مرتبط به موضوع ،دراین اعلامیه به بررسی گرفته می شود .

دراصل یکم این اعلامیه آمده است که : کودک بدون استثا باید از کلیه حقوق مندرج دراین اعلامیه برخوردار شود دراصل دوم این اعلامیه ذکر شده که کودکان باید از حمایت های ویژه برخوردار شوند وامکانات ووسایل ضروری برای پرورش بدنی ،فکری  اخلاقی واجتماعی کودکان درنظر گرفته شود. دراین اصل محیط سالم ،طبیعی ومحترم برای کودکان نام برده شده است درموارد بعدی این اعلامیه ،درباره امنیت اجتماعی کودکان ،خدمات طبی ،تغذیه مسکن کمک های مالی ومعنوی برای کودکان بی بضاعت ،آموزش رایگان ،حمایت ازکودکان دربرابر غفلت ،ظلم وشقاوت ،اشاره شده است .

مهم ترین موردی که با موضوع مقاله درارتباط است ،اصل نهم این اعلامیه است.دراین  اصل آمده که نباید به هیج وجه امکان یا اجازه استخذام کودک درکارهایی داده شود که به سلامت یا آموزش وی لطمه زده و باعث اختلال رشد بدنی ،فکری یا اخلاقی وی شود .

هم چنین درقانون اساسی کشور ما نیز روی حقوق کودکان توجهی خاص شده است .درماده بیست وچهارم قانون اساسی تاکید شده که آزادی وکرامت انسان ها ازتعرض مصون است .درماده چهل وسوم قانون اساسی کشورما،تعلیم وتربیه از حقوق مسلم کودکان دانسته شده است .طبق این ماده قانون اساسی ،دولت مکلف به فراهم کردن زمینه های تعلیم وتربیه کودکان است .مطابق ماده چهل ونهم قانون اساسی تحمیل کار بر اطفال جواز ندارد. درماده پنجاه وچهارم قانون اساسی نیزدرباره حمایت از خانواده وکودکان تاکید شده است .

علت های زباله گردی

اولین عامل ودلیل زباله گردی مجبور شدن کودکان برای تهیه مخارج خانواده است. تعداد زیادی از کودکان فقیر ویتیم ،هزینه زندگی خانواده خویش را از طریق زباله گردی تامین می کنند .آن ها شب وروز بابوجی های کلان درسطح شهر کابل دنبال زباله ها سرگردان اند .ازدیدن زباله دانی های پر به شدت خوشحال می شوند تاچیزی از داخل آن برای فروش به دست آورند.

دومین دلیل زباله گردی ،درآمد بالای آن است.به طور متوسط عاید یک زباله گرد بیشتر ازیک کارگر معمولی است .حمید۱۳ ساله یک تن از زباله گردان شهر کابل به ماهنامه حقوق بشر می گوید که او دریک روز حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ افغانی ازطریق فروش زباله درآمد دارد. عاید بالای زباله باعث شده که علاوه برکودکان ،مردان وحتی زنان نیز به زباله گردی رو بیاورند.

تولید انبوه زباله وعدم تفکیک آن از سوی خانواده ها ازدیگر عوامل زباله گردی به شمار می رود.فرهنگ استفاده ازظرف های پلاستیک یکبار مصرف ،دسترخوان ودیگر وسایل،به تولید انبوه زباله کمک کرده است گاهی هم به خاطر بی توجهی خانواده ها ،اشیای قیمتی ،لباس های قابل پوشیدن ،ظرف های قابل استفاده ومواد سوختی نیزدربین زباله ها به چشم می خورد.خلاصه می توان گفت که زباله گردی معلول از زمینه های نامناسب اجتماعی واقتصادی است که کودکان زباله گرد در آن قرار می گیرند.

خطر ها وپیامد ها

زباله گردی یکی از عوارض مهم شهر کابل به شمار می رود ودارای ضررها و پیامد های زیادی است که دراین قسمت به چند نمونه آن اشاره می شود.

۱- خطر های فردی :اولین خطرزباله گردی متوجه خود کودکان زباله گرد می شود.هنگامی که آنان بدون دستکش وماسک ،نیمی از بدن خود را داخل سطل زباله می کنند ومشغول جستجویند ،باانواع خطرات جسمی وبیماری مواجه می شوند چون دربین زباله ها از پسمانده های شفاخانه ها وبیماران گرفته تا سرنج تزریقی معتادان ،غذاهای فاسد شده ،گوشت ها ومیوه های خراب شده وجود دارد . به گفته داکتر شعبان باتوری ،زباله گرد بیشتر به بیماری های عفونی ،هیپاتت ،ایدز وانواع انگل ها گرفتار می شوند .هم چنین اشیای نوک تیز مانند شکستگی های شیشه ،بریدگی های آهن،چاقو وسوزن نیز دربین زباله گردان خطرناک است.

۲-خطر اجتماعی ومحیط زیستی : آلوده شدن افراد زباله گردی به بیماری ،باعث بیماری به خانواده ها ودرسطح جامعه نیز می گردد .هنگامی که کودک زباله گردان با لباس آلوده وکثیف اززباله گرد به خانه می آید،یا درسطح جامعه تردد دارد،انواع واقسام بوی آزاردهنده ،کثافت ومیکروب را نیز انتقال می دهد ،هم چنین وجود زباله درسطح شهر ودراطراف زباله دانی ها به خاطر زباله گردی ،باعث آلودگی محیط زیست می گردد. همین طور که شاهدیم دربسیاری قسمت های شهر زباله ها ازداخل سطل ها بیرون آورده شده وپراکنده شده است ازسوی دیگر فعالیت وگشت وگذار زباله گردان با لباس چرکین وخریطه های بزرگ زباله ،باعث آزار واذیت شهروندان می شوند

۳-   ضایع شدن حق کودکان : زباله گردی باعث ضایع شدن حقوق کودکان می گردد. براساس اعلامیه جهانی حقوق کودک مصوب اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در بیستم نوامبر سال ۱۹۵۹ ،کودکان ازحقوق مشخص برخوردارند . دراین اعلامیه تاکید شده که کودکان به علت عدم تکامل رشد بدنی وفکری ،نیازمند توجه خاص اند.بر این اساس کودکان زباله گرد ازحمایت های ویژه محروم اند .از پرورش فکری وآموزش محروم اند ،امنیت اجتماعی کودک درخطر است ،ازتسهیلات زندگی برخوردار نیستند و درمجموع حقوق شان نقض می شود.

راهکارها

برای کاهش زباله گردی وجلوگیری از رو آوردن مردم به این شغل ،زباله ها باید توسط خانواده ها ازهمان ابتدا تفکیک شود.یعنی زباله های کارآمد را جداگانه نگهداری کند ودرداخل سطل های زباله نیندازند .زمانی که زباله گردان زباله های به درد بخور را پیدا نتوانند .خود بخود دست ازاین شغل بر می دارند.

فراهم شدن زمینه کار برای جوانان از دیگر راه های جلوگیری اززباله گردی است .دولت تلاش کند که زمینه کارهای آبرومند را برای جوانان درکشور فراهم سازد.وقتی که جوانان شغل مناسب داشته باشند .دست از زباله گردی
بر می دارند
.

سومین راهکار،انتقال به موقع زباله ها به خارج از شهر وتفکیک آن توسط کارمندان شهر داری است .یعنی تفکیک زباله باید قاعده مند شود وتفکیک کنندگان با ابزار وسایل مخصوص ومجهز،زباله هارا دور از شهر تفکیک
کنند
.

منابع

۱- سالنامه حقوق بشر سال ۱۳۹۴

۲- لکچر ترتیب شده حقوق بشر دیپارتمنت حقوق

ممکن است شما دوست داشته باشید