روزنامه ملی انیس

مقاله سمینار علمی، تحقیقی در باره شخصیت بهزاد هروی؛ هرات باستان، اسناد تاریخی و بهزاد

عبدالهادی قریشی

بخش چهارم

قابل ذکر است که به نظر حکما آنزمان چون بابر شاه، بهزاد را بزرگترین تمامی نقاشان گفته است(۱۵) همچنان در بابرنامه ص۱۲۰ تحت بحث خوشنویسان تیموری پره گراف سوم چنین آمده است، از خوشنویسان یکی هم بهزاد بود که کار مصوری را بسیاری نازک کرد چهره اشخاص بدون ریش را بدرسم می کرد و غبغبش را بسیار کلان می کشید. چهره اشخاص ریشدار را بسیار خوب و زیبا رسم می نمود…(۱۶) در کتب ادبی تاریخی ذکر است که وی منزلتی بلند داشت و به تمام خطاطان و نقاشان پیشی گیرد وی در رنگ آمیزی و مزج رنگها و دانستن خواص و ترکیب آن در تعبیر حالات مختلفه نفسانی مهارت داشت و مخصوصاً درکشیدن اشکال ابنیه ومناظر طبیعی به حل اعجاز رسیده است. در تصاویر وی آرامش و خوش سلیقگی و ابداع و صنعت ادبی فرهنگی ید قوی و مهارت موجود است و در ترکیب و تزیین آن وانسجام رنگها کمال نقاشی مکتب تیموری را بروز داده است و مدققین بدین باور اند که در تصاویر بهزاد مقدار زیادی از عنصرحب الهی و مقام روحانیت و قدوسیت دیده می شود که به اوج عظمت و شهرت رسیده است(۱۷) امتیاز تتبعی و تحقیقی، اینکه میناتورهای زیاد موجود که به بهزاد نمی رسید یکی از نقاشان عصر بهزاد و همکار او قاسم علی بود، گفته شده گرچه شهرت به اندازه بهزاد نداشت، مگر کارهای ابداعی تخلیقی وخوب آن به پایه کمال رسیده بود. دونفر شاگرد، بهزاد بنام های شیخ زاده خراسانی و آقا میرک تبریزی تقریباً به اندازه استادی بهزاد رسیده اند.

یادداشت: کتاب هفت پیکر نظامی موزیم مترو پولیتن یا ام البلاد نیویارک که محتوای صور واشکال بسیار بدیع و زیبا و مناظر ممتاز شکار و  منسوب به بهزاد است. دو تصویر نسخه خطی خمسه نظامی تحریر۹۰۰هـ منسوب به روح الله میرک نقاش استاد بهزاد صاحب از آثار برجسته مکتب هرات اند(۱۸) البته که خمسه نظامی مورخ ۸۴۶هـ ۱۴۴۲ م در موزیم بریتانیا موجود است.

خصوصیات مهم سبک بهزاد

الف: حسب نوشته مولف کتاب(هرات در پویه تاریخ) استاد پروفیسور عزیزاحمد پنجشیری که: رنسانس تیموری در شرق، هرات قرنها مرکز تهذیب، فرهنگ هنر و صنعت بود مخصوصاً از قرن ۶ تا دهم هـ به همت سلاطین غوری ملوک کرت و پادشاهان تیموری بزرگترین مدارس علمی، مکاتب هنری و میناتوری را به ارمغان آورد، طوری که درعصر سلطان حسین ۹۱۱-۸۴۲هـ از بزرگترین و معظم ترین شهرهای آسیا محسوب می شد.

سیفی هروی قرن ۹ و ندیم دربار سلطان حسین بایقرا از عظمت و شکوه هرات چنین یاد کرده است.

شهریکه نیست مثل و شبیهش به محکمی

در جمله ممالـــک فغضووملک رای

بازهم ذکر می کند که مخصوصاً در عصر شاهرخ و سلطان حسین بایقرا مخصوصاً ادبیات، نقاشی، میناتوری کاری، خطاطی، رسامی، موسیقی، معماری، کاشی کاری و… مظاهر هنری وادبی به درجه کمال رسیده بود که ابدات و نسخ خطی و نقاشی مخصوصاً میناتوری و…
که ازنام نامی بهزاد بستگی دارد، شاهد مدعای ماست(۱۹).

ب: در خصوصیات و ویژگی مکتب بهزاد نکات مهم زیر برجسته بوده است:

۱-درستی ودقت کامل در خطوط و تصاویر

۲-نمایاندن وضع چهره و قیافه اشخاص به طور شگفت انگیز به وسیله ترکتب انواع رنگها

۳-حرکت ومفهوم بودن اشارات تصویر

۴-ظرافت در کشیدن درخت ها، گل ها و دونماها و نیزدرنمایش اشعه خورشید وابر.

۵-شماره، رنگهای گوناگون، استعمال الوان مختلف مطابق به اصل طبیعت و باریکی کار و توافق آنها بایکدیگر.

۶-توجه به هرنگه ای سرد یا پیکه مثل رنگهای زیتونی، قهوه یی، زرد وسرمه یی و تلفیض آن با رنگ های مرغوب و طلایی(۲۰)
قابل یاد آوریست مثلاً، خمسه نظامی با رنگ های سرد رنگ آمیزی شده که چسپ وجذابیت آن نظر به بننده آن خوب تمام شده است.

قابل ذکر میدانیم که از مینیاتوری کاری، خطاطی و از دیگر کمالات بهزاد درکتابخانه ها در آرشیف ها، موزیم ها و محلات ترصدی چون سالون تشریفات در مصر، انگلستان، فرانسه، هندوستان، مسکو، بغداد ایران(پارس) و دیگر جاها هم کار گرفته شده که افتخار برای افغان ها است.

شخصیت دیگر درقطار و درپهلوی استاد بهزاد هروی

قاسم علی هروی که از نقاشان زبردست مکتب هرات در قرن۹-۱۵م است که آثار فنی و بدایع وی با استاد بهزاد شبیه است، مثال در کتابخانه بودلی اکفسورد کتاب خطی تحریر شده ۸۹۰-۱۴۸۵ منسوب به قاسم علی هروی موجود میباشد که بهترین و زیباترین آن تصویر صوفیه درباغچه سبز می باشد(۲۱).                          ادامه دارد

ممکن است شما دوست داشته باشید