روزنامه ملی انیس

محمد حامد مصلح: نخبگان مشروطیت هدف شان آزادی کشور بدون درنظرداشت مسایل قومی، سمتی و زبانی بود

مصلح در نخست گفت: غازی امان الله خان وقتی به قدرت رسید جنگ جهانی اول در حال خاتمه یافتن بود. انگلستان در جبهات مختلف جنگ در اروپا و سایر کشورها آسیب های فراوان دیده بود و موقع بسیار مساعد بود که افغانستان در همین وضعیت باید اعلام استقلال نماید.

خوشبختی دیگری که در افغانستان وجود داشت این بود که بزرگترین موانع در مقابل استقلال کشور و به خصوص در برابر نهضت مشروطیت که از اهداف مهم اساسی استقلال افغانستان اصلاحات در درون نظام را تشکیل می داد از بین رفتن حبیب الله خان پدر غازی امان الله خان در کله گوش لغمان در سال ۱۹۱۹ بود. از بین رفتن حبیب الله خان به مثابه باز شدن راه برای استقلال افغانستان و برنامه ریزی برای توسعه افغانستان به خصوص در حضور و وجود شخصی به نام غازی امان الله خان که یکی از اعضای فعال جنبش مشروطیت و شاه جوان بود این دو فرصت که یکی داخلی و یکی خارجی که در بُعد داخلی قتل حبیب الله خان و به قدرت رسیدن امان الله خان و در بعد خارجی هم خاتمه جنگ جهانی اول بیرون شدن نیروهای نظامی بریتانیای کبیر در آن وقت بود.

این فرصت ها باهم یکی شده تا بالآخره زمینه را برای استقلال افغانستان مساعد ساخت در این شرایط غازی امان الله خان به قدرت رسید چون خودش عضو جنبش مشروطیت بود بناءً یکی از اهداف مهم اش استقلال افغانستان بود و به این هدف خویش عشق می ورزید. همچنان هدف دوم جنبش مشروطیه این بود که نظام سیاسی و اداری افغانستان را نوسازی و قوانین ایجاد کنند صلاحیت ها و مسئولیت های مامورین دولت از شاه تا وزرا و سایر مامورین باید صلاحیت ها و مسئولیت های شان داخل چوکات قانون تنظیم شود، افغانستان دروازه توسعه سیاسی را به رخ خود باز کند.

وی اضافه نمود: غازی امان الله خان وقتی استقلال افغانستان را در ۲۸ اسد ۱۹۱۹ یا ۱۲۹۸ اعلام کرد. اولین اعلامیه اش اطلاع به بریتانیای کبیر از مرگ پدرش و به قدرت رسیدن خودش بود و در همین پیام از افغانستان آزاد و مستقل نیز صحبت کرد. همچنان متذکر می شود که افغانستان آزاد و مستقل می خواهد با بریتانیا عهدنامه ها و معاهدات و قراردادهای تجارتی و اقتصادی داشته باشد که هم به نفع افغانستان و همه به نفع بریتانیا است. نامه را که امان الله خان به بریتانیای کبیر میفرستد حدود یک ماه بریتانیا بر این نامه تعلل می کند و در مقابل نه جواب مثبت و نه جواب منفی میدهد. اما غازی امان الله خان منتظر جواب انگلیس ها نمی ماند که آنان در رابطه به استقلال افغانستان و پادشاه جدید چگونه نظری دارند. بناءً ده روز بعد هیئت دیپلوماتیک را تشکیل در رأس آن محمد ولی خان دروازی را روانه سفر خارجی می سازد تا اینکه استقلال افغانستان را بر سایر کشورها اعلام بکند و این کشورها را وادار نماید تا استقلال کشور را به رسمیت بشناسند و معاهدات را در راستای همکاری جانبین امضا نمایند.

مصلح در رابطه به برجستگی های عمده که در روابط دیپلوماتیک غازی امان الله خان وجود داشت گفت: برجستگی روابط دیپلوماتیک شاه امان الله این بود که برخلاف اسلاف اش اولین اقدامی که کرد استقلال و آزادی افغانستان را اعلام و به سهم جهانیان به خصوص بریتانیا رسانید 

همچنان منتظر نماندنش به جواب بریتانیا و تشکیل هیئت دیپلوماتیک و اعزام این هیئت به سوی کشورهای خارجی به خصوص بخارا، روسیه، اروپای غربی، ترکیه و ایران و وادار و قانع ساختن این کشور به خاطر به رسمیت شناختن افغانستان به عنوان یک کشور مستقل این کار امان الله خان باعث می شود که بریتانیا برنامه امان الله خان مبنی بر استقلال و آزادی افغانستان پیش از این که جواب مثبت و یا منفی بدهد روسیه (شوروی) در آن زمان به عنوان اولین کشور استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت. همچنان این هیئت دیپلوماتیک ابتدا به بخارا بعداً به مسکو، ترکیه، آلمان روم  ایتالیا سفر می کند و در سال ۱۹۲۱ با کشور ایتالیا معاهده را امضا می کند بالآخره در سوم جون ۱۹۲۱ معاهده یی میان افغانستان و فرانسه به امضا می رسد.

همچنان در دوم جولای ۱۹۲۱ همین هیئت افغانی توسط کشتی به ایالات متحده امریکا سفر می کند و نامه غازی امان الله خان را به آردینگ رئیس جمهور امریکا تقدیم می کند که حاوی اعلام سلطنت و تحول که در افغانستان به وجود آمده می باشد. در مقابل از امریکا مبنی بر به رسمیت شناختن استقلال درخواست اش را اظهار می کند. تا آنکه در هفدهم اگست این هیئت عازم بریتانیا می شود و با آردکرزن در انگلستان ملاقات می کند بالآخره غلام صدیق خان چرخی در سپتامبر ۱۹۲۲ به عنوان وزیر مختار افغانستان عازم برلین پایتخت آلمان می شود که در پایان سال ۱۹۲۲ میلادی نمایندگان سیاسی فرانسه، بریتانیا، روسیه، ترکیه، آلمان و ایران به کابل می آیند. در سال ۱۹۲۲ محمود طرزی به عنوان دیپلومات یا وزیر مختار افغانستان عازم فرانسه می گردد. چون در آن زمان فرانسه یکی از متحدین انگلستان در جنگ اول جهانی بود دولت افغانستان به خصوص غازی امان الله خان ترجیع داد یک دیپلومات ورزیده به فرانسه برورد تا این که بتواند دولت فرانسه را با وجود شراکت ستراتیژی که با بریتانیا دارد قانع سازد که افغانستان را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت بشناسد و یا افغانستان روابط دیپلوماتیک برقرار بکند.

وی به جواب پرسشی که هیئت و نمایندگی های سیاسی و دیپلوماتیک در کشور از چه برجستگی و دانش سیاسی برخوردار بودند گفت:

جنبش مشروطیت اول و مشروطیت دوم متشکل از نخبه های فوق العاده عالی افغانستان تشکیل شده بود در ضمن اشخاص تحصیل یافته ها قلم به دستان و جهان دیده منور و روشن بودند که به طور مثال می توان از محمد ولی خان دروازی، محمود طرزی، فیض محمد خان زکریا و خودشخص امان الله خان که یکی از پیش قدمان نهضت مشروطیت در دوران پدرش بود می توان به عنوان بهترین نخبه های وقت در افغانستان نام برد.

اینها نخبه ها و قلم به دستان و تحصیل یافته ها بودند بر علاوه این اوصاف به زبان های مختلف خارجی مسلط بود به خصوص محمود طرزی که از فهم و دانش عالی و بسزای برخوردار بود بدیل آنان را در عصر امروزی ما کمتر می بینیم. زیرا اندیشه های شان سرشار از عشق و محبت به استقلال ترقی توسعه و منافع ملی افغانستان بدون درنظرداشت مسایل قومی زبانی و سمتی بود تنها و تنها آنان به وطن شان عشق و محبت می ورزیدند و یکی از اهداف مهم شان داشتن افغانستان آزاد، مستقل بدون استعمار خارجی بود در قدم دوم چون اینها فهم و دانش عالی دشتند و از ترقی و تعالی کشورهای غربی به خصوص در اروپا که رخ داده بود به خوبی آگاه بودند بناءً هدف بزرگ شان این بود تا در سطح داخلی و ملی یک حکومت قانونمدار مشروع که به نوعی اراده مردم در آن دخیل باشد داشته باشند فاصله هایی که در گذشته ها میان مردم و حکومتداران ایجاد شده بود این فاصله را از میان بردارند و مردم را در کنار ملت و دولت شان استاد بکنند.

مسعود نوابی

ممکن است شما دوست داشته باشید