روزنامه ملی انیس

نقش هنر خوشنویسی در روابط فرهنگی

گرایش به زیبایی یکی از اساسی ترین تمایلات فطری انسان و از جمله نیازهای روانی او محسوب می شود که افراد بشر از این حیث با یکدیگر مشترک اند.  این اشتراک سبب درک مفاهیم مشترک در میان انسان شده است. اصلی ترین زمینه برای بروز این گرایش، هنر است.

اهمیت موضوع

براساس سند چشم انداز در افق ۱۴۰۴، بایستی الهام بخش، فعال و مؤثر در جهان اسلام با تحکیم الگوی مردم سالاری دینی
توسعه کارآمد، جامعه اخلاقی نواندیشی و پویایی فکری و اجتماعی، تأثیرگذار بر همگرایی اسلامی و منطقه باشد.

از سویی امنیت ملی کشورها رابطه تنگاتنگی با ارتباطات
بین المللی آنها دارد. بدون ارتباطات منطقی و قاعده مند مبتنی برمنافع ملی، واحدهای سیاسی قادر به تأثیرگذاری بر جامعه بین المللی و تعامل صحیح با سایر واحدهای سیاسی نخواهند بود
.

اینک این سؤال مطرح است که آیا می توان با بهره گیری از هنر بویژه خوشنویسی و ارزش های فرهنگی آن اعم از زیبایی شناختی، تاریخی، اصالت و محتوای ادبی و علمی، نقش و جایگاه کشور را در سطح منطقه و جهان ارتقا بخشیم؟

خوشنویسی در هنر اسلامی

وقتی فردی به آیتی از قرآن کریم که روی دیوار مسجد است نگاه می کند، از طرفی ابتکار و خلاقیت و خط زیبای خطاط را تحسین می کند و از طرفی در مضمون این نوشته که مطلبی یادگرفتنی از قرآن است می نگرد و از سوی دیگر با خدای خویش رابطه برقرار کرده و او را پرستش می کند.

خوشنویسی و انتقال فرهنگ اسلامی

در میان ملل جهان ، خط منحصراً وسیله نمایش و ضبط و تفهیم مقاصد و افکار بوده اما ذوق لطیف توانسته مانند سایر صنایع ظریفه، از خط بهره گرفته و قرن ها به عنوان یکی از مظاهر هنری ظریف و ملی خود آن را به نمایش بگذارد . خوشنویسان بزرگ در سده های مختلف ، با ذوق نوآورانه و خلاق خویش رنگ و جلای خاصی به این هنر بخشیده و با عشق و ایمان ، این درگرانمایه را روز به روز، جلوه بیشتری بخشیده اند. تقریباً هزار سال است که خوشنویسان پیوسته درصدد تکمیل و توسعه خط بوده در قرن دهم به حد اعلای ترقی ، زیبایی و شیوایی رسانده اند به طوری که صفا و شأن آن ، زبان زد خاص و عام تاریخ هنر زمین و جهان بوده است . بعضی کشورها مَهد و خاستگاه هنر در اوج زیبایی و ظرافت بوده است، تا آنجا که از دوران باستان تا به امروز میعادگاه هدایت و معنویت و راهی برای انتقال فرهنگ اسلامی به سایر ملل بوده است .

خوشنویسان با ارائه کلام پرارزش بزرگان ادب پارسی و اشعار حکیمانه آنان همراه با مضامین عارفانه ، تلاش
می کردند هم تأثیر آن آثار را مضاعف ساخته و هم جلوه این هنر مقدس را دو صد چندان نمایند.

 خوشنویسی از اصیل ترین هنرهای اسلامی به شمار می آید و اولین بار کاتبان وحی زیباترین و بلیغ ترین کلام ها را که همان کلام خدای تعالی است ، با آن زینت بخشیده اند.

خطاطی و کاربردهای گونه‌گون آن که شامل کتیبه نگاری  خوشنویسی روی بوم ، کاغذ سفال و … است در اشکال مختلف ظاهر گردیده و هنرمندان بزرگ بر دور گنبد نیلگون مساجد آیات قرآن کریم را به خط های مختلف به ویژه ثلث، بر کاشی ها نگاشته اند و نام شان جاودانه مانده است .  

در دهه های بعد استادان بزرگ زیباترین آثار و قطعات را به رشته تحریر درآورده و نام نیکشان در کنار آثار دل انگیزشان ، همواره زینت بخش موزیم های جهان گردیده است.

خوشنویسی و فرهنگ

به طور قطع، خوشنویسی از قدیمی ترین و اصیل ترین هنرها است که ریشه در دوره های باستان و به طور مشخص دوره ساسانی دارد. خوشنویسی راهی برای بیان مفاهیم است بنابراین به همراه خود، تمدن و فرهنگ را به دنیای امروز منتقل کرده و یکی از مؤلفه های فرهنگ و تمدن کشور ماست.

هنر فراموش شده

در واقع خوشنویس در گذشته ناشر فرهنگ بود و خوشنویس با مباهات زیر تابلوی خوشنویسی نام خود را می نوشت در حالی که نقاشان چنین جرأت و جسارتی را نداشتند، چون اساساً خوشنویسی نه تنها هنر بود بلکه هنر مقدس و عرفانی به شمار می آمد ولی این جایگاه به تدریج و با صنعتی شدن کشور و ورود صنعت چاپ ارزش و جایگاه خود را از دست داد به طوری که امروز بعضی ها خوشنویسی را دیگر هنر نمی دانند.

با توجه به کارکردهای فرهنگ در معنای عام و خوشنویسی در حوزه خاص به این نتیجه می رسیم هنر خوشنویسی به عنوان یک عنصر فرهنگی که هم از جهت زیباشناختی، هم از بعد زبان و ادبیات، هم از بعد تعالیم فرهنگی بویژه آموزه های قرآنی و هم از حیث محتوایی می تواند نقش مؤثری در ارتقای مثبت روابط فرهنگی بین الملل ایفا کند و سطوح روابط فرهنگی کشورمان با سایر کشورها بویژه در منطقه که قرابت اسلامی با ما دارند را تعالی بخشد.

منابع و مأخذ

بیست سال تلاش در مسیر تحقق اهداف انقلاب فرهنگی، انتشارات شورای عالی انقلاب فرهنگی

خوشنویسی در ایران، لیلی برات‌زاده، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی

زمینه فرهنگ‌شناسی، محمود روح‌الامینی، انتشارات عطار

مدیریت ارتباطات، ری‌ام. برکو و سایرین، ترجمه دکتر سیدمحمد اعرابی و سایرین، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی

یادنامه کلهر، انجمن خوشنویسان ایران

مسعود صدیقی

ممکن است شما دوست داشته باشید